WIEŻA WIĘZIENNA

Z Encyklopedia Gdańska
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

< Poprzednie Następne >
Wieża Więzienna i Katownia
Der Stadt Dantzigk…, 1687
Odwach przy Przedbramiu
ul. Długiej
, Matthaeus Deisch, 1761–1765
Dziedziniec Przedbramia widziany w kierunku Katowni, około 1900
Sklep tytoniowy w budynku przylegającym do Katowni, 1904
Wieża Więzienna, 1946
Wieża Więzienna (widok od strony północnej) na Targu Węglowym, 2012
Wieża Więzienna, 2012
Dziedziniec Przedbramia widziany w kierunku Wieży Więziennej

WIEŻA WIĘZIENNA. Budowę zainicjowano w latach 1379–1382. Wieża początkowo pełniła funkcję ufortyfikowanego przedbramia, zamykającego drogę do Bramy Długoulicznej ( fortyfikacje). Przebudowana w początku XVI wieku; w jego 2. połowie, po rozbudowaniu fortyfikacji ziemnych i przesunięciu głównej ich linii na wysokość Bramy Wyżynnej, Wieża Więzienna utraciła funkcje obronne. W 1597 roku dobudowano do niej Katownię, miejsce tortur, ze specjalną „izbą żałobną” (Trauerstube), w której na ostatnie trzy dni życia osadzano skazanych na śmierć. W 1604 zamontowano na wschodniej ścianie wieży miejski pręgierz. Skazańców przywiązywano łańcuchami do (zachowanej do dziś) kamiennej konsoli. Przy ścianie przylegającej do obecnego Targu Węglowego odbywały się publiczne egzekucje (przede wszystkim ścięcie mieczem) przestępców niebędących obywatelami miasta lub szlachcicami. Pierwsza publiczna egzekucja odbyła się tam w 1496 roku: ścięto kilkunastu francuskich kaprów. Szlachetnie urodzonych ścinano przed Dworem Artusa.

Na pięciu kondygnacjach Wieży Więziennej mieściło się szesnaście nieogrzewanych cel – trzy o zaostrzonym rygorze, służące do przetrzymywania groźnych przestępców, pozbawione okien: Lis (Fuchs), Zając (Hase) oraz Abel i Kain (Abel und Kain), trzynaście przeznaczonych dla zwykłych przestępców: Byk (Stier), Świnia (Schwein), Kruk (Rabe), Wilk (Wolf) itp. Od XVII wieku do wieży trafiali przestępcy skazani za lżejsze wykroczenia na przymusową pracę przy sypaniu (z przykuciem do taczek) obwałowań miejskich fortyfikacji. Mieściło się w niej również pięć cel należących do wojskowego wymiaru sprawiedliwości. Na I piętrze, z oknami wychodzącymi na Bramę Długouliczną, była cela, w której oczekiwali na wyrok skazani na śmierć żołnierze. Na jej ścianach zachowało się (na ogół fragmentarycznie) kilkadziesiąt inskrypcji pozostawionych przez skazańców, najczęściej imiona i nazwiska z datami. Jednego z owych oczekujących na pluton egzekucyjny żołnierzy udało się zidentyfikować: był nim Hans Krumbeck, który w październiku 1627 roku (podczas wojny polsko-szwedzkiej w latach 1626–1629) zasnął na posterunku podczas nocnej wachty i został rozstrzelany decyzją sądu wojennego.

W 1814 roku przejęta przez pruską komisję fortyfikacyjną, do 1858 nadal pełniła funkcje więzienne (więźniów wykorzystywano do prac porządkowych w mieście), po likwidacji – więźniów przeniesiono do Grudziądza – pomieszczenia wykorzystywano jako magazyny wojskowe. Zarząd Miasta Gdańska odkupił ją od władz wojskowych 16 VII 1887 roku. W 1945 roku w wyniku działań wojennych spłonął dach; odbudowano go w 1948. Od 28 IV 1957 roku do 15 XI 1970 w budynku funkcjonowała siedziba harcerzy Hufców Gdańsk-Śródmieście. W 1973, po pracach remontowych i adaptacyjnych, wieżę przekazano Muzeum Historii Miasta Gdańska ( Muzeum Historyczne Miasta Gdańska), obecnie mieści się tu jego oddział – Muzeum Bursztynu. DK

Osobiste
Przestrzenie nazw

Warianty
Widok
Działania
Partner Główny



Wydawca Encyklopedii Gdańska i Gedanopedii


Partner technologiczny Gedanopedii