OBSERWACJE METEOROLOGICZNE I STACJE OBSERWACYJNE

Z Encyklopedia Gdańska
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

< Poprzednie Następne >

OBSERWACJE METEOROLOGICZNE I STACJE OBSERWACYJNE. Pierwsze informacje o warunkach pogodowych Gdańska (anomalie: wielkie śniegi, sztormy) odnotowano w kronikach z XV wieku (np. Caspar Weinreich). W XVI wieku Wilhelm Misocacus, wyznający poglądy o astronomicznych wpływach na pogodę, publikował roczniki Prognosticum oder Practica auffs Jahr 1577… 1595. W XVII wieku Peter Krüger publikował Neuer und Alter Schreibcalendar auffs Jahr 1609–1639, opisujące przewidywany układ gwiazd z krótką informacją o spodziewanej pogodzie. Pierwszym obserwatorem pogody był profesor Gimnazjum Akademickiego, matematyk Fryderyk Büthner. Zapiski zawarł w rękopiśmiennych i zaginionych Observationes meteorom. singulis diebus Calendaria annotatae ab a. 1655 ad a. 1699 oraz prowadzonych w latach 1662–1701 kalendarzach Neuer und alter Schreib Calendar / auffs Jahr nach unsers Herren Jesu Christi geburt / MDCLXXIII auff den Dantziger und umbliegender Oehrter. Zawierają one drukowane prognozy pogody oraz odręczne dopiski: „zimne/ciepłe powietrze”, „wietrznie”, „przymrozek”, „słonecznie”, „pochmurno”, które opisują warunki termiczne oraz zjawiska pogodowe, dołączane niemal każdego dnia i będące weryfikacją prognoz.

