PRZEDSIĘBIORSTWO PAŃSTWOWE PRACOWNIE KONSERWACJI ZABYTKÓW

Z Encyklopedia Gdańska
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

< Poprzednie Następne >
Detale kamieniarki ze Złotej Kamieniczki przygotowane do przeniesienia do składnicy konserwatorskiej, 1948

PRZEDSIĘBIORSTWO PAŃSTWOWE PRACOWNIE KONSERWACJI ZABYTKÓW (PP PKZ) ODDZIAŁ W GDAŃSKU, ul. Długi Targ 24 ( Zielona Brama). W 1946 roku z inicjatywy pierwszego po II wojnie światowej wojewódzkiego konserwatora zabytków w Gdańsku, prof. Jana Borowskiego, powołano Państwową Pracownię Konserwacji Obrazów i Rzeźb. Przekształcona w roku 1947 w Pracownię Konserwatorską, obejmowała 3 zespoły specjalistyczne: pracownię konserwacji dzieł sztuki, pracownię architektoniczną i zespół konserwacji mebli. Profesor J. Borowski pragnął powstrzymać koncepcje przeciwne rekonstrukcji i odbudowy miasta. W 1946 uznał Główne Miasto w całości za zabytek, co zobowiązywało inwestorów do uzgadniania z urzędem konserwatorskim wszystkich przedsięwzięć budowlanych. W latach 1946 i 1947 odbyło się w Gdańsku kilka konferencji i dyskusji z udziałem prof. J. Zachwatowicza na temat odbudowy miasta. Na jednej z nich, 25 VII 1947 uczestnicy podjęli uchwałę domagającą się rekonstrukcji Głównego Miasta, a na kolejnej, 25 IX 1947, uchwalili rezolucję domagającą się objęcia miasta ścisłą ochroną konserwatorską. Na wniosek prof. J. Zachwatowicza, ówczesnego generalnego konserwatora zabytków, Minister Kultury i Sztuki powołał 25 VIII 1950 Przedsiębiorstwo Państwowe Pracownie Konserwacji Zabytków (PP PKZ). Zasadniczym celem przedsiębiorstwa było wykonywanie badań i opracowań naukowych, ekspertyz i projektów architektonicznych dla wszystkich dziedzin ochrony dóbr kultury. Gdański Oddział PP PKZ powstał w marcu 1951 roku, jako jeden z pierwszych, przejmując wspomnianą Pracownię Konserwatorską i obejmując działaniem Wielkie Pomorze oraz Warmię, teren od Szczecina po Olsztyn. W ramach oddziału działalność prowadziły Pracownia Projektowa, wykonująca projekty zabezpieczające kamienice i budowle Gdańska, oraz Pracownia Konserwacji Dzieł Sztuki. W 1955 roku powołana została samodzielna Pracownia Dokumentacji Naukowo-Historycznej, której zadaniem było rozpoznanie zabytków architektury na podstawie źródeł archiwalnych i literatury przedmiotu oraz opracowanie wytycznych dla prac projektowych. Usługi budowlano-konserwatorskie związane z zabezpieczaniem, odbudową i adaptacją zabytkowych budowli, przedsiębiorstwo wprowadziło do działalności w roku 1956. Dla sprawnego wykonywania robót budowlano-konserwatorskich na Pomorzu i Warmii, w miejscowościach oddalonych od siedziby oddziału powoływano Kierownictwa Grupy Robót: w Szczecinie i Koszalinie (1958), Toruniu i Elblągu (1959), Malborku (1960), Słupsku (1977). Kierownictwo elbląskie przeniesiono następnie do Pasłęka, a w 1961 do Olsztyna. Z czasem jednostki budowlane w Szczecinie, Toruniu i Olsztynie stały się samodzielnymi Oddziałami PKZ. Pierwszym kierownikiem oddziału gdańskiego był w latach 1951–1958 inż. Józef Kobrzyński, 1958–1965 Tadeusz Polak, który zrealizował zamiar prof. J. Zachwatowicza o interdyscyplinarnym przedsiębiorstwie konserwatorskim, pełniąc funkcję