PRZYMORZE

Z Encyklopedia Gdańska
Wersja Leszek Molendowski (dyskusja | edycje) z dnia 10:35, 26 kwi 2019

(różn.) ← poprzednia wersja | przejdź do aktualnej wersji (różn.) | następna wersja → (różn.)
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

< Poprzednie Następne >
Potok Oliwski na planie z 1739 (fragment): przy ujściu potoku do Zatoki Gdańskiej obecne Jelitkowo, po prawej (w górę) obecne Przymorze, po lewej (w dół) obecna Żabianka
Przymorze, bloki przy ul. Chłopskiej
Falowiec przy ul. Obrońców Wybrzeża na Przymorzu

PRZYMORZE (1279 Primore, 1283 Prsimore), obecnie dwie jednostki pomocnicze Gdańska ( administracyjny podział) w randze dzielnic. Pierwotnie wieś założona w połowie XIII wieku przez opactwo cystersów z Oliwy. Szybko zanikła, zapewne w sąsiedztwie późniejszej posiadłości Konradshammer, której nazwę po 1945 roku próbowano spolonizować na „Kowacze” i rozciągnąć na część tzw. Dolnej Oliwy, na planowane osiedle mieszkaniowe między Potokiem Oliwskim a Zaspą. Na terenie tym w XVII wieku znajdowała się część tzw. Burau, czyli wrzosowisk między Jelitkowem, Brzeźnem a Oliwą, oraz bór sosnowy, którego resztki (około 200 ha) wycięto w 1865 roku, a także zniszczone w 1945 Biały Dwór, Czerwony Dwór i Czarny Dwór. Ostatecznie jednak powrócono do nazwy średniowiecznej wsi Przymorze. Obecną ul. Piastowska zwano wcześniej Kaisersteg (Cesarska Ścieżka); ul. Bora Komorowskiego (do 1945 Sasper Weg i Colbatzer Straße, od 1945 ul. Zwycięzców, następnie Czerwonego Sztandaru) była polną drogą prowadzącą do Czerwonego i Białego Dworu; ul. Bolesława Krzywoustego powstała z przestrzennego układu panoramicznego, zwanego Fürstliche Aussicht (Książęcy Widok) – w połowie XVIII wieku wycięto tu pas lasu, dając widok na morze z Parku Oliwskiego. Odcinek do obecnej ul. Chłopskiej (do 1945 Konradshammerstraße) istniał od 1901 roku, zabudowa pojawiła się w okresie II Wolnego Miasta Gdańska. W 1904 istniały już drogi polne (jeszcze bez zabudowy): ul. Wiatraczna (do 1945 Mühlenhof, Mühlenweg, obecnie ulica skreślona z wykazu), wzdłuż torów, między ul. Kołobrzeską (do 1945 Lübeckstraße) a ul. Śląską (Konradstraße, do 1945 Emdenstraße, od 1945 ul. Lubelska), obecnie praktycznie nieistniejąca, ul. Lęborska (do 1945 Bremmer Straße) i ul. Mściwoja II (do 1945 Günthershofer-Promenade – Wojnowska Promenada; Wojnowo). W 1907 roku przy początkowym odcinku obecnej ul. Śląskiej wybudowano gazownię ( gazownie), utworzono placyk przy dworcu kolejowym (obecna ul. Droszyńskiego, do 1945 Zimmererstraße) i pętlę autobusową (obecnie w granicach Oliwy), w rejonie ul. Bora-Komorowskiego, ul. Beniowskiego i ul. Krzywoustego postawiono niewielkie robotnicze osiedle Lauentaliem (Letniewo). Około roku 1920 powstała wytwórnia farb i lakierów Daol (po 1945 Polifarb) oraz fabryka czekolady Olka, przejęta po bankructwie w 1925 przez firmę Anglas. W 1928 roku rzadka zabudowa dochodziła do obecnej ul. Poznańskiej (do 1945 Lützowstraße); pojawiły się domy wzdłuż obecnej ul. Beniowskiego (do 1945 Blücherstraße, od 1945 ul. Jarosława Dąbrowskiego), Słowiańskiej (do 1945 Humboldtstraße), Czerwonego Dworu (do 1945 Rothöferweg) i przecznic między ul. Śląską a ul. Lęborską. W latach 30. XX wieku istniała ul. Kołobrzeska (do 1945 Lübeckerstraße); zabudowa rejonu na południe od niej (przy torach kolejowych: obecnie południowe części ulic Słupskiej, Lęborskiej, Arkońskiej, Szczecińskiej) wkroczyła na teren Młyńca. W 1951 roku ukończono budowę osiedla dla pracowników Polskich Linii Oceanicznych między ul. Beniowskiego i obecnej Bora Komorowskiego, składającego się z 38 domków wolno stojących i bliźniaczych. W 1957 oddano do użytku Szkołę Podstawową nr 46 przy ul. Arkońskiej 17. Dwa lata później założono Spółdzielnię Mieszkaniową Przymorze, przeznaczając na jej potrzeby około 200 ha między ul. Piastowską a Kołobrzeską. Obecną nazwą Przymorze obejmuje się dwie dzielnice Gdańska: Przymorze Małe (część zachodnia z Wojnowem), o powierzchni 2,26 km² i 16 650 mieszkańcach (2004), i Przymorze Wielkie (część wschodnia), o powierzchni 3,32 km² i 33 064 mieszkańcach (2004), z granicą wzdłuż ul. Chłopskiej i al. Rzeczypospolitej.