Pierwsze pomiary (a nie tylko obserwacje meteorologiczne) prowadził profesor Gimnazjum Akademickiego Michael Christoph Hanow. Częściowo opublikowane w „Danziger Erfahrungen” obejmują rezultaty codziennych pomiarów temperatury powietrza, ciśnienia atmosferycznego, sumy opadu atmosferycznego, wilgotności powietrza i kierunku wiatru, wykonywanych czterokrotnie w ciągu doby od 1 I 1739 do 30 IX 1772. Michael Hanow wykonywał pomiary w siedzibie Towarzystwa Przyrodniczego w Zielonej Bramie, na wieży kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny. W latach 1752–1792 pomiary (dwa, a niekiedy trzy razy dziennie) prowadził profesor Gimnazjum Akademickiego Johann Eilhard Reinick (dane zaginęły). Z kolei Gottfried Reyger w pracach o rodzajach pogody w Gdańsku, ich przyczynach i zmianach na tle porównawczym w okresie 1722–1786 (Beobachtungen der Witterung in Danzig, Die Beschaffenheit der Witterung in Danzig) dokonał analizy warunków pogodowych w Gdańsku na przestrzeni kilkudziesięciu lat, opisał lokalizację przyrządów i sposoby wykonywania pomiarów, wykonywał analizy porównawcze warunków pogodowych sezonów i lat, porównywał klimat Gdańska z innymi miastami Europy (Halle, Paryż, Berlin, Uppsala). Carl Gottfried Minior był autorem dwóch manuskryptów (2-tomowych, z wynikami pomiarów temperatury powietrza i kierunku wiatru, charakterystyką pogody w latach 1744–1784, ciśnienia atmosferycznego w 1755–1760 i 1764–1784). Z okresu 1764–1790 pochodzą zapiski Laurentiusa Eichhorna, wykonywane 2–4 razy na dobę pomiary ciśnienia atmosferycznego oraz sporadycznie temperatury powietrza i kierunku wiatru. W 1783–1806 (z przerwami 1783–1784, 1795) pomiary ciśnienia atmosferycznego, temperatury powietrza, kierunku i siły wiatru oraz w krótszym okresie wilgotności powietrza (rano i wieczorem, a od roku 1787 również w południe) prowadził Johann Georg Fuellbach. W latach 1788–1812 (z przerwami w 1788–1789 i 1811) pomiary i obserwacje ciśnienia atmosferycznego, temperatury powietrza, kierunku wiatru i zjawisk atmosferycznych prowadził (dwukrotnie w ciągu doby) mechanik Towarzystwa Przyrodniczego, Raphael Skurke. Porównanie temperatury powietrza utrudnia używanie w Gdańsku w XVIII wieku termometrów bez ujednoliconej skali. Michael Hanow wykorzystywał dwie różne skale: do pomiarów porannych i wieczornych oraz południowych i nocnych. Obok stopni Hanowa wykorzystywano w Gdańsku stopnie według skali Daniela Fahrenheita, skali florenckiej, Reaumura oraz Reygera, termometry różniły się budową, rodzajem szkła i cieczy termometrycznej. Pod koniec XVIII wieku pomiary termometryczne rozpoczął Johann Gottfried Kleefeld, który usprawnił i ustandaryzował przyrządy, inicjując w roku 1807 roku w Gdańsku regularne, instrumentowe obserwacje meteorologiczne. Prowadził je na Langgasse (ul. Długa), umieszczając termometr i higrograf na wysokości 28 stóp paryskich (około 9 m) od południa i północy domu, obserwowane tylko w cieniu (do roku 1812 termin porannej obserwacji: między godziną 7 a 8, przez kilka miesięcy około 9, w latach 1813–1845 obserwacje o godzinach 6, 14 i 22). Równolegle (1826–1831 oraz 1839 i 1850) między godziną 6 a 22, w odstępach dwugodzinnych obserwacje temperatury powietrza, ciśnienia atmosferycznego, kierunku i siły wiatru oraz występowanie deszczu, burzy i innych zjawisk meteorologicznych prowadził Friedrich Samuel Strehlke (m.in. w obserwatorium znajdującym się w latach 1839–1850 w mieszkaniu dyrektora szkoły św. Piotra i Pawła). W okresie 1850–1880 na zlecenie Pruskiego Instytutu Meteorologicznego wykonywał obserwacje trzy razy na dobę (o godzinach 6, 14 i 22), zmieniając co pewien okres miejsce obserwacji: przy Fleischergasse (ul. Rzeźnicka), Poggenpfuhl (ul. Żabi Kruk), ponownie Rzeźnickiej, Hauptstraße we Wrzeszczu (al. Grunwaldzka), Sandgrube (ul. Rogaczewskiego), u podnóża Biskupiej Górki (przerwy w obserwacjach: w pomiarach z godziny 6 w okresie od października 1846 do listopada 1847 roku, brak pomiarów między czerwcem 1844 a październikiem 1845 roku, kiedy odbierał doktorat honoris causa w Królewcu).

