PARK ORUŃSKI

Z Encyklopedia Gdańska
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

< Poprzednie Następne >
Staw w Parku Oruńskim

PARK ORUŃSKI, ul. Nowiny. Założenia ogrodowe, związane z dworem, były własnością kolejnych gdańskich rodzin patrycjuszowskich. W 1598 roku w rękach rajcy Michela Kerla, który od roku 1600 dzielił dwa znajdujące się tu ogrody, duży i mały, z burmistrzem Barthelem Schachmannem. Następnie majątek pozostawał własnością rodzin Schachmannów, Czirenbergów i Brandesów, na mocy ugody z roku 1617 jedyną właścicielką została wdowa po B. Schachmannie, która w 1630 odsprzedała go burmistrzowi Johannowi Czirenbergowi. Według opisu z lat 40. XVII wieku ( Charles Ogier) ogród zdobiły „osobne tarasy kwiatowe, terasy i dróżki pod sznur wymierzone, ścieżki i labirynty naturalne i pospolite”, a także żarty wodne, które przybrały postać studzien z ociosanego kamienia i ukrytych małych rur, opryskujących wodą nieostrożnych. Trzymano tu łabędzie i pawie, a wzdłuż drewnianego płotu uprawiano winorośl. Ukształtowanie ogrodu było geometryczne, przez umiejętne powiązania widokowe ważną rolę odgrywały także akcenty krajobrazowe. W 1685 roku od Czirenbergów posiadłość nabył Albrecht Groddeck. W jego gościnie, w dworku, 17/18 III 1698 nocował król polski August II Mocny. W rękach rodziny posiadłość pozostała do roku 1779 (od 1714 burmistrza Abrahama Groddecka, po jego śmierci w 1770 wdowy Jakoby E. Groddeck). W tym czasie w ogrodzie pojawiły się elementy stylu krajobrazowego. Z ozdobionych trawnikami wzgórz, na których urządzone były punkty widokowe, rozpościerały się widoki, łączące w komponowaną całość: pagórki i łąki, sady, nieregularne aleje, wijący się dnem doliny Potok Oruński, dwa nieregularne stawy oraz malownicze otoczenie. W 1780 roku majątek nabyli bracia stryjeczni, burmistrz Johann Gottfried Reyger i Gottfried Reyger; w tym czasie istniał tam już słynny ogród botaniczny z roślinnością śródziemnomorską i tropikalną. W 1790 Johann Gottfried Reyger odsprzedał dobra Anglikowi Eduardowi Solly’emu (właścicielowi firmy handlowej Solly & Gibson) na letnią rezydencję. W roku 1807, w związku z zajęciem Gdańska przez Francuzów, Solly został zmuszony do opuszczenia miasta, park zniszczyły stacjonujące oddziały wojskowe, w 1813 (w wyniku ostrzału artylerii francuskiej) zagładzie uległ dwór. W 1814 roku posiadłość (89 pruskich mórg) została sprzedana na publicznej licytacji Friedrichowi A. Th. Hoenemu. Dwa lata później wybudował on istniejący obecnie klasycystyczny dworek letni, odbudował ogród, któremu nadał formy swobodne. Na osi pałacyku posadził aleję lipową, na południe od niej, na wypłaszczonym tarasie, pozostałości dawnych ogrodów geometrycznych, założył ogrody użytkowe. Po stronie północnej ukształtował wnętrza krajobrazowe, które w miarę oddalania się od dworku nabierały coraz mniej formalnego charakteru. Przed dworem urządził okrągły podjazd, który oddzielił od znajdującego się po lewej stronie ogrodu użytkowego zabudowaniami gospodarczymi. W 2. połowie XIX wieku posadzono na środku dwa buki czerwonolistne w taki sposób, aby flankowały główne wejście do budynku. Kompozycję całości połączyły wystudiowane dukty widokowe, biorące początek na szczytach wzgórz, na których urządzono punkty widokowe; prowadziły do nich wytrasowane ścieżki. Wody Potoku Oruńskiego ujęte zostały w dwa swobodnie ukształtowane stawy, które zwielokrotniały widoki i rozświetlały dno doliny. Granicę wschodnią parku wyznaczała szosa Gdańsk–Tczew, a od roku 1852 także linia kolejowa na tej trasie. W 1869 powstał na jego zachodnim skraju zbiornik retencyjny miejskiej sieci wodociągowej. W roku 1917 Emilia Hoene zapisała testamentem posiadłość miastu, z zastrzeżeniem, by nie urządzać w niej restauracji. Decyzją Zarządu Miasta ogród, o powierzchni 13,6 ha, stał się od 21 V 1918 ogólnodostępnym parkiem miejskim. W okresie II Wolnego Miasta Gdańska był ulubionym miejscem wypadów, zabaw, festynów świętojańskich, koncertów ogrodowych i pokazów sztucznych ogni. Do 1945 roku założenie zwano Parkiem Hoenego. Od tego czasu park stał się własnością Skarbu Państwa; w dworku początkowo mieścił się dom starców, od roku 1950 przedszkole, na terenie dawnych ogrodów użytkowych powstało państwowe ogrodnictwo. Park, pozbawiony opieki, dewastowano (zniknęło ogrodzenie, następnie elementy wyposażenia: mostki, wodospad, ławki, rzeźby i elementy małej architektury). Od roku 1974 władze Gdańska przystąpiły do jego rewaloryzacji. Zrealizowany projekt (J. Teperek) nie respektował zasad odnowy obiektów historycznych. W 1980 przez środek parku przeprowadzono kolektor ściekowy, a 9 VII 2001 został zalany wodami Potoku Oruńskiego. Poddawany rewaloryzacji zmierzającej do odtworzenia historycznego układu przestrzennego. Od roku 2007 na terenie Parku Oruńskiego ma swoją siedzibę (ul. Nowiny 2B) Narodowe Centrum Kultury Tatarów Rzeczypospolitej Polskiej. W 2010 roku odsłonięto pomnik Tatara Rzeczypospolitej Polskiej. KR

Osobiste
Przestrzenie nazw

Warianty
Widok
Działania
Partner Główny



Wydawca Encyklopedii Gdańska i Gedanopedii


Partner technologiczny Gedanopedii