SZPITALE 1793–1945

Z Encyklopedia Gdańska
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

< Poprzednie Następne >

SZPITALE 1793–1945. Na przełomie XVIII i XIX wieku, zgodnie z tendencją ogólnoeuropejską, wyodrębniono w Gdańsku spośród szpitali te, które służyły wyłącznie leczeniu chorych (tzw. proces medykalizacji). Było to efektem oświeceniowych poglądów na genezę ubóstwa (ubóstwo jako rezultat chorób, zwłaszcza żywicieli rodzin) i tego, jaką rolę w jego ograniczaniu zaczęto przypisywać szpitalom jako elementowi dobroczynności państwowej. Pod wpływem nacisków nadprezydenta prowincji pruskiej Friedricha Leopolda von Schröttera w 1802 roku przekształcono lazaret w placówkę wyłącznie leczniczą, przyjmującą jedynie chorych ubogich (nieodpłatnie), bez prawa hospitalizacji ubogich zdrowych lub prebendariuszy. Mimo ważnej funkcji w strukturze opieki społecznej gminy miejskiej i dofinansowywania z jej funduszy lazaret do 1874 pozostał w dużej mierze samodzielną fundacją szpitalną. Szybki postęp w naukach medycznych w 2. połowie XIX wieku spowodował wzrost oczekiwań społecznych wobec szpitali jako placówek diagnostyczno-terapeutycznych. Z tej przyczyny, a także z powodu szybkiego wzrostu liczby mieszkańców Gdańska, w 1. połowie XIX wieku powstały dwie prywatne fundacje szpitalne (w 1853 Szpital Najświętszej Maryi Panny sióstr boromeuszek, w 1857 szpital diakonis ewangelickich), jednak i one nie zaspokajały w pełni medycznych potrzeb miasta. W 1868 roku przy ul. Elżbietańskiej, w budynku dawnego domu dziecka, powstała placówka lecznicza początkowo niezależna od lazaretu (die Krankenstation des Arbeitshauses), przyjmująca od 1875 chorych internistycznych, chirurgicznych, psychiatrycznych i ze schorzeniami skórno-wenerologicznymi (w 1880 hospitalizowano 140 osób, w 1886 – 1117).

Konflikt w kwestiach zarządzania i finansowania między zarządem lazaretu, władzami miejskimi i rejencją spowodował w 1874 roku przejęcie szpitala przez miasto. Zwiększono nakłady finansowe i na przełomie 1885/1886 roku rozbudowano lazaret ( Szpital Miejski przy Sandgrube) oraz przyłączono placówkę przy ul. Elżbietańskiej. Efektem medykalizacji stało się pojawienie na początku XIX wieku grupy dobrze sytuowanych osób płacących za usługi medyczne w szpitalach. Zwiększanie się kosztów opieki medycznej w połowie XIX wieku spowodowało (wzorem innych miast niemieckich) wprowadzenie w szpitalach Gdańska systemu klas pacjentów zależnie od zamożności (trzy klasy: I – najbogatsi, II – średniozamożni, III – ubodzy). Leczenie ubogich chorych w lazarecie w 2. połowie XIX wieku odbywało się nadal głównie na koszt gminy, co było archaicznym systemem finansowania. Szpitale boromeuszek i diakonis utrzymywały się z ofiarności wiernych oraz ze sprzedaży tzw. abonamentów, uprawniających do leczenia w wypadku choroby. Wprowadzenie w 1883 roku przez kanclerza Ottona von Bismarcka na terenie Niemiec obowiązkowego ubezpieczenia na wypadek choroby nie zmieniło aż do 1914 znacząco struktury finansowania gdańskich szpitali. Przeniesienie w 1911 lazaretu przy Bramie Oliwskiej i lazaretu przy Sandgrube na teren przy obecnej ul. Dębinki i utworzenie z obu zakładów Szpitala Miejskiego umożliwiło stworzenie nowoczesnej placówki medycznej, nadal zależnej finansowo od funduszy gminy miejskiej. W roku 1912 wzniesiono nowoczesny gmach Szpitala Położnictwa i Chorób Kobiecych przy Schellmühler Weg 1A (ul. Kliniczna). W okresie II Wolnego Miasta Gdańska nie powstały większe placówki lecznictwa zamkniętego. Do ważnych osiągnięć tego okresu należy natomiast powstanie w 1935, na bazie Szpitala Miejskiego Akademii Medycyny Praktycznej. Słabo wykształconą sieć zakładów leczniczych w Gdańsku wspierały – wzorowane na zakładach ratowniczych Hamburga – stworzone w 1806 w 18 różnych punktach miasta zakłady ratownicze (Rettungsanstalten). Miały one udzielać pierwszej pomocy ofiarom nieszczęśliwych wypadków, działań osób trzecich lub zamachów samobójczych. W latach 1818–1824 doszło do 492 takich interwencji. Po 1861 roku działalność zakładów ratowniczych ustała. Sieć szpitali cywilnych w czasach wojen w XIX i XX wieku wspomagana była szpitalami wojskowymi, powstającymi często doraźnie w kościołach lub innych budynkach użyteczności publicznej. Ponadto istniały szpitale garnizonowe, od roku 1807 w dawnym Gimnazjum Akademickim, od 1844 w dawnym domu poprawy. Obrazu dopełniają nieliczne małe szpitale prywatne, najczęściej oferujące usługi chirurgiczne, okulistyczne bądź ginekologiczne (w 1861 – jeden, w 1863 – dwa, w 1900 – pięć, w 1926 – siedemnaście). Szpitale powstałe jeszcze w średniowieczu pełniły (poza lazaretem) do 1945 wyłącznie funkcję przytułków i pozostały samodzielnymi fundacjami, niezależnymi od funduszy gminnych. ASZ

