RATUSZ STAREGO MIASTA

Z Encyklopedia Gdańska
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

< Poprzednie Następne >
Ratusz Starego Miasta, Matthaeus Deisch, 1761–1765
Ratusz Starego Miasta, Julius Greth, 1857
Gottlieb Robert Dahms Ratusz Starego Miasta i gmach nowego sądu, olej na płótnie, 1873–1883
Ratusz Starego Miasta, widok od strony południowo-wschodniej, 1889
Ratusz Starego Miasta

RATUSZ STAREGO MIASTA, ul. Korzenna 33–35. Pierwszy gotycki ratusz na Starym Mieście wznieśli Krzyżacy w 1382 roku. Z najstarszej – opublikowanej przez Reinholda Curickego – wzmianki wynika, że posiadał drewnianą konstrukcję szkieletową wypełnioną cegłą. W 1436 roku Rada Starego Miasta ustawiła wagę między ratuszem a Kanałem Raduni, wzniosła także budynek więzienny. Po roku 1455 ratusz przebudowano z wykorzystaniem elementów ze zburzonego ratusza Młodego Miasta. W 1570 obiekt groził zawaleniem, w 1587 władze Starego Miasta dostały pożyczkę od Rady Głównego Miasta na budowę nowego ratusza, rozebrano gotycki budynek i przystąpiono do wznoszenia nowego w stylu renesansowym. Prace trwały do końca 1595 roku; projekt przypisuje się Antonowi van Obberghenowi, twórcą kamieniarki był Nikolaus Jacobssen z Brukseli.

Budynek został wzniesiony na planie nieregularnego kwadratu o wymiarach 24×22 m, we frontowej wschodniej połowie założenia wykorzystano fundamenty wcześniejszej budowli. Dwukondygnacyjne piwnice przykryto kolebkowymi sklepieniami o eliptycznym przekroju. Górną ich kondygnację oświetlało osiem okienek, była tu winiarnia i piwiarnia ratuszowa; dolna – połączona z górną co najmniej dwoma wewnętrznymi zejściami – służyła jako magazyn. W przyziemiu, rozwiązanym osiowo i w zasadzie symetrycznie, mieściła się waga miejska, sklepiona kuchnia i wozownia, mieszkania służbowe i apartament gościnny. Do pomieszczeń przyziemia można było się dostać przez osiem wejść, nie licząc wejścia głównego oraz zejść do piwnic. Największym pomieszczeniem I piętra była reprezentacyjna Wielka Sala, określana w XVIII wieku także jako atrium. Z niej można było się dostać do Dużej (Letniej) i Małej (Zimowej) Izby Rady oraz dwóch tak samo określanych Izb Ławy. Wielka Sala miała ponadto przejście do sąsiedniego budynku więzienia. W kolejnej niskiej kondygnacji znajdowało się archiwum, w którym przechowywano ratuszowe akta. W Dużej Izbie Ławy ulokowano z czasem kancelarię Ławy. Całość została przykryta dwoma czterospadowymi dachami, których równoległe kalenice ozdobiono na krawędziach iglicami. Na kaletnicy od strony obecnej ul. Korzennej umieszczono efektowny strzelisty hełm. Proste nieotynkowane ściany zwieńczono attyką, którą zdobi arkadowy fryz na elewacji frontowej i południowej (pierwotnie te elewacje otrzymały staranniejsze wykończenie, ponieważ nie były zasłonięte innymi budynkami). Wnętrza attyki zdobiły dawniej malowane postacie. Fasadę główną wzbogacono dwiema narożnymi wieżyczkami, także kamiennymi płaskorzeźbami zdobiącymi fryzy obu kondygnacji (wśród nich między innymi herby Polski, Prus Królewskich i Gdańska, maszkarony, także kartusz z datą rozpoczęcia budowy ratusza). Wejście główne wieńczy reprezentacyjny portal.

Wystrój architektoniczny wnętrz pierwotnie był dość skromny. Pomieszczenia pokryto drewnianymi stropami belkowymi. Najwspanialej prezentowała się Duża Izba Rady; w końcu XVII wieku zdobne snycerką stoły i ławy pokryto czerwoną tkaniną. W XVII i XVIII wieku salę wyposażono w barokowe meble, portrety królów Polski oraz zasłużonych rajców Starego Miasta.