dyrektora naczelnego Zarządu PKZ w Warszawie w latach 70. i 80. XX wieku. Została wówczas zawiązana współpraca z uczelniami wyższymi. W następnych latach powołano pracownie naukowo-badawcze: w roku 1971 Ośrodek Architektury Egipskiej, którym kierował Zygmunt Wysocki, prowadzący rekonstrukcję świątyni Hatszepsut w Deir El Bahari w Egipcie; w 1973 Pracownię Rzeźby, przekształconą w 1984 roku w Pracownię Konserwacji Kamienia; w 1977 Pracownię Archeologiczno-Konserwatorską prowadzącą badania na obszarze projektowanej Elektrowni Jądrowej w Żarnowcu; w 1977 Pracownię Badań Urbanistyczno-Architektonicznych; w 1980 Pracownię Oświetlenia i Iluminacji Zabytków; w 1984 Pracownię Archeologii Miast dla Badań Starego Miasta w Elblągu. Jej założyciel, Tadeusz Nawrolski, stał się twórcą metody badawczej średniowiecznych miast. Badania elbląskie stanowią przełom w rozwoju archeologii miast hanzeatyckich, także przyniosły muzealnictwu tysiące zabytków, a miastu relikty zabudowy od XIII do XIX wieku. Przedsiębiorstwo odbudowało dla potrzeb wspomnianych pracowni budynki zabytkowe: w 1953 roku Zieloną Bramę na główną siedzibę, w 1972 spichrz Pod Jeleniem przy ul. Grodzkiej 16, w 1983 Dom Mrongowiusza przy ul. Straganiarskiej 19. Jednocześnie rozwijano zaplecze konserwatorskie przy ul. Miałki Szlak, gdzie funkcjonowała stolarnia, kuźnia i baza transportowo-techniczna. Przez wiele lat prowadzono własną cegielnię w Kadynach. W 40-letniej działalności gdański oddział wykonał 1912 dokumentacji projektowych i inwentaryzacji, 305 dokumentacji naukowych, odbudował i adaptował do nowych funkcji blisko 300 zabytków architektury, przeprowadził konserwację 720 dzieł sztuki, objął dokumentacją ewidencyjną wiele parków i cmentarzy. Zainicjował opracowania rewaloryzacji miast: Gniew i Puck (1978), Tolkmicko, Orneta (1980). Od roku 1972 gdański oddział prowadził prace konserwatorskie i badawcze poza granicami kraju. Do najbardziej spektakularnych należały konserwacje: fresków Bramy Izerskiej w Monachium (1972), ołtarzy i epitafiów katedry w Trewirze (1973–1976), polichromii i sztukaterii pałacu w Brühl w Nadrenii (1975–1988), fresków kościoła w Niederhausen (Nadrenia – Palatynat; 1985), plafonów ze sztukateriami i polichromiami pałacu w Bensbergu koło Bergisch-Gladbach (1986), pełną rewitalizację kamienic w stolicy Estonii Tallinie (1977–1980) oraz pałaców Paca i Radziwiłła (1984–1990) i klasztoru bazylianów ze słynną Celą Konrada (1983–1987) w Wilnie. Oddział gdański w 1988 roku zatrudniał 550 pracowników. Do roku 1989 wszystkie oddziały PKZ realizowały w ochronie zabytków politykę wojewódzkich konserwatorów zabytków. W latach 90. XX wieku oddziały przekształcono w samodzielne spółki prawa handlowego. Wiele oddziałów nie sprostało zmianom ekonomicznym, rozpadło się na mniejsze organizmy gospodarcze lub upadło. Gdański Oddział PKZ został przekształcony w 1989 w spółkę, w 1995 częściowo sprywatyzowany, w formie ograniczonej do wykonawstwa konserwatorskiego. Późniejsze przekształcenia doprowadziły do powstania innych firm. Archiwa dokumentacyjne oddziału zostały przejęte przez Regionalny Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków w Gdańsku w roku 1995. CzB

