SCHMIEDEN JOHANN ERNST

Z Encyklopedia Gdańska
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

< Poprzednie Następne >
Johann Ernst Schmieden, 1707, według Pietera van Gunsta

JOHANN ERNST SCHMIEDEN (22 IX 1626 Gdańsk – 15 II 1707 Gdańsk), burmistrz Gdańska. Pochodził z rodziny do 1642 roku używającej nazwiska Schmidt. Był synem burmistrza Nathanaela Schmiedena i Cathariny z domu Brandner.

W latach 1641–1644 uczęszczał do Gimnazjum Akademickiego, studiował na uniwersytetach: w 1644 w Królewcu (studiował prawo), w 1646 w Utrechcie i Lejdzie, w 1652 w Wittenberdze oraz w 1656 w Strassburgu. W trakcie studiów odbywał podróże edukacyjne po krajach niemieckich, Francji, Niderlandach i państwach włoskich.

W 1657 roku został członkiem Trzeciego Ordynku reprezentując Kwartał Kogi, od 1659 był jego kwatermistrzem. Od 1661 był ławnikiem Głównego Miasta, w 1673 conseniorem, od 1677 był rajcą, w 1678 sędzią. Od 1692 był burmistrzem. Urząd pierwszego burmistrza pełnił w 1693, 1697, 1702 i 1706 drugiego w 1692, 1696, 1701 i 1705, trzeciego w 1695, 1699, 1700 1703 i 1704, czwartego w 1694 i 1698. W 1689 (jako rajca) i w 1694, 1703, 1704 oraz 1705 był burgrabią królewskim w Gdańsku. W latach 1704–1707 sprawował urząd zarządcy wiejskich posiadłości miasta na Żuławach Gdańskich, był także protoscholarą.

Uchodził za zręcznego dyplomatę. Jako oficjalny wysłannik miasta brał udział w wielu ważnych misjach dyplomatycznych. W maju 1678 wszedł w skład, jako przewodniczący, specjalnej komisji powołanej przez Radę Miejską Gdańska w celu wyjaśnienia antykatolickiego tumultu. 4 VI 1678 został przyjęty na prywatnej audiencji na dworze w Berlinie przez elektora brandenburskiego i księcia pruskiego Fryderyka Wilhelma I, podczas której poruszono sprawę wydalonego z Gdańska pastora Aegidiusa Straucha. Jeszcze w czerwcu 1678 powierzono mu zadanie przygotowania spodziewanej wizyty króla polskiego Jana III Sobieskiego w Gdańsku. Związane z tym sprawy, zwłaszcza kwestię zapewnienia monarsze odpowiedniego lokum na terenie miasta, omawiał z wysłannikiem królewskim, opatem pelplińskim Alexandrem Wolffem.

Był, zwłaszcza w latach 90. XVII wieku, częstym wysłannikiem Gdańska na zjazdy sejmiku generalnego Prus Królewskich, gdzie prezentował stanowisko miasta w bieżących sprawach politycznych. Jako burmistrz stał pryncypialnie na stanowisku zachowania za wszelką cenę praw i przywilejów Gdańska, nie wahając się w ramach korzystania z tych uprawnień do aresztowania i sądzenia szlachciców, którzy popadli w konflikt z prawem w mieście. W okresie bezkrólewia po śmierci Jana III Sobieskiego stało się to w 1696 przyczyną wystąpień przeciwko niemu ze strony kasztelana chełmińskiego Jana Jerzego Przebendowskiego, który domagał się nawet odebrania mu godności burmistrza.

Wspierał finansowo gdańskie instytucje szkolne, w tym Gimnazjum Akademickie. Jako członek kolegium przy kościele Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny (NMP) sprawował nadzór nad tamtejszą biblioteką, którą nakazał uporządkować, a następnie od 1660 udostępniać jej księgozbiór, przede wszystkim uczniom Gimnazjum Akademickiego. W latach 1681–1692 opiekował się także Biblioteką Rady Miejskiej. Dzięki jego staraniom została ona zreorganizowana: zatrudniono bibliotekarza, nakazano także dostarczanie do niej wszystkich druków opublikowanych w Gdańsku. W 1686 doprowadził do ogłoszenia drukiem pierwszego w Gdańsku regulaminu bibliotecznego. Pod koniec życia przekazał Bibliotece Rady Miasta swój prywatny księgozbiór liczący ponad 2 tysiące woluminów.

Był autorem wielu wierszowanych utworów okolicznościowych (między innymi ku czci królów polskich Jana Kazimierza, Jana III Sobieskiego, Michała Korybuta Wiśniowieckiego i Augusta II) pisanych z okazji koronacji, śmieci i pobytów monarchów w Gdańsku. W swoich utworach opiewał także wybitnych gdańszczan, na przykład Jana Heweliusza. Pisał utwory także po łacinie, włosku i francusku. Tworzył również łacińskie dystychy, a także pisane w tym języku epigramaty (krótkie utwory poetyckie w formie aforyzmu o charakterze komemoracyjnym) poświęcone spalonym w 1656 roku gdańskim przedmieściom. W 1698 pobyt w Gdańsku wybranego królem polskim Augusta II uświetniono napisanym przez niego włoskim panegirykiem Testi da cantarsi (na cześć podpisanego w 1660 pokoju oliwskiego), który został odśpiewany przez chór i solistów z towarzyszeniem baletu. Korespondował z przedstawicielami gdańskiego duchowieństwa luterańskiego, między innymi ze znanym z ortodoksyjnego nastawienia w kwestiach doktrynalnych pastorem Nathanaelem Dilgerem. Redagował także pisma o charakterze praktycznym, wdając się w pisemne polemiki. W 1701 napisał refutację w odpowiedzi na poglądy pastora luterańskiego z kościoła NMP Constantina Schütza w sprawach testamentarnych.

Po ojcu był właścicielem (zakupionej przez niego w 1632) kamienicy przy Langgasse 17 (ul. Długa). U schyłku XVII wieku nabył kamienicę przy Langer Markt 43 (Długi Targ), która w 1709, po jego śmierci, została przejęta przez miasto na potrzeby nowej siedziby ławników, tak zwany Nowy Dom Ławy. Ufundował po 1677 obraz przeznaczony do kościoła św. Trójcy, przedstawiający jego wizerunek jako starotestamentowego Jakuba.

Ożenił się 2 XII 1655 z Adelgunde Hoffmann. Miał pierworodną córkę Catharinę Florentinę, której narodziny uczcił ogłoszony drukiem przez oficynę Georga Rhetego łaciński wiersz gratulacyjny anonimowego gdańskiego poety. Druga jego córka, Adelgunda, została 2 VI 1699 żoną burmistrza Johanna Gotffrieda von Diesseldorfa.

Pochowany 2 III 1707 w kościele NMP. PP DK

Osobiste
Przestrzenie nazw

Warianty
Widok
Działania
Partner Główny



Wydawca Encyklopedii Gdańska i Gedanopedii


Partner technologiczny Gedanopedii