SYNAGOGI

Z Encyklopedia Gdańska
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

< Poprzednie Następne >
Isaak Grünberg, fundator sali modlitw przy Am Sande (ul. Na Piaskach) w 1932
Synagoga przy ul. Partyzantów 7, przed remontem, 2009
Synagoga przy ul. Partyzantów 7, 2018

SYNAGOGI. Pierwsze synagogi powstawały w miejscach osiedlania się Żydów na gdańskich przedmieściach, w Starych Szkotach i Winnicy (po zjednoczeniu obu gmin w początku XVII wieku jedną z 2 posiadanych przekazano bractwu Chewra Kadisz), we Wrzeszczu (w 1749 dom modlitwy, od 1775 drewniana synagoga w okolicach obecnej ul. Dmowskiego) i przy Mattenbuden (ul. Szopy) na Dolnym Mieście. Do XVII wieku, z powodu zakazu Rady Miejskiej odprawiania żydowskich praktyk religijnych i tworzenia sal modlitw w obrębie murów miejskich, zbiorowe modły urządzano w zaimprowizowanych miejscach, np. karczmach. Po zamieszkaniu (od 1814) Żydów w mieście, osiedleni przy Breitgasse (ul. Szeroka) w 1818 roku dostosowali do potrzeb religijnych pomieszczenia w budynku spichrza pod nr 130 (obecnie trawnik obok ul. Podmurze), przebudowane w 1851 na synagogę (pierwsze nabożeństwo 28 V). Po jej pożarze 19 VI 1858 zbudowano nową bożnicę (tzw. reformowaną) przy ul. Szerokiej 130, otwartą 27 VIII 1859. Istniała przy niej szkoła, która nie miała większego znaczenia, ponieważ dzieci żydowskie posyłano do szkół miejskich. Członkowie gminy Szopy zainaugurowali modły w swojej synagodze 11 IX 1838; odbudowana po pożarze w 1844 roku mogła pomieścić około tysiąca wiernych. Po stworzeniu w roku 1883 Gminy Synagogalnej, w 1887 oddano do użytku wiernym Wielką Synagogę, urządzoną wedle wzorców reformowanego nurtu judaizmu, gdzie mężczyźni i kobiety zajmowali miejsca w jednej sali, a śpiewom towarzyszył akompaniament okazałych organów. Sprzedano w związku z tym budynek synagogi przy Breitgasse (ul. Szeroka), natomiast ortodoksyjna gmina polska (nieakceptująca języka niemieckiego w liturgii, obecności kobiet podczas modłów i akompaniamentu organów) nadal korzystała z synagogi przy Mattenbuden (ul. Szopy), gdzie znajdowała się również szkoła i drukarnia. Zlokalizowany na tyłach synagogi budynek oddano do dyspozycji chasydów.

Po 1919 roku i osiedleniu się Żydów emigrantów we Wrzeszczu i Oliwie, niemogących z powodu przepisów religijnych jeździć w święta do Śródmieścia, od roku 1922 podejmowali starania o utworzenie we Wrzeszczu własnego domu modlitwy. Obawiając się rozpadu Gminy Synagogalnej, początkowo wydano zgodę na modlitwy w lokalach należących do członków gminy. Dopiero po powołaniu Wrzeszczańskiego Stowarzyszenia Synagogalnego władze Gminy Synagogalnej wydały zgodę na budowę nowej synagogi przy Mirchauer Weg (ul. Partyzantów 7). W maju 1924 powołano komisję do jej budowy, 5 VIII 1925 wmurowano kamień węgielny, 25 IX 1927 oddano ją do użytku z przeznaczeniem dla wyznawców judaizmu konserwatywnego. Przemysłowiec Izaak Grünberg w 1932 roku ufundował salę modlitwy przy Am Sande (ul. Na Piaskach), wykorzystywaną do sierpnia 1938. Po zawarciu w styczniu 1939 umowy między władzami II Wolnego Miasta Gdańska a Żydami w sprawie emigracji Żydów i sprzedaży ich posiadłości miastu, w kwietniu 1939 Niemcy przystąpili do rozbiórki synagogi przy Mattenbuden (ul. Szopy); w maju zburzono Wielką Synagogę, a synagogę we Wrzeszczu przeznaczono na magazyn. W 1946 roku ta ostatnia powróciła do dyspozycji kongregacji żydowskiej. Z powodu emigracji wiernych i braku środków na utrzymanie, zwrócona w 1951 władzom miejskim, pełniła funkcję Państwowej Szkoły Muzycznej II stopnia ( Zespół Szkół Muzycznych). Od połowy lat 90 XX wieku społeczność żydowska korzysta z sali koncertowej szkoły, organizując w niej uroczystości środowiskowe. 3 VIII 1998 sąd w Warszawie przyznał budynek Wyznaniowej Gminie Żydowskiej w Gdańsku; w wyniku porozumienia gmina przejęła czasowo (do znalezienia przez władze miasta siedziby dla szkoły muzycznej) 4 pomieszczenia. 9 I 1999 Gmina Żydowska otworzyła w odzyskanej części salę modlitw, koszerną stołówkę i biuro. GB

Osobiste
Przestrzenie nazw

Warianty
Widok
Działania
Partner Główny



Wydawca Encyklopedii Gdańska i Gedanopedii


Partner technologiczny Gedanopedii