Po F.S. Strehlkem obserwacje meteorologiczne (nie najwyższej jakości) prowadzono w Szkole Nawigacyjnej przy Karpfenseigen (ul. Karpia), o godzinach 8, 12 i 16 odczytując temperaturę powietrza i ciśnienie atmosferyczne. Od 1876 do VII 1919 w Nowym Porcie funkcjonowała stacja Niemieckiego Obserwatorium Morskiego (Nord-Deutsche Seewarte) w Hamburgu. Wykonywała pomiary temperatury powietrza oraz ciśnienia atmosferycznego o godzinach 8, 14 i 20, ponadto dwa razy dziennie odczytywała termometry ekstremalne. Od sierpnia 1919 do 1924 roku dane meteorologiczne z obszaru Gdańska dotyczyły tylko opadów atmosferycznych. W roku 1924 rozpoczęła pracę stacja synoptyczna na terenie lotniska Zaspa (Wrzeszcz), wchodząca w skład Miejskiego Obserwatorium Meteorologicznego (Staatliches Observatorium), powołanego w II Wolnym Mieście Gdańsku (WMG). Wyposażona była w barometr, standardowy zestaw termometrów (suchy, zwilżony, maksymalny i minimalny), standardowe samopisy (barograf, termograf, higrograf), wiatromierz elektryczny, anemograf Steffens-Hedde, deszczomierz Hellmana i termometry gruntowe. Pomiary obejmowały, poza normalną służbą rozszerzoną o aktynometrię, także prace nad zmiennością warunków klimatycznych: strukturą pola wiatru, wpływem linii brzegowej i wzgórz morenowych na to pole, pionowym profilem wiatru nad morzem, w strefie kontaktowej morze–ląd oraz nad lądem. Pomiarów opadu atmosferycznego dokonywano na 52 stanowiskach, zlokalizowanych na całym obszarze II WMG. Staatliches Observatorium prowadziło również służbę ostrzegawczą: odpowiadało m.in. za osłonę hydrologiczną delty i ujścia Wisły. Główne morskie stanowiska sygnalizacyjne znajdowały się w Sopocie, Nowym Porcie i Skowronkach. Po wybuchu II wojny światowej obserwatorium weszło w skład niemieckiej sieci obserwacyjnej i funkcjonowało do roku 1945. W okresie II WMG działała również polska stacja meteorologiczna Wydziału Morskiego Państwowego Instytutu Meteorologicznego w Nowym Porcie (ul. Portowa 37, obecna ul. Oliwska), dysponująca angielskimi klatkami meteorologicznymi ze standardowym zestawem termometrów, trzema wiatromierzami, deszczomierzem i barometrem, wyposażona ponadto w standardowe samopisy, anemografy elektryczne, solarymetr, aktynograf i pluwiograf. W XI 1925 rozpoczęto pomiary pyrheliometryczne oraz wypromieniowania nocnego. Obserwacje zapisywano 8 razy na dobę, poważne zastrzeżenia budziła lokalizacja stacji na tarasie III piętra, nad ciemną matową powierzchnią. Stacja została zamknięta w czerwcu 1929 roku.

Punkty pomiarowo-obserwacyjne w latach 1921–1939
na obszarze II Wolnego Miasta Gdańska
Nazwa Położenie
Sopot (faktycznie w Oliwie) w pobliżu skrzyżowania obecnych al. Grunwaldzkiej i ul. Pomorskiej w Oliwie
(ewentualnie obserwatorium astronomiczne Wohlfeila lub Pachołek)
Wrzeszcz w pobliżu skrzyżowania obecnych ulic Kościuszki i Bolesława Chrobrego,
dawne lotnisko na Zaspie
Pomlewo (Pomlau) szosa Gdańsk – Orunia – Kolbudy – Jodłowno – Pomlewo – Przywidz – Kościerzyna
Częstocin (Ochsenkopf) około 5,5 km (w linii prostej) na zachód od Przywidza
Karczemki (Karczemken) szosa Gdańsk – Żukowo (na południe od Kokoszek)
Łapino (Lappin) około 3 km na północny zachód od Kolbud
Marynowy (Marienau) szosa Nowy Staw – Nowy Dwór Gdański
Skowronki (Vogelsang) około 4 km na wschód od Kątów Rybackich
MM


Po II wojnie światowej pierwsza polska stacja klimatologiczna znajdowała się na Siedlcach; wraz z wyposażeniem (klatka meteorologiczna, komplet termometrów, wiatromierz Wilda, barometr rtęciowy i pomieszczenie stacji) została przejęta od władz radzieckich 27 XII 1945. Od 19 IV 1947 do 31 V 1948 prowadziła obserwacje synoptyczne, od 1 VI 1948 do 1 III 1965 obserwacje klimatologiczne (o 6.46, 12.46, 20.46 czasu urzędowego). W tym czasie stacja wyposażona była w klatkę meteorologiczną z kompletem termometrów (termometry: suchy, zwilżony, minimalny i maksymalny, deszczomierz Hellmana, łatę śniegowskazu, termometr minimalny przy gruncie).