Przymorze Małe (obecnie dzielnica Gdańska między Potokiem Oliwskim na północy, ulicami Chłopską i Rzeczypospolitej od wschodu, ul. Hynka od południa i torami kolejowymi od zachodu) zabudowano w pierwszej kolejności. Pierwotna zabudowa nastąpiła w kwartale ulic: Piastowska–Śląska–Chłopska–Beniowskiego. Budowę rozpoczęto według projektu Wiesława Andersa, Jerzego Kołodziejskiego i Czesława Swędrzyńskiego od osiedla między ul. Śląską (kamień węgielny pod pierwszy budynek nr 68 wmurowano 10 VI 1959, pierwsi lokatorzy wprowadzili się w roku 1960) po ul. Piastowską, zasadniczo zakończoną w 1963 (49 budynków, 1720 mieszkań). Przymorze Małe charakteryzuje się przewagą niskiej i średniej zabudowy, z wyjątkiem kilku jedenastokondygnacyjnych punktowców po stronie zachodniej i północnej, terenami przemysłowymi o niskiej intensywności, do 2012 roku siedzibą Międzynarodowych Targów Gdańskich. W 1951 roku oddano do użytku przystanek Szybkiej Kolei Miejskiej: Polanki (od 1965 Przymorze, od 2004 Przymorze-Uniwersytet). W latach 50. przy ul. Krzywoustego 19 powstała podstawowa szkoła ćwiczeń dla Liceum Pedagogicznego (następnie Studium Nauczycielskiego), w latach 1972–2008 także siedziba Instytutu Pedagogiki i Psychologii Uniwersytetu Gdańskiego (wyburzone, obecnie osiedle mieszkaniowe Oliwa Park). W 1965 roku oddano do użytku budynek Szkoły Podstawowej nr 71 przy ul. Zgody 6, w 1972 Szkołę Podstawową Specjalną nr 4 przy ul. Piastowskiej 35/37. W okresie 1972–1976 wzniesiono nowoczesny, dwukondygnacyjny kościół Najświętszej Maryi Panny Królowej Różańca Świętego. W 1975 roku przy ul. Śląskiej 36 otwarto dom handlowy Hermes. W rejonie ul. Kołobrzeskiej powstały obiekty handlowe: hipermarket Real (budowany w latach 2002–2003, przy protestach okolicznych mieszkańców, o powierzchni handlowej około 11 tysięcy m², z parkingiem podziemnym; zrealizowano tylko I etap projektu, bez planowanego parkingu naziemnego, domu towarowego i galerii gastronomicznych na zapleczu), hipermarket budowlany Praktiker, centrum handlowe Alfa Centrum (budowane w 2002 roku, projekt: Arco. Pracownia Projektowa, architekt: Małgorzata Ulasińska; powierzchnia użytkowa 51 317 m², z multikinem o ośmiu salach, dwukondygnacyjnym parkingiem podziemnym). W 2007 roku oddano do użytku zamknięte osiedle Arkońska (róg ulic Śląskiej i Szczecińskiej, według projektu Marcina Kaniewskiego i zespołu Proconcept), w latach 2007–2010 Arkońska Business Park (ul. Arkońska nr 6, według projektu „APA” Wojciechowski sp. z o.o.; pięć budynków o funkcji biurowo-usługowej), od 2010 osiedle Oliwa Park (róg ul. Poznańskiej i Bolesława Krzywoustego, osiem budynków), od 2007 osiedle Nowa Oliva (róg ul. Beniowskiego i Bora-Komorowskiego, w miejscu byłej fabryki farb i lakierów Polifarb, 11 budynków).