Dyrektorzy naczelni PP PKZ
1951–1958 inż. Józef Kobrzyński
1958–1965 prof. dr hab. Tadeusz Polak
1965–1986 mgr inż. Zdzisław Babicki
1986–1989 mgr inż. Zenon Sykutera
CzB
Naczelni inżynierowie PP PKZ
1958–1965 mgr inż. Zdzisław Babicki
1965–1973 mgr inż. Zenon Sykutera
1973–1984 mgr inż. Ryszard Androchowicz
1984–1989 mgr inż. Piotr Wieremiejuk
CzB
Dyrektorzy do spraw
naukowo-konserwatorskich PP PKZ
1971–1974 mgr Tadeusz Domagała
1974–1978 mgr Tadeusz Piaskowski
1978–1989 mgr Romuald Chomicz
CzB
Pracownie i kierownicy PP PKZ
Pracownia Konserwacji Dzieł Sztuki Piotr Żyngiel, Bronisław Mieszkowski,
Andrzej Różański, Teresa Stankiewicz
Pracownia Dokumentacji Naukowo-Historycznej Lech Krzyżanowski, Tadeusz Domagała,
Maria Wolańska, Teresa Stankiewicz,
Czesława Betlejewska
Pracownia Projektów Zygmunt Wysocki, Bogusław Hanuszkiewicz,
Andrzej Macur, Rajmund Wilimiński,
Jerzy Orchowski
Pracownia Badań Urbanistyczno-Architektonicznych Zenon Sykutera, Rajmund Wilimiński,
Irena Jaroszewska-Bartoszewicz
Pracownia Archeologiczno-Konserwatorska Alfred Szułdrzyński
Pracownia Archeologii Miast Tadeusz Nawrolski
Pracownia Oświetlenia i Iluminacji Kajetan Myk
Pracownia Konserwacji Kamienia Edward Polakowski, Witold Bukojemski,
Rajmund Drost
CzB
Kierownicy zespołu budów konserwatorskich PP PKZ
Gdańsk Edward Budnik, Ryszard Góralski,
Marek Wójcik, Edward Mojkin
Elbląg Zdzisław Lewandowski
Gniew Jan Pietrasik, Wojciech Nitka
Malbork Edward Budnik, Zygfryd Podgórski,
Jan Pietrasik, Krzysztof Osuchowski
Olsztyn Zdzisław Backiel
Słupsk Henryk Bogusławski
CzB
Rekonstrukcja i odbudowa oraz adaptacja ważniejszych dzieł architektury w Gdańsku
Ratusze Ratusz Głównego Miasta (1951–1970)
Ratusz Starego Miasta (1963, 1965)
Architektura obronna: bramy Chlebnicka (1959–1961)
Krowia (1969–1970)
Mariacka (1956–1959)
Nizinna (1966–1967)
Straganiarska (1956–1958)
Świętojańska (1976–1978)
Zielona (1952–1953)
Złota (1953, 1963)
Wielki Żuraw (1957–1959)
Żuławska (1974–1976)
Przedbramie ul. Długiej i Katownia (1951, 1958, 1967–1970)
Architektura obronna: mury obronne ciąg zachodni (1956–1958, 1976)
Bastion św. Elżbiety (1967)
ciąg północny (1960–1964)
ciąg południowy (1962)
Dwór Miejski (Baszta Schulza i Baszta Narożna, 1964–1970)
Baszta Kotwiczników (1968–1969)
Baszta Jacek (1962)
Domy, kamienice dom Ferberów, ul. Długa 28 (1957–1960)
Dom Angielski, ul. Chlebnicka 16 (1957–1965, 1983)
Dom Trzech Kaznodziejów, Katarzynki 1–4 (1968–1970)
kamienice przy ul. Dzianej 8–11 dla Muzeum Archeologicznego (1968–1979)
Spichrze Pod Jeleniem, ul. Grodzka 16 (1967–1970)
Miedź, Panna, Oliwski na Ołowiance na siedzibę Centralnego Muzeum Morskiego (1980–1986)
spichrz przy ul. Szpitalnej 4 w Gdańsku (1968–1969)
Spichrz Opacki, Oliwa, ul. Opacka 12 (1985–1987)
Młyny Wielki (1962, 1966)
Mały (1962–1967)
Pałace i dwory Nowy Pałac Opacki, ul. Cystersów (1959–1968)
Kościoły dokumentacje naukowe, projektowe i ekspertyzy konstrukcyjne wykonano do prawie wszystkich gdańskich kościołów;
prace budowlano-konserwatorskie w kościołach:
św. Ducha (1964–1966)
św. Jana (1976–1986)
św. Katarzyny (1956–1958, hełm: 1974)
św. Trójcy (1954–1958)
oraz na plebanii kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny (dom Ferberów, 1957–1960)
CzB
Ważniejsze prace budowlano-konserwatorskie na Pomorzu i Warmii
Kościoły Najświętszej Panny Marii w Elblągu (1976–1982)
Szpital św. Ducha w Elblągu (1973–1979)
Zamki i pałace zamki krzyżackie: Bytów (1980–1991), Elbląg (1979–1989), Działdowo (1973–1975), Gniew (1968–1974), Kętrzyn (1962–1967),
Malbork (1961–1989), Nidzica (1959–1965), Pasłęk (1965–1969)
pałac Anny Wazówny w Brodnicy (1964–1970)
we Fromborku: pałac biskupi (1968–1970), wieża (1970–1973), Nowy Wikariat (1973–1980)
dwór Wybickich w Będominie (1978–1979)
pałac w Kikole (1966)
pałac Dohnów w Morągu (1969–1975)
zamek książąt pomorskich w Słupsku (1951, 1959–1980)
Mury obronne w Lęborku, Skarszewach (1970–1973)
Domy podcieniowe na Wielkich Żuławach – w Trutnowie, Tolkmicku, Orłowie, Izbiskach, Bystrzu, Przemysławie i Nowej Kościenicy (1956–1966)
CzB
Konserwacja dzieł sztuki
Rekonstrukcja i konserwacja wystroju Wielkiej Sali Rady oraz pozostałych sal Ratusza Głównego Miasta (1954–1970)
Dworu Artusa (1972–1985)
Sali Balowej Zamku Królewskiego w Warszawie (1984–1988)
Konserwacja zbiorów muzealnych (1950–1988)
stropów kościoła Narodzenia Najświętszej Panny Marii w Brzesku (1960–1963)
polichromii ściennych w krużgankach pałacu biskupiego w Lidzbarku Warmińskim (1975)
ołtarzy i ambony katedry we Fromborku (1960–1966)
ołtarza głównego katedry w Pelplinie (1966)
cyklu wielkich obrazów z krużganków klasztornych w Pelplinie (1972–1988)
ołtarza głównego kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Gdańsku (1951–1965)
gotyckiej ambony z kościoła Świętej Trójcy w Gdańsku (1972–1975)
gotyckich madonn Pomorza (1973–1974)
CzB
Osobiste
Przestrzenie nazw

Warianty
Widok
Działania
Partner Główny



Wydawca Encyklopedii Gdańska i Gedanopedii


Partner technologiczny Gedanopedii