7 I 1948 utworzono stację klimatologiczną w Świbnie, przy ul. Świbnieńskiej 40, na terenie portu rybackiego (obserwacje o 6.44, 12.44 i 20.44 czasu urzędowego). W ogródku meteorologicznym była początkowo klatka żaluzjowa z kompletem termometrów, wiatromierz Wilda zainstalowano na wysokości 10 m. Stację założono na bazie istniejącej stacji III rzędu na życzenie Dyrekcji Dróg Wodnych, prowadzącej pomiary hydrologiczne i prace hydrotechniczne w tym rejonie.

1 XII 1954 powstała hydrologiczna Stacja Ujściowa w Świbnie, prowadząca pomiary hydrologiczne i prace badawcze strefy ujściowej Wisły. W ogródku meteorologicznym zainstalowano dwie klatki (w pierwszej – termometry, ewaporometr i higrometr włosowy, w drugiej – termograf oraz higrograf), przy stacji wybudowano drewnianą 8-metrową wieżę z wiatromierzem Wilda. 1 IV 1961 włączono do niej stację klimatologiczną w porcie, co spowodowało podniesienie jej rangi do stacji meteorologicznej II rzędu. Powiększono ogródek meteorologiczny do wymiarów 15 × 15 m, wymieniono na wyższy maszt wiatromierza. W roku 1965 stację przekształcono w Obserwatorium Ujściowe (w 1966 zainstalowano pluwiograf), a 31 VIII 1970 w Stację Hydrologiczno-Meteorologiczną w Świbnie. Zakres prac pomiarowo-badawczych ograniczono do strefy ujściowej Wisły, stacja przejęła część sieci żuławskiej (sieć posterunków wodowskazowych, posterunków wód podziemnych, posterunków opadowych). 1 I 1978 dla polepszenia lokalizacji ogródka meteorologicznego przeniesiono go około 200 m, na nasyp ziemny obok wału przeciwpowodziowego Wisły (naprzeciw budynku Stacji Hydrologiczno-Meteorologicznej). Między 1 VIII 1982 a 31 III 1992 działającą w ramach Stacji etatową stację klimatologiczną przekształcono w stację meteorologiczną prowadzącą cogodzinne obserwacje synoptyczne. Zmodernizowana w roku 2000 (zainstalowano stację automatyczną MAWS firmy Veisala, mierzącą kierunek i prędkość wiatru, temperaturę i wilgotność powietrza, wysokość opadu atmosferycznego oraz temperaturę powietrza przy gruncie na wysokości 5 cm).

Od 1 VIII 1955 do 30 IV 1961, z przerwą 12 III 1956 – 1 III 1957 spowodowaną wylewem Wisły, działał w Świbnie posterunek meteorologiczny (stacja II rzędu) Ujście Wisły.

Od września 1946 roku rozpoczęła pracę dla potrzeb lotnictwa cywilnego Polskich Linii Lotniczych LOT stacja meteorologiczno-informacyjna we Wrzeszczu, przy obecnej ul. Kunickiego 3/7. W ogródku (100 m od budynku) znajdował się początkowo jedynie wiatromierz Wilda. Od 1 VI 1948 weszła do służby meteorologicznej jako Stacja Meteorologiczna I rzędu. 1 I 1949 osłonę meteorologiczną przejął Państwowy Instytut Hydrologiczno-Meteorologiczny, obecnie Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej (IMGW)), tworząc we Wrzeszczu Lotniskowe Biuro Pogody (LBP). 1 III 1952, z chwilą wybudowania portu lotniczego przy ul. Dzierżyńskiego, LBP przeniesiono do nowego pomieszczenia, podobnie ogródek meteorologiczny – około 90 m w kierunku północno-wschodnim. Od 1 I 1956 prowadzono cogodzinne obserwacje synoptyczne połączone z obserwacjami dla potrzeb osłony. Założono dokumentacje informacji o oblodzeniu samolotów i opracowywanych na stacji pasków z samopisów. 1 V 1964 prognozy lotnicze LBP przejęło Okręgowe Biuro Prognoz w Gdyni, pozostawiając we Wrzeszczu informację lotniczą. Stacja zmieniła nazwę na Lotniskowe Biuro Informacyjne. 31 XII 1965 zaprzestano wykonywania obserwacji klimatologicznych oraz opracowywania pasków z samopisów. 30 IV 1974, w związku z przeniesieniem lotniska cywilnego do Rębiechowa, stację przekształcono w posterunek meteorologiczny, prowadzący standardowe obserwacje klimatyczne w terminach 5.46, 11.46, 17.46 czasu GMT. Z uwagi na budowę osiedla mieszkaniowego Zaspa i pogarszającą się reprezentatywność pomiarów ogródek meteorologiczny (10 × 10 m) przeniesiono 1 IX 1977 za północno-wschodnią ścianę hangaru byłego lotniska, a 22 XII 1983 około 250 m w kierunku wschodnim na skwer miejski; 31 I 1987 stacja zakończyła działalność.

