POLAK TADEUSZ CZESŁAW

Z Encyklopedia Gdańska
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

< Poprzednie Następne >
Tadeusz Polak
Tablica pamiątkowa poświęcona Tadeuszowi Polakowi na murze Domu Harcerza na placu jego imienia

TADEUSZ CZESŁAW POLAK (1 XII 1927 Łopuszno koło Nowogródka – 25 XI 2001 Warszawa), historyk sztuki, konserwator, architekt, urbanista. Syn Zofii z domu Siedleckiej (1904-1986) i Wawrzyńca (1900-1974) ochotnika-legionisty, podoficera KOP-u, od 1930 policjanta, wywiezionego na Syberię, następnie w Armii Andersa. Młodszy brat Edmunda (ur. 1924), żołnierza wileńskiej AK, uciekiniera z zesłania do Kaługi, żołnierza Wojska Polskiego, w szeregach którego dotarł w 1945 do Berlina.

Do 1939 ukończył 6 klas szkoły powszechnej w Zabrzeziu, tamże wstąpił w 1938 do drużyny harcerskiej im. Stefana Czarnieckiego klasę siódmą ukończył w szkole radzieckiej w 1940. Mieszkał z matką w Gaju w Nowogródzkiem, następnie w pobliskiej Nowojelni był uczniem w kolejowych warsztatach ślusarskich. W czasie ewakuacji zakładów w 1944 zbiegł, zamieszkał u rodziny w Radomiu i Ostrówku. Od sierpnia do listopada 1944 żołnierz Armii Krajowej (ps. Jarzębina) w Górach Świętokrzyskich w oddziałach Szarego, Jędrusia, Zawiszy.

W Gdańsku od lipca roku 1945, pracował jako uczeń ślusarski w Elektrowni Gdańskiej, zdał eksternistycznie maturę po nauce wieczorowej w III Liceum Ogólnokształcącym w 1946, w Gdańskich Technicznych Zakładach Naukowych ( Centrum Kształcenia Ustawicznego) zdobył tytuł technika budownictwa, od roku 1949 studiował na Wydziale Budownictwa Lądowego Politechniki Gdańskiej (Wieczorowa Szkoła Inżynierska PG). Od 1952 pracował w gdańskim oddziale Przedsiębiorstwa Państwowe Pracownie Konserwacji Zabytków. Zaangażowany w ruch harcerski (między innymi od 1946 był członkiem Komendy Hufca Harcerskiego Gdańsk-Wrzeszcz), po przekształceniu Związku Harcerstwa Polskiego w Organizację Harcerską Związku Młodzieży Polskiej założył w 1949 tajną organizację harcerską Szczerb, działającą w Gdańsku, Bydgoszczy i Lublinie. Aresztowany w grudniu 1953 roku, więziony w Sztumie, na wolności od 1955 roku w wyniku obniżenia wyroku ogólnopolską amnestią, ukończył studia za specjalnym zezwoleniem Ministra Nauki. Nadal angażował się w ruch harcerski, po przemianach z roku 1956 był między innymi (1957–1958) komendantem hufca Gdańsk-Śródmieście.

Po roku 1957 dyrektor oddziału gdańskiego Przedsiębiorstwa Państwowego Pracownie Konserwacji Zabytków. Od 1962 członek PZPR. Zasłużony przy odbudowie Gdańska, kierował między innymi odbudową Wielkiego Żurawia, Wielkiego Młyna, kościoła św. Katarzyny, kierował budową kina Leningrad (obecnie Neptun; kina). Inicjator powołania Domu Harcerza w odbudowanym Dworze Miejskim (otwartego 15 XI 1970). Inicjator prac konserwatorskich na zamkach w Malborku i Słupsku oraz na Wzgórzu Katedralnym we Fromborku.

Od roku 1965 dyrektor naczelny Przedsiębiorstwa Pracowni Konserwacji Zabytków w Warszawie, między innymi odpowiadał za zakończenie prac przy Zamku Królewskim w Warszawie. Pod jego kierunkiem z ramienia UNESCO prowadzono prace konserwatorskie w Srebrnej Pagodzie w Kambodży i w świątyni Hatszepsut w Egipcie, powołano 14 misji archeologiczno-konserwatorskich, między innymi na Półwyspie Indochińskim, Karaibach i w Afryce Północnej, a przedsiębiorstwo PKZ rozrosło się prawie do 12 tysięcy pracowników. Od połowy lat 70-ych przez niemal dwadzieścia lat nadzorował prace misji archeologicznej w ruinach średniowiecznej twierdzy Markovi Kuli w Prilepie (Macedonia Północna).

W roku 1976 doktor, 1987 doktor habilitowany, 1994 profesor nadzwyczajny (tytularny), 1996 profesor zwyczajny. Od 1990 kierownik Katedry Architektury i Ochrony Budowli Zabytkowych na Politechnice Świętokrzyskiej w Kielcach. Od roku 1988 prezes Zarządu Fundacji Kultury Polskiej, która realizowała konserwacje polskich zabytków na Litwie, Ukrainie i Białorusi, między innymi zabytkowych nagrobków na Cmentarz Łyczakowskim we Lwowie i na wileńskiej Rossie, mauzoleum rodzinnego Fredrów w Rudkach koło Lwowa, obrazów barokowych z fary nowogródzkiej, sprowadziła też do kraju prochy króla Stanisława Augusta. W latach 1988-1990 członek Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa. Od roku 1994 pełnomocnik rządu Rzeczypospolitej Polskiej do spraw polskiego dziedzictwa kulturowego za granicą, w okresie 1994–1997 podsekretarz w Ministerstwie Kultury i Sztuki. Inicjator powołania Muzeum Harcerstwa, pierwszy przewodniczący jego Rady Programowej w 2001.

Autor publikacji poświęconych zabytkom, zwłaszcza polskich na Kresach Wschodnich, także Wspomnień z odbudowy Gdańska (1977). W Gdańsku jego imieniem nazwano placyk przed Domem Harcerza przy ul. Ogarnej i ul. Za Murami, żona (od 1952) Krystyna z domu Kmiecik oraz córki Anna (ur. 1953) mgr ekonometrii, Beata (ur. 1956) konserwatorka dzieł sztuki i Katarzyna (ur. 1960) lekarka, odsłoniły 9 XI 2002 na murze Domu Harcerza poświęconą mu tablicę pamiątkową. Odznaczony między innymi Krzyżem Komandorskim i Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Krzyżem Za Zasługi dla ZHP z Rozetą i Mieczami (1996). Pochowany na cmentarzu ewangelicko-reformowanym w Warszawie. JANSZ

Osobiste
Przestrzenie nazw

Warianty
Widok
Działania
Partner Główny



Wydawca Encyklopedii Gdańska i Gedanopedii


Partner technologiczny Gedanopedii