KOMTURSTWO GDAŃSKIE

Z Encyklopedia Gdańska
Wersja M.Ogonowska (dyskusja | edycje) z dnia 13:16, 30 maj 2016

(różn.) ← poprzednia wersja | przejdź do aktualnej wersji (różn.) | następna wersja → (różn.)
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

< Poprzednie Następne >
Szelągi z okresu rządów komtura Henryka von Plauena, awers (z lewej)
i rewers

KOMTURSTWO GDAŃSKIE. Podstawowa jednostka administracji terytorialnej Krzyżaków, odpowiedzialna za życie społeczno-polityczno-gospodarcze na podległym sobie terytorium, utrzymująca się z dochodów pobieranych z zarządzanego obszaru, jej funkcjonowanie opierało się na głównego dla danego obszaru zamku (w wypadku komturstwa gdańskiego był to zamek gdański). Na czele stał komtur, który dowodził wojskami z obszaru komturstwa gdańskiego, posiadał prawo sądzenia rycerstwa i inicjatywy w rozdawnictwie ziemi. Do pomocy miał konwent, wedle statutów składający się z 2 braci – kapłanów oraz 12 braci – rycerzy, pełniących niższe funkcje urzędnicze (rybickiego, leśnego, piwnicznego, mistrza młyńskiego, szatnego, szafarza, i inne, powoływane do konkretnych potrzeb, jak mistrza kamienniczego w okresie budowy/przebudowy zamku). Zastępcą komtura był komtur domowy, w Gdańsku specjalizujący się w kontaktach z miastami: zasiadał w miejskim sądzie ławniczym na Głównym Mieście, początkowo z prawem weta, od końca XIV wieku honorowo; sam albo z Radą Miejską ogłaszał wilkierze, zatwierdzał ustawodawstwo cechowe ( cechy). Szczegółowe informacje o liczebności osób związanych z komturstwem gdańskim pochodzą dopiero z 1438 roku. W jego skład wchodziło 34 braci-rycerzy i 2 księży. W 1446 było 35 braci-rycerzy i 3 księży, w 1454: 32 braci-rycerzy, 2 księży i dodatkowo 6 innych braci. Konwent gdański był w tym czasie 6. pod względem wielkości w Prusach (po Malborku, Królewcu, Elblągu, Bałdze i Brandenburgu). W latach 1437–1439 najwięcej przedstawicieli gdańskiego konwentu, bo 40,8%, pochodziło ze wschodnio-środkowych Niemiec (m.in. z Turyngii), w 1446 aż 48,3% z Górnych Niemiec (m.in. Franken). Łącznie ze zbrojnymi knechtami i służbą na zamku gdańskim przebywało w 1. połowie XV wieku jednorazowo około 100 osób. Komturstwo gdańskie powstało po zdobyciu Pomorza Wschodniego przez Krzyżaków: zostało powołane najpewniej 14 IX 1309 roku, podczas kapituły generalnej, odbywającej swoje posiedzenie w Malborku, a pierwszy komtur gdański znany jest z lutego 1310; istniało do lutego 1454 roku ( wojna trzynastoletnia). W okresie największego rozwoju terytorialnego liczyło 4856 km² i było największe na Pomorzu Wschodnim. Dzieliło się na mniejsze okręgi: gdański, pucki, chmieleński/mirachowski, białogardzki i saliński, zarządzane przez członków konwentu gdańskiego. Od połowy XIV wieku zarządcy rezydowali poza zamkiem gdańskim. Od roku 1363 istniało odrębne wójtostwo lęborskie (obejmujące byłe okręgi białogardzki i saliński). Herbem komturii gdańskiej była postać stojącego rycerza z proporcem i tarczą. Urzędy w komturii pełniono czasowo. Komtur kończący rządy przekazywał następcy wykaz pozostawionych pieniędzy, inwentarza żywego i wszystkich rzeczy. Dla komturstwa gdańskiego zachowały się inwentarze z lat 1384, 1385, 1389, 1391, 1396, 1407, 1410, 1413, 1416, 1418, 1420, 1421, 1422, 1428, 1434, 1437 i wizytacja z roku 1446 oraz „Księga komturstwa gdańskiego” (kopiariusz dokumentów wystawianych przez komturów), podstawowe obecnie źródła do badania dziejów komturstwa i zamku gdańskiego. BM

Komturzy gdańscy
1310 Heinrich Hiserstet
1311–1317 David von Cammerstein
1317–[1318] Heinrich von Lauterbach
[1318]/1320–1321 David von Cammerstein (po raz drugi)
1322–1328 Johann
1329–1331 Albrecht von Ore (zginął w bitwie pod Płowcami)
1333–1334 Jordan von Vehren
1336 Rudiger
1338–1341 Winrich von Kniprode (wielki mistrz 1352–1382)
1343–1344 Dytrych von Gebesee
1344–1348 Gerhard von Steegen (zginął podczas wyprawy na Litwę)
1348–1351 Heinrich von Rechter
1352–1355 Kirsilie von Kindswulie
1356 Schweder von Pellant
1357–1360 Wolfram von Beldersheim
1360–1363 Giselbrecht von Dudelsheim
1363–1367 Ludwig von Essen
1368–1370 Konrad Zöllner von Rotenstein (wielki mistrz 1382–1390)
1372–1384 Zygfryd Walpot von Bassenheim
1384–1385 Ludwig Wafeler
1385–1389 Wolf von Zolnhart
1389–1391 Walrabe von Scharfenberg
1391–1392 Johann von Beffart
1392–1396 Johann von Rumpenheim
1396–1407 Albrecht hrabia von Schwarzburg
1407–1410 Johann von Schönfeld
1410–1413 Henrich von Plauen
1413–1416 Heinrich Holt
1416–1418 Helferich von Drahe
1418–1420 Herman Gans
1420–1421 Walther von Merheim
1421–1422 Johann von Bichau
1422–1428 Konrad von Beldersheim
1428–1433 Walther von Kirskorf
1434–1436 Tammo Wolf von Spanheim
1436–1454 Nicolaus Postor
BM
Osobiste
Przestrzenie nazw

Warianty
Widok
Działania
Partner Główny



Wydawca Encyklopedii Gdańska i Gedanopedii


Partner technologiczny Gedanopedii