Przymorze Wielkie (obecnie jedna z 30 jednostek pomocniczych Gdańska; administracyjny podział, dzielnica) charakteryzuje wysoka zabudowa, zwłaszcza tzw. falowce, uzupełniona zabudową niższą, pięciokondygnacyjną, według projektu Janusza Morka. 10 VI 1959 roku wmurowano kamień węgielny pod pierwszy budynek Spółdzielni Mieszkaniowej „Przymorze”. Budowę rozpoczęto od osiedla nr 2 (między ul. Piastowską a Lumumby, obecnie ul. Jagiellońska) i nr 3 (między ul. Lumumby a Obrońców Wybrzeża) w latach 1963–1968 (trzy falowce, 25 budynków typu „Morek”, łącznie 7640 mieszkań). Osiedle nr 4 (między ul. Obrońców Wybrzeża a Kołobrzeską) zrealizowano w latach 1970–1973 (falowiec przy ul. Obrońców Wybrzeża – 1790 lokali, 13 budynków niskich – 340 lokali, w 1980 dwa budynki rotacyjne – 180 lokali, łącznie 4310 lokali). Osiedle nr 1 (od Kołobrzeskiej do granicy z Zaspą-Rozstajami i Jelitkowskim Dworem) zrealizowano w okresie 1972–1973 (siedem budynków niskich – 1260 lokali, trzy falowce – 1520 lokali), w 1981 zbudowano dwa budynki rotacyjne (282 lokali). 5 VIII 1990 ustanowiono parafię św. Józefa (ul. Jagiellońska 9), 17 VI 1997 poświęcono kościół św. Brata Alberta (ul. Olsztyńska 2). Walorem Wielkiego Przymorza jest sąsiedztwo plaż i Parku im. Ronalda Reagana. W sumie Spółdzielnia Mieszkaniowa Przymorze w okresie 1960–1981 wybudowała 15 252 mieszkania; w ponad stu blokach i punktowcach zamieszkało 49 714 osób (Przymorze Małe 16 650, Przymorze Wielkie 33 064). Od 1959 roku działała Szkoła Podstawowa nr 25, od 1967 w nowym budynku przy obecnej ul. Jagiellońskiej 11 (od 1983 X Liceum Ogólnokształcące). W 1968 oddano do użytku budynki Zasadniczej Szkoły Budowlanej przy ul. Lumumby i Szkoły Podstawowej nr 76 przy ul. Lumumby 14 (w 1970 otrzymała basen), w 1972 otwarto Szkołę Podstawową nr 44 (przeniesioną ze Strzyży) przy obecnej ul. Jagiellońskiej 24, w 1973 budynki szkół podstawowych: nr 78 (ul. Kołobrzeska 75), nr 79 (ul. Kołobrzeska 49) i nr 80 (ul. Opolska 9); działają także szkoły zawodowe (Zespół Szkół Zawodowych nr 9 im. prof. Romualda Adama Cebertowicza, ul. Dąbrowszczaków 35). W latach 2003–2006 powstało osiedle Jelitkowski Dwór, 2004–2006 u zbiegu ulic Obrońców Wybrzeża i Dąbrowszczaków wybudowano zespół trzech wieżowców mieszkalno-usługowych Horyzont (architekt Marian Synakiewicz, 387 mieszkań), a w okresie 2007–2009 Galerię Przymorze koncernu Leclerc (na jedenastohektarowej działce, zakupionej w 1998 roku; według projektu architektonicznego Anny Sołtysiak; powierzchnia użytkowa 62 018 m², 100 butików i hipermarket, parking podziemny na 800 stanowisk, naziemny na 400). Przy ul. Dąbrowszczaków powstało osiedle Marina Primore (cztery budynki: Koga, 2007; Karawela, 2008; Fregata, 2009; Big Boy Building, 2009) o zróżnicowanej zabudowie (od 4 do 18 pięter). W 2010 roku oddano do użytku zamknięte osiedle Trzy Żagle przy ul. Olsztyńskiej (trzy budynki mieszkalne z częścią usługowo-handlową). Zob. też Hala Sportowa (Miejska Hala Sportowa). RED

