KOŚCIÓŁ ŚW. DUCHA

Z Encyklopedia Gdańska
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

< Poprzednie Następne >
Kościół św. Ducha, Der Stadt Dantzigk..., 1687
Kościół św. Ducha, Barthel Ranisch, 1695
Ruiny kościoła św. Ducha, fot. K. Lelewicz, 1953
Były kościół św. Ducha i fragment budynku Szkoły Podstawowej nr 50, widok z wieży kościoła św. Jana
Johann Heinius, pastor kościoła św. Ducha (1647-1653), kaznodzieja kaplicy św. Anny i diakon kościoła św. Trójcy (1653-1671)
Theodor Friedrich Kniewel, pastor kościoła św. Ducha od 1847 roku

KOŚCIÓŁ ŚW. DUCHA, Główne Miasto. Pierwszy szpital wraz z kaplicą pod tym wezwaniem powstał w połowie XIV wieku w rejonie obecnej ul. św. Ducha, jeszcze w tym stuleciu przeniesiony w rejon IV. Damm (ul. Grobla IV). Początkowo niewielka kaplica po południowo-wschodniej stronie Szpitala św. Ducha, niewielka, dwuprzęsłowa. Od północy miała wewnętrzny balkon-emporę, być może połączoną ze szpitalem, łączącą się dwoma arkadami z wnętrzem. Podczas rozbudowy szpitala w 1. ćwierci XV wieku wzniesiono nową kaplicę na zachód od istniejącej i po południowej stronie nowych zabudowań szpitala. Budynek szpitalny, niższy i krótszy, połączony był z nawą kaplicy pięcioma arkadami, umożliwiającymi chorym bezpośrednie uczestnictwo w nabożeństwach. Pośrodku dwuspadowego dachu nawy istniała późnogotycka sygnatura, ośmiokątna o spiczastym hełmie. Od 1557 roku w rękach protestantów. Po wybudowaniu w 1647 nowego budynku szpitala, dotychczasową kaplicę zmieniono w wolno stojący kościół. W latach 1780–1782 Rada Miejska sfinansowała przebudowę wnętrz. Założono stiukowy strop w nawie, wybudowano dwie empory (północną i zachodnią) oraz prospekt organowy. W 1807 spłonęła sygnaturka i już jej nie odtworzono, ostatnim jego luterańskim pastorem był Johann Wilhelm Linde (1760–1840), w 1840–1854 obiekt nie był użytkowany, zakupiła go gmina staroluterańska ( luteranie) z przeznaczeniem na cele sakralne. W 1945 roku poważnie zniszczony (dach, strop i całe wyposażenie, część szczytu zachodniego). Zachowały się sklepienia prezbiterium. W okresie 1957–1959 odbudowany i połączony z nowo powstałą szkołą przy ul. Grobla IV (w dawnej nawie umieszczono salę gimnastyczną). Zrezygnowano z zachowania autentyku na rzecz prostszych rozwiązań, np. zniszczono uszkodzone sklepienia i wybudowano nowe (po podwyższeniu ścian), oryginalne wsporniki zastąpiono jednakowymi nowymi, podwyższono również ściany nawy. Wewnątrz założono betonowy strop na wysokości nasad arkad, który to podział widoczny jest od zewnątrz (przedzielenie okien). Budynek szkolny dobudowano do południowej ściany kościoła, co spowodowało przecięcie historycznego przebiegu ul. Tobiasza. Kościół orientowany w kierunku wschodnim. Prezbiterium, będące najstarszą częścią, umieszczone od wschodu (funkcję tę przejęła kaplica z około połowy XIV wieku) o wymiarach: 6,8 × 10 m. Wschodnie zamknięcie trójboczne, a narożniki podkreślono zewnętrznymi przyporami. W ścianach wąskie ostrołukowo przesklepione okna z głębokimi ukośnymi glifami (rozchyleniem ościeża okiennego pozwalającym na wprowadzenie większej ilości światła przy stosunkowo małej szerokości okna). W północnej ścianie widoczne arkady z XIV wieku. Prezbiterium przesklepione gwiaździście na obecnie jednakowych wspornikach ze sztucznego kamienia (pierwotnie wsporniki były zróżnicowane). Dach nad prezbiterium nieco niższy niż dach nawy. Nawa na planie nieregularnego prostokąta, o wymiarach 8,5 m × 24 m, przekryta była stiukowym stropem. Obecnie podzielona żelbetowym stropem na dwie kondygnacje. Trójkątny zachodni szczyt, podzielony gzymsem, powyżej którego znajduje się pięć ostrołukowych blend (pierwotnie ozdobionych maswerkami – dekoracyjnym podziałem otworu okiennego, tworzącym różnego kształtu ornamenty). Poniżej gzymsu gładka ściana z usytuowanymi niesymetrycznie oknami. Pod wschodnim oknem zamurowane obecnie dawne główne wejście. GS

Pastorzy kościoła św. Ducha
1552–1586 Martinus Ovelscheid
1586–1607 David Ringius
1607–1628 Johann Clossius
1629–1647 Andreas Osmitius
1647–1653 Johann Heinius
1653–1660 Friedrich Schröder
1660–1661 Johann Dorschius
1661–1687 Petrus Fabri
1687–1693 Albert Pomian Pesarovius
1694–1698 Johann Jacob Hoynovius
1699–1735 Jan Moneta
1735–1652 Thomas Willer
1753–1777 Daniel Semrau
1777–1791 Carl Gottfried Pobowski
1792–1840 Johann Wilhelm Linde
po 1840 kościół gminy staroluterańskiej w Gdańsku
MrGl
Osobiste
Przestrzenie nazw

Warianty
Widok
Działania
Partner Główny



Wydawca Encyklopedii Gdańska i Gedanopedii


Partner technologiczny Gedanopedii