BRAMA STĄGIEWNA

Z Encyklopedia Gdańska
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

< Poprzednie Następne >
Brama Stągiewna od strony południowo-wschodniej, koniec XIX wieku
Brama Stągiewna, widok od strony miasta, 1945
Baszty Bramy Stągiewnej (przy wjeździe do Gdańska od strony północnej), fot. J. Uklejewski, około 1950
Brama Stągiewna, 2007

BRAMA STĄGIEWNA kończy ul. Stągiewną. Ceglana, zbudowana w latach 1517–1519, ostatnia gdańska brama z elementami architektury gotyckiej. Wyglądem przypomina stągwie używane do przenoszenia mleka. Wschodni wylot drogi będącej przedłużeniem ciągu Długa Długi Targ planowano wzmocnić już w 2. połowie XV wieku (być może tuż po wykopaniu w latach 1454–1456 fosy wzdłuż wschodniej granicy dzielnicy spichrzowej), przewidując budowę bramy o dwóch wieżach, z przejazdem w osi między basztami. Koncepcję zmieniono na początku XVI wieku ze względu na rozwój broni artyleryjskiej. Zaprojektowano wówczas zespół trzech baszt flankujących dwa przejazdy. Środkowa, wysoka baszta miała być usytuowana pomiędzy dwiema mniejszymi. Nie zrealizowano również i tego projektu. Ostatecznie powstała brama z dwiema wieżami połączonymi przesklepionym przejazdem. Większa baszta, zwana potocznie Stągwią, jest potężną, ceglaną budowlą: wysokość do górnej krawędzi murów wynosi 20 m, średnica około 12,6 m. Grubość muru w poziomie przyziemia to 2,5 m od strony miasta (zachodniej) i około 4 m od strony Długich Ogrodów (wschodniej). Ma siedem kondygnacji o bardzo ciekawym układzie budowlanym trzech najwyższych. Ostatnia, siódma, jest obszerną platformą przystosowaną do umieszczenia na niej armat. Kondygnacją szóstą, wspartą na parabolicznym sklepieniu kondygnacji piątej, jest chodnik z otworami strzelniczymi biegnący wewnątrz sklepienia. Niższe kondygnacje miały stropy drewniane. Całość nakrywa stożkowy dach, którego wierzchołek sięga 27 m nad poziom ulicy. Mniejsza baszta, zwana Stągiewką lub Konwią Śmietanową, jest zdecydowanie niższa i od strony zachodniej ma prostą ścianę. Nakryta niegdyś dachem stożkowym, obecnie ma dach pulpitowy, opadający w kierunku zachodnim. Wysokość najwyższej partii muru sięga 12 m, średnica około 9 m. Ceglane mury baszt były pozbawione jakichkolwiek ozdób, z wyjątkiem umieszczonych we wnęce od strony wschodniej trzech wykutych w kamieniu herbów: Polski, Prus Królewskich i Gdańska. W początku XVII wieku bramę przebudowano. Nad przejazdem dodano dużą nadbudówkę, zwieńczoną od wschodu barokowym szczytem, a od zachodu attyką. W czasie oblężenia w 1813 roku zostały zniszczone nadbudówka i górna część mniejszej baszty. Elementów tych nigdy nie odtworzono. W początku XX wieku, podczas prac nad usprawnieniem komunikacji, noszono się z planem rozebrania baszty, poprzestano jednak na wykuciu dodatkowego przejścia dla pieszych w małej baszcie. W 1894 roku brama została odkupiona od wojska przez władze miasta za symboliczną kwotę.Od 1931 siedziba miejskiego klubu młodzieżowego (Jugendheim). W 1945 spaliły się wnętrza i zawaliły dachy, w latach 1947–1948 przeprowadzono prace zabezpieczające. Od 1972 roku mieści się tu siedziba Spółdzielni Pracy Twórczej Polskich Artystów Plastyków ARPO, która wykonała całkowitą odbudowę wnętrz. W 2012 (po pięciu latach starań) ARPO sprzedała obiekt prywatnemu właścicielowi. GS

Osobiste
Przestrzenie nazw

Warianty
Widok
Działania
Partner Główny



Wydawca Encyklopedii Gdańska i Gedanopedii


Partner technologiczny Gedanopedii