1 V 1974 o godzinie 0.00 GTM rozpoczęło pracę Lotniskowe Biuro Meteorologiczne (LBM) i Stacja Meteorologiczna w Rębiechowie (nr rejonu 12, nr stacji synoptycznej 150, nr stacji klimatologicznej 1407), kontynuujące (w zakresie pomiarów i obserwacji) pracę LBM i stacji meteorologicznej we Wrzeszczu. Ogródek meteorologiczny i biuro LBM zlokalizowano w północnej części lotniska, w pobliżu wsi Firoga. Lokalizacja ogródka pozostaje niezmienna (jedynie od 1 VI do 30 IX 1984, kiedy z powodu remontu płyty lotniska LBM przeniesiono na lotnisko wojskowe w Pruszczu Gdańskim i w Rębiechowie funkcjonował posterunek meteorologiczny). 1 VIII 1982 zlikwidowano stację meteorologiczną w Rębiechowie, pozostało LBM oraz stacja klimatyczna. W październiku 2008 roku zainstalowano, do pomiarów elementów meteorologicznych, automatyczną stację firmy Veisala, mierzącą kierunek i prędkość wiatru, temperaturę oraz wilgotność powietrza. W ramach LBM pracuje druga, automatyczna stacja, mierząca wysokość podstawy i rodzaj chmur, widzialność, służąc głównie meteorologicznej osłonie lotniska.

1 XI 1986 utworzono stację hydrologiczno-meteorologiczną Portowe Biuro Hydrologiczno-Meteorologiczne w Porcie Północnym, przy ul. kpt. Witolda Poinca, bezpośrednio nad brzegiem Zatoki Gdańskiej. Między 11 XI a 31 XII 1986 stacja ta prowadziła obserwacje dla celów wewnętrznych Oddziału Morskiego IMGW w Gdyni.

W ogródku meteorologicznym znajdują się dwie standardowe żaluzjowe klatki meteorologiczne (pierwsza z kompletem termometrów, druga – z samopisami), deszczomierz Hellmana, pluwiograf (od 1 V 1987), termometr minimalny przy powierzchni gruntu, maszt wiatromierza. Od 1 III 1992 rozpoczęto cogodzinne obserwacje meteorologiczne. Od kwietnia 2004 roku stacja posiada urządzenie automatycznego pomiaru elementów meteorologicznych: kierunek i prędkość wiatru, temperatura powietrza aktualna, maksymalna i minimalna, temperatura powietrza przy gruncie, ciśnienie atmosferyczne, widzialność, wysokość opadu atmosferycznego i usłonecznienie. Stacja Port Północny jest stacją synoptyczną, włączoną do krajowej służby prognoz, pozostałe stacje zlokalizowane na terenie Gdańska służą celom klimatologicznym. MM

Osobiste
Przestrzenie nazw

Warianty
Widok
Działania
Partner Główny



Wydawca Encyklopedii Gdańska i Gedanopedii


Partner technologiczny Gedanopedii