Od początku istnienia do 1793 roku budynek pełnił równocześnie wiele funkcji: siedziby władzy ustawodawczej i wykonawczej oraz sądowniczej Starego Miasta, miejsca związanego z handlem, a także uroczystościami mieszczańskimi. Astronom Jan Heweliusz wydzierżawiał tu pomieszczenia do składowania warzonego w swoim browarze piwa. Po zajęciu Gdańska przez Prusy (1793) w Wielkiej Sali umieszczono loterię, na parterze – mieszkania. W latach 1806–1807 i 1813–1910 znajdował się w posiadaniu pruskich (niemieckich) władz sądowych; od roku 1910 ponownie w rękach władz miejskich.

W XIX wieku przeprowadzono tu liczne przebudowy, zmianie uległ między innymi układ wnętrz i rozmieszczenie otworów okiennych i drzwiowych; otynkowano dotychczas ceglane elewacje. W 1881 elewacje otrzymały ponownie lico z cegły (starą, zniszczoną cegłę zastąpiono nową – maszynową). W okresie 1911–1914 odbyła się kolejna przebudowa wnętrz: w Wielkiej Sali zlikwidowano wtórne podziały, wymieniono posadzkę, zamontowano nową boazerię i neorenesansowe kominki. W tym samym czasie wnętrza zaczęto zapełniać zabytkowymi elementami z gdańskich kamienic (wyposażenie gabinetu burmistrza pochodziło z kaplicy w domu Fichtów przy Podwalu Staromiejskim 69/70; barokowe obrazy w sieni – z kamienicy przy ul. Długiej 39; trójdzielna arkada z około 1560 roku – z ul. Długiej 45; portal w sieni z XVI wieku – z kamienicy Ferberów przy ul. Długiej 28). Po remoncie budynek miał służyć jako miejski Pałac Ślubów. Realizacji tego zamierzenia przeszkodził wybuch I wojny światowej. Po 1915 roku znajdowała się tu siedziba urzędów miejskich, w tym policji budowlanej, biur wydziału budownictwa Senatu II Wolnego Miasta Gdańska i konserwatora zabytków.

W 1945 roku ucierpiał nieznacznie (podziemia służyły jako schron i szpital, 2 VII 1949 tuż przed wejściem odnaleziono niewybuch bomby lotniczej o wadze 250 kg), dzięki czemu ocalały w nim cenne obrazy gdańskich artystów z połowy XVII wieku – cykl alegoryczny Hermana Hana i Sybilla Adolfa Boya. Od 1945 mieściły się w nim różne urzędy, a Sala Mieszczańska służyła i nadal służy ważnym miejskim uroczystościom: w latach 1945–1954 odbywały się w niej posiedzenia Miejskiej Rady Narodowej, a także Wojewódzkiej Rady Narodowej; do października 1954 znajdowała się tu siedziba Miejskiego Komitetu Frontu Narodowego (późniejsza nazwa: Front Jedności Narodu). W dniach 12–14 VII 1946 roku odbył się tu krajowy Zjazd Związku Gospodarczego Miast Nadmorskich. Od 1955 mieścił się tu Wojewódzki Dom Twórczości Ludowej. Od 7 do 14 X 1963 roku odbywała się międzynarodowa konferencja FAO (Organizacja ds. Wyżywienia i Rolnictwa przy ONZ), poświęcona sprawom morza i statkom rybackim.

Od początku 1950 roku pojawiły się głosy postulujące otwarcie wnętrz dla zwiedzających (szczególnie zabiegał o to Stanisław Podgórczyk). W sierpniu 1965 udostępniono podziemia, planując tu klub filmowy, miejsce wystąpień na przykład Teatru przy Stoliku. 27 II 1971 roku w podziemiach otwarto kawiarnię Staromiejska, od 1992 gospodarzem Ratusza jest Nadbałtyckie Centrum Kultury. TD

Osobiste
Przestrzenie nazw

Warianty
Widok
Działania
Partner Główny



Wydawca Encyklopedii Gdańska i Gedanopedii


Partner technologiczny Gedanopedii