OBOZY W NARWIKU

Z Encyklopedia Gdańska
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

< Poprzednie Następne >

OBOZY W NARWIKU, przy obecnej ul. Marynarki Polskiej (obszar obecnych ulic Reja, Kochanowskiego i Żaglowej).

Narvik 1941–1945 (nazwa na pamiątkę niemieckiego zwycięstwa w Norwegii w roku 1940). Założone obok siebie w 1941 roku Arbeitslager Narvik I – Schellmühl (Obóz Pracy Narvik 1 – Młyniska) i Arbeitslager Narvik II – Schellmühl (Obóz Pracy Narvik 2 – Młyniska) jako niemieckie obozy pracy dla kobiet i mężczyzn różnej narodowości, zatrudnionych w Stoczni Schichaua, a w latach 1944–1945 przy budowie fortyfikacji. Składały się ze specyficznych dla tego typu obozów 18 drewnianych baraków, montowanych z gotowych, nieocieplanych segmentów (szerokość ścian 125 cm) na niskiej ceglanej podmurówce, o powierzchni około 550–650 m², oraz 2 baraków (9 × 60 i 9 × 70 m) z drewnianą podłogą i takim samym stropem. Drewniany dach kryty był papą. Baraki ogrzewano piecami kaflowymi; w każdym z nich było około 7 izb mieszkalnych z łóżkami, umywalniami i ustępami. Posiadały także elektryczną instalację oświetleniową. W skład kompleksu wchodziła sala jadalna z kuchnią i przybudówkami, magazyn. Wyżywienie limitowano zarówno według przydziałów kartkowych obowiązujących w danym czasie, jak i narodowości i kategorii zatrudnienia. Maksymalną pojemność obozu oblicza się na 3 tysiące osób, baraku zaś około 150. Obóz posiadał istniejącą do dziś bocznicę kolejową do przyjmowania i ekspediowania transportów. Od marca 1945 do 13 XII 1947 roku obóz pracy i obóz przejściowy dla wysiedlanej ludności niemieckiej oraz obóz (punkt etapowy) dla Polaków, pod różnymi nazwami: Obóz Niemiecki w Narwiku-Gdańsk, Obóz dla Repatriantów Niemieckich, Punkt Etapowy Gdańsk-Narwik dla Repatriacji Niemców, Punkt Przyjęcia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Gdańsk-Port, Obóz Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Narwik, Osiedle Barakowe Narwik.

Obóz przejściowy dla ludności niemieckiej. Od wiosny 1945 roku przebywało w nim 3–5 tysięcy Niemców, głównie z Gdańska i Gdyni, w tym także uciekinierzy z Prus Wschodnich, którzy nie zdążyli ewakuować się drogą morską z Gdańska przed zakończeniem działań wojennych. Część zatrudniano w zamian za wyżywienie przy pracach porządkowych w Gdańsku (odgruzowywaniu ulic, placów), a potem przesiedlono do Niemiec. Od lipca 1945 roku miejsce zborne dla ludności niemieckiej podlegającej wysiedleniu (30 VI 1945 w samym tylko Gdańsku mieszkało jej 123 tysiące). Milicja oraz wojsko po otrzymaniu stosownych rozkazów od odpowiedzialnych za tę akcję władz administracyjnych wysiedlała ludność z poszczególnych ulic lub bloków, transportując ją do obozu w Narwiku. Tu też kierowano transporty ludności niemieckiej z Sopotu i podgdańskich miejscowości. Wysiedleni docierali do obozu pieszo, w późniejszym okresie przywożeni byli samochodami. Podlegali zabiegom przygotowawczym do zbiorowych transportów: poddawani byli rejestracji, odprawie celnej, badaniom lekarskim oraz dezynsekcji. Stąd kierowani byli do transportów kolejowych, udających się pod eskortą wojska z obozowej bocznicy przez Chojnice, Piłę, Gorzów Wielkopolski lub Słupsk i Szczecin do Niemiec. Z uwagi na zjawisko wysiedlania wraz z ludnością niemiecką także polskiej ludności rodzimej województwa gdańskiego Stanisław Zrałek w marcu 1946 roku (na podstawie pierwszego zarządzenia Ministerstwa Ziem Odzyskanych z 15 I 1946 dotyczącego autochtonów) polecił utworzenie w punkcie zbornym dla wysiedlanych Niemców Komisji Weryfikacyjno-Rehabilitacyjnej ( weryfikacja narodowościowa po II wojnie światowej). Miała ona ponosić ostateczną odpowiedzialność za przeprowadzenie należytej selekcji Polaków w czasie gromadzenia ludności niemieckiej. W 1945 roku wyjechało 100 tysięcy, w 1946 – 23 tysiące, w 1947 – 1100 osób. Łącznie przez obóz w Narwiku przeszło ponad 130 tysięcy osób niemieckiej narodowości.

Punkt Etapowy Państwowego Urzędu Repatriacyjnego (PE PUR). W roku 1945 obóz służył do przyjmowania transportów z przybywającymi do Gdańska tzw. repatriantami zza Bugu. Organizacyjnie podlegał Zarządowