SAHM HEINRICH FRIEDRICH WILHELM

Z Encyklopedia Gdańska
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

< Poprzednie Następne >
Heinrich Friedrich Wilhelm Sahm
Heinrich Sahm (najwyższy) na czele delegacji Senatu Wolnego Miasta Gdańska w Warszawie 6 II 1930

HEINRICH FRIEDRICH WILHELM SAHM (12 IX 1877 Anklam – 3 X 1939 Oslo), nadburmistrz Gdańska, prezydent Senatu II Wolnego Miasta Gdańska (II WMG). Młodszy syn Heinricha Alexandra Sham i Wilhelminy z domu Schußmann. Starszy brat Johannes (1876–1927) prowadził po rodzicach sklep galanteryjny w rodzinnej miejscowości.

Studiował prawo i nauki polityczne w Monachium, Berlinie i Greifswaldzie. W 1900 złożył egzamin referendarski w Szczecinie, a w 1904 egzamin asesorski w Berlinie. Pracował w zarządach miejskich w Szczecinie i Magdeburgu. W latach 1912-1918 był drugim burmistrzem w Bochum, jednocześnie w 1915–1918 (z polecenia Urzędu Spraw Wewnętrznych Rzeszy) był dyrektor gabinetu prezydenta policji w Warszawie. Zajmował się kwestią zaopatrzenia ludności w żywność. Po 1918 (głównie za brak dostaw żywności) został wpisany przez władze polskie na listę przestępców wojennych, co było w dużej mierze posunięciem polityczno-propagandowym. W lipcu 1918 został przewodniczącym zjazdu przedstawicieli miast niemieckich i pruskich. Po śmierci Heinricha Scholtza został 2 II 1919 wybrany nadburmistrzem Gdańska, a po utworzeniu II WMG pierwszym prezydentem Senatu, najwyższego organu zarządzającego i wykonawczego, odpowiednika rządu. Jeszcze jako nadburmistrz żegnał 24 I 1920 niemieckie oddziały gdańskiego garnizonu.

Formalnie bezpartyjny, bliżej mu jednak było do ugrupowań centrowo-prawicowych niż lewicowych. Pośrednio wzmacniało jego pozycję rozdrobnienie partyjne w Volkstagu (Zgromadzeniu Ludowym), parlamencie II WMG. Uczestniczył w 1919 w rozmowach w Paryżu na temat przyszłego statusu II WMG. W skuteczny sposób przeciwstawił się planom transportu armii generała Józefa Hallera do Polski przez Gdańsk, obawiając się wzmocnienia przez stronę polską wpływów w mieście. W 1924 otrzymał godność doktora honoris causa Technische Hochschule Danzig, w 1928 uniwersytetu w Królewcu oraz w tym samym roku honorowe członkostwo w Senacie uniwersytetu w Tybindze. Doceniono w ten sposób również i jego wysiłki w utrzymaniu niemieckiego charakteru Gdańska.

W swojej działalności miał przede wszystkim na uwadze interesy II WMG, co dobitnie wyraził w czasie przemówienia w Hamburgu w październiku 1927, kiedy domagał się od władz Republiki Weimarskiej zawarcia traktatu handlowego z Polską. Przejawiał aktywność w kontaktach z zagranicą, jego wyjazdy miały na celu zarówno dbanie o wzrost wymiany handlowej, jak i akcentowanie odrębności II WMG. W 1921 i 1930 złożył wizyty w Warszawie, w 1929 w Moskwie i Charkowie, kilkadziesiąt razy brał udział w posiedzeniach Ligi Narodów w Genewie, gdzie cieszył się zaufaniem wielu dyplomatów.

Dążąc do poprawy gospodarczej sytuacji II WMG starał się o utrzymywanie, a nawet pogłębianie, wielorakich więzów Gdańska z państwem niemieckim, dążył do zwiększenia niezależności II WMG oraz osłabiania w nim pozycji Rzeczypospolitej Polski. Przy wielu okazjach podkreślał niemiecki charakter Gdańska. Był, tak jak niemal wszyscy gdańscy Niemcy, zwolennikiem pokojowej rewizji granicy polsko-niemieckiej i włączenia obszaru II WMG do państwa niemieckiego. Utrzymywał dobre kontakty z władzami niemieckimi; jego długoletnim przyjacielem był jeden z kanclerzy, Hans Luther. Współpracował także z niemieckim Ministerstwem Spraw Zagranicznych (Auswärtiges Amt) i jego przedstawicielstwem w II WMG, zwłaszcza z niemieckim konsulem generalnym, Edmundem Freiherrem von Thermanem. Był jednak przeciwny posunięciom noszącym znamiona awantur politycznych. W 1929 nie wyraził zgody na zjazd w Gdańsku paramilitarnej organizacji Stahlhelm.

Wśród gdańskich Niemców cieszył się dużym prestiżem i w latach 20. XX wieku był najbardziej wpływowym gdańskim politykiem. Był gwarantem ciągłości linii politycznej II WMG i stabilizacji tamtejszej sceny politycznej. Potrafił współpracować nie tylko z partiami mieszczańskimi, ale także i z centrowo-lewicowym Senatem. Wprawdzie 19 XII 1928 został po raz trzeci wybrany przez Volkstag prezydentem Senatu, ale po wyborach do parlamentu z 16 XI 1930 musiał, mimo poparcia narodowych liberałów, ustąpić z zajmowanego stanowiska. Jego koncepcja ponadpartyjnego prezydenta nie została zaakceptowana między innymi przez NSDAP, nie uzyskał poparcia dla swoich planów wzmocnienia stanowiska prezydenta ze strony innych partii politycznych zasiadających w Volkstagu. Nie przyjął propozycji zostania w II WMG senatorem. W latach 1931-1935 był nadburmistrzem Berlina, zmuszony został do dymisji przez NSDAP. Od 1935/1936 do śmierci był posłem Rzeszy Niemieckiej w Oslo.

Od 1906 był żonaty z Dorotce Rolffs, córką aptekarza. Miał dwie córki i dwóch synów: Marianne, której mąż Graf Ulrich-Wilhelm Schwerin został stracony w 1944 po zamachu na Adolfa Hitlera; Gundel, której mąż był radcą budowlanym; Detlefea, w 1941 poległego w Rosji oraz Ulricha (13 X 1917 Bochum – 22 VIII 2005 Bodenwerder), wychowanego w Gdańsku, aresztowanego w 1944 przez Gestapo po zamachu na Adolfa Hitlera, później czołowego dyplomaty RFN, w 1972–1977 ambasador w Moskwie, 1977–1979 w Ankarze i do emerytury w 1982 w Genewie.

Część jego gdańskich wspomnień została pośmiertnie wydana przez Instytut Herdera w Marburgu (Erinnerungen aus meinen Danziger Jahren 1919-1930, Marburg/ Lahn 1958). MA

Osobiste
Przestrzenie nazw

Warianty
Widok
Działania
Partner Główny



Wydawca Encyklopedii Gdańska i Gedanopedii


Partner technologiczny Gedanopedii