Ulice Przymorza Małego z Wojnowem
Ulica Nazwa historyczna Informacje o nazwie współczesnej Uwagi
Arkońska Straslunder Straße obecna nazwa od 1945 upamiętnia Arkonę, ośrodek kultu boga Światowida, którego czciło słowiańskie plemię Rugiów na wyspie Rugii
Maurycego Beniowskiego Blücherstraße,
na pamiątkę dowódcy wojsk pruskich w bitwie pod Waterloo, marszałka Gerharda Blüchera von Wahlstatta (1742–1819),
w 1945 ul. Jarosława Dąbrowskiego
obecna nazwa od 1948 upamiętnia polskiego podróżnika pochodzenia słowacko-węgierskiego, uczestnika konfederacji barskiej (1746–1786)
Bolesława Krzywoustego Fürstliche Aussicht obecna nazwa od 1945 upamiętnia księcia Polski z dynastii Piastów, który przyłączył Pomorze do Polski (1086–1138)
gen. Tadeusza Bora-Komorowskiego Saper Weg,
od 1937 Colbatzer Straße, od 1945 ul. Zwycięzców,
od 1946 ul. Czerwonego Sztandaru
obecna nazwa od 25 IX 1990 upamiętnia pułkownika WP II RP i dowódcę AK, premiera rządu Rzeczpospolitej Polskiej na uchodźctwie (1895–1966)
Bydgoska od 21 VI 1972
Bzowa
Chłopska Konradshammerstraße obecna nazwa od 1945 od nr. 1 do nr. 53, nieparzyste
Józefa Chociszewskiego upamiętnia pisarza, wydawcę i działacza ludowego (1837–1914)
Czerwony Dwór Rothöferweg obecna nazwa od 1945
Darłowska od 1959
Leona Droszyńskiego Zimmerstraße obecna nazwa od 1945
Fromborska od 1959
Wojciecha Kętrzyńskiego upamiętnia historyka, publicystę i poetę, wieloletniego dyrektora Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Lwowie (1838–1918)
Kołobrzeska Lübeckstraße obecna nazwa od 1945 od nr. 1 do nr. 43, nieparzyste,
od nr. 2 do nr. 40, parzyste
Krynicka od 21 VI 1972
Janki Kupały od 11 VI 1964 upamiętnia poetę białoruskiego, działacza narodowego i jednego z twórców języka białoruskiego (1882–1942)
Leszka Białego od 2 IV 1959 upamiętnia księcia kujawskiego i mazowieckiego z dynastii Piastów, zabitego w 1227 roku przez Świętopełka
Lęborska Bremer Straße obecna nazwa od 1945
ks. Jana Majdera wcześniej, od 1946, ul. Zwycięzców od 24 VI 1999 upamiętnia proboszcza kościoła Najświętszej Maryi Panny Królowej Różańca Świętego na Przymorzu (1940–1999)
Malborska od 28 IX 1971
Morawska od 3 VII 1959
Mściwoja II Günthershofer-Promenade obecna nazwa od 1945
pl. Najświętszej Marii Panny od 24 IV 1997
Obotrycka od 1959 upamiętnia plemię Słowian połabskich, Obodrytów
Piastowska Kaisersteg obecna nazwa od 1945 od nr. 1 do nr. 107 i od nr. 2 do nr. 88
Poznańska Lützowstraße,
na pamiątkę pruskiego generała z czasów wojen napoleońskich, Ludwiga von Lützowa (1782–1834)
obecna nazwa od 1945
Pucka od 28 IX 1971
al. Rzeczypospolitej od 25 IX 1990 strona południowa,
wcześniej, od 26 III 1975, al. marsz. Konstantego Rokossowskiego
Rzepichy od 11 VI 1964 upamiętnia żonę Piasta
Sambora Körnerstraße obecna nazwa od 1945
Słowiańska Humboldtstraße obecna nazwa od 1945
Słupska Greifswalder Straße obecna nazwa od 1945
bp. Jana Solikowskiego Hamburger Straße obecna nazwa od 1945 upamiętnia arcybiskupa lwowskiego, legata papieskiego, pisarza politycznego i dyplomatę (1539–1603)
Subisława Bachstraße obecna nazwa od 11 VI 1964 od nr. 1 do nr. 18,
upamiętnia namiestnika Pomorza Gdańskiego, pierwszego przedstawiciela dynastii Sobiesławiców
Szczecińska Stettinerstraße obecna nazwa od 1945
Śląska Emdener Straße obecna nazwa od 1945
Świętopełka Yorkstraße obecna nazwa od 1945
Tolkmicka od 1959
Wiatraczana Mühlenhof, Mühlenweg obecna nazwa od 1945 skreślona z listy ulic Gdańska 29 XII 1999
Władysławowska od 1959
Zgody I, II Daheimweg obecna nazwa od 1945 początkowo ul. Zgody
Ziemowita od 11 VI 1964 upamiętnia księcia Polan, syna Piasta i Rzepichy
Ulice Przymorza Wielkiego
Ulica Nazwa historyczna Informacje o nazwie współczesnej Uwagi
Chłopska Konradshammerstraße obecna nazwa od 1945 od nr. 2 do nr. 46, parzyste
Czarny Dwór od 18 IV 1973 od nr. 1 do nr. 12
al. Lecha Kaczyńskiego od 13 XI 2018 Wcześniej, od 28 XI 1966 Dąbrowszczaków dla upamiętnia polskich ochotników walczących w wojnie domowej w Hiszpanii (1936–1939) w Brygadzie im. Jarosława Dąbrowskiego przeciwko gen. Franciso Franco
Jagiellońska od 25 IX 1990 wcześniej, od 25 I 1962, ul. Patrice Lumumby,
na pamiątkę pierwszego premiera Demokratycznej Republiki Konga (1925–1961)
Jantarowa Strandpromenade część niezamieszkana
Jelitkowski Dwór od 21 VI 2001 Z inicjatywy budującego osiedle dewelopera Invest Komfort SA
Kołobrzeska Lübeckstraße obecna nazwa od 1945 od nr. 42 do końca i od nr. 45 do końca
Obrońców Wybrzeża od 23 IV 1971
Olsztyńska od 17 I 1971
Opolska od 28 II 1972
Piastowska Kaisersteg obecna nazwa od 1945 od nr. 90 do nr. 108, parzyste
Park Nadmorski im. Prezydenta Ronalda Reagana od 28 X 2004 upamiętnia polityka i aktora, 40. prezydenta Stanów Zjednoczonych (1911–2004)
al. Rzeczypospolitej od 25 IX 1990 od nr. 1 do nr. 13, nieparzyste
wcześniej, od 26 III 1975, al. Marszałka Konstantego Rokossowskiego
Anastazego Wika-Czarnowskiego od 29 III 2001
Osobiste
Przestrzenie nazw

Warianty
Widok
Działania
Partner Główny



Wydawca Encyklopedii Gdańska i Gedanopedii


Partner technologiczny Gedanopedii