Szpitale erygowane w latach 1793–1945
Nazwa szpitala Data erygowania Data zakończenia działalności
Szpital garnizonowy (Garnison-Lazarett) w dawnym Gimnazjum Akademickim 1807 1844
Szpital garnizonowy w dawnym miejscu domu poprawy 1844 1918?
Szpital Najświętszej Maryi Panny 1853 1945
Szpital diakonis ewangelickich 1857 1945
Lazaret przy Sandgrube ( Szpital Miejski przy Sandgrube) 1886 1911
Szpital Miejski we Wrzeszczu 1911 1945 (1935: przekształcenie
w Akademię Medycyny Praktycznej)
Szpital Chorób Kobiecych przy obecnej ul. Klinicznej 1912 1945
ASZ
Wykaz prywatnych klinik do roku 1945
Właściciel Adres Notowana w źródłach
Kliniki okulistyczne (Augenkliniken)
dr Johann Julius Moritz Schneller (1834–1896) Breitgasse 120 (ul. Szeroka) 1884–1894
dr Victor Francke (1867–1933) Brotbänkengasse 14 (ul. Chlebnicka) 1897
dr Rudolf Helmbold (1869 – po 1945) Vorstädtischer Graben 12/14 (ul. Podwale Przedmiejskie)
Rennerstiftsgasse 1 (ul. Gdyńskich Kosynierów)
1897–1903
1934–1942
dr Rudolf Helmbold
dr Victor Francke
Am Olivaer Tor 1 (ul. Dyrekcyjna)
Am Olivaer Tor 7 (ul. Dyrekcyjna)
1908–1914
1918–1933
dr Albert Berent (1867–1920) Vorstädtischer Graben 1 (ul. Podwale Przedmiejskie) 1903–1920
dr Theodor Wallenberg Reitbahn 4 (ul. Bogusławskiego) 1908–1935
dr Erich Schusterhrus (1860–1932) Diakonissen-Krankenhaus, Neugarten 3/6 (ul. Nowe Ogrody) 1914–1928
dr Leo Schmidt Marien-Krankenhaus, Schleusengasse 9 (ul. Kieturakisa) 1914–1939
dr Cornelius Penner (1859–1938) Diakonissen Krankenhaus, Neugarten 3/6 (ul. Nowe Ogrody) 1924–1937
dr Fritz Beckershaus Sandgrube 40 (ul. Rogaczewskiego)
Karthäuser Straße 2/4 (ul. Kartuska)
1935
1939–1942
dr Arnold Jaeschke Am Olivaer Tor 1 (ul. Dyrekcyjna) 1931–1942
Kliniki chorób kobiecych (Frauenkrankheitenkliniken)
dr Władysław Panecki (1857–1931) Große Wollwebergasse 3 (ul. Tkacka) 1897–1928
dr Johannes (Hans) Fuchs (1873–1942) Vorstädtischer Graben 39/40 (ul. Podwale Przedmiejskie) 1903–1930
dr Franciszek Kubacz (1868–1933) Reitbahn 4 (ul. Bogusławskiego) 1908–1914
dr Emil Gläser (1862–1940) 1897 Hundegasse (ul. Ogarna 89)
1908 Charlottenheim, Delbrückallee 3A (ul. Dębinki)
1897–1916
dr Hermann Diegner Jäschkentaler Weg 48 (ul. Jaśkowa Dolina) 1908–1921
dr Paul Vorderbrügge Am Olivaer Tor 1 (ul. Dyrekcyjna)
Hansaplatz 14 (ul. Wały Piastowskie)
1908–1914
1921–1928
dr Adolf Wisselinck Hansaplatz 8 (ul. Wały Piastowskie)
Hansaplatz 14 (ul. Wały Piastowskie)
1908
1914–1928
dr Werner Reinke (1862–1944) Am Olivaer Tor 1 (ul. Dyrekcyjna)
Hansaplatz 14 (ul. Wały Piastowskie)
1908–1914
1921–1928
dr Erich Dowig Hansaplatz 14 (ul. Wały Piastowskie) 1930–1942
dr Fritz Sieber Hansaplatz 14 (ul. Wały Piastowskie) 1930–1942
dr Kurt Schulemann Sandgrube (ul. Rogaczewskiego) 23
Heinrich-Scholtz-Weg 1 (ul. Powstańców Warszawy)
1933–1939
1940–1945
Kliniki chorób wewnętrznych (interna)
dr Herbert Lohsse Am Olivaer Tor 1 (ul. Dyrekcyjna) 1908–1914
dr Otto Zuch Hansaplatz 8 (ul. Wały Piastowskie)
Rennerstiftsgasse 8 (ul. Gdyńskich Kosynierów)
1908
1914–1925
dr B. Zabel Dominikswall 3 (ul. Wały Jagiellońskie) 1921
Kliniki chirurgiczne
dr Karl Georg Starck (1832–1895) Pfefferstadt 24 (ul. Korzenna) 1874–1884
dr Walter Friedrich Reinke (1862–1944) Hansaplatz 14 (ul. Wały Piastowskie) 1907–1928
dr Hermann Diegner Jäschkentaler Weg 48 (ul. Jaśkowa Dolina) 1908–1925
dr Kurt Werwath Sandgrube 38/40 (ul. Rogaczewskiego) 1933–1939
dr Max Teuscher Poggenpfuhl 60 (ul. Żabi Kruk)
Halbengasse 1/2 (ul. Na Piaskach)
1935
1939–1942
dr Friedrich Winne Sandgrube 40 (ul. Rogaczewskiego)
Karthäuser Straße 2/4 (ul. Kartuska)
1935
1939–1942
Kliniki ortopedyczne
dr Albert Funck Brotbänkengasse 10 (ul. Chlebnicka)
Hundegasse 90 (ul. Ogarna)
1869
1874
dr Johann Georg Fewson Brotbänkengasse 38 (ul. Chlebnicka) 1874–1884
dr Isidor Wolff (1865–1931) Brotbänkengasse 38 (ul. Chlebnicka)
Poggenpfuhl 60 (ul. Żabi Kruk)
1897
1908–1930
dr Alexander Masurke Kohlenmarkt 14/16 (ul. Targ Węglowy) 1903–1914
Arthur Neumann Holzmarkt 15/16 (ul. Targ Drzewny) 1908–1931
dr Eberhard Hepner Sandbrube 23 (ul. Rogaczewskiego) 1914–1935
dr Karl Göritz Sandgrube 40 (ul. Rogaczewskiego)
Sandgrube 23 (ul. Rogaczewskiego)
1935
1939–1942
Kliniki dentystyczne
dr Guth Natusius Langgasse 11 (ul. Długa)
Hauptstraße 31 (al. Grunwaldzka)
1908
1914
dr Eugen Lehmann Langgasse 75 (ul. Długa) 1914
MrGl
Osobiste
Przestrzenie nazw

Warianty
Widok
Działania
Partner Główny



Wydawca Encyklopedii Gdańska i Gedanopedii


Partner technologiczny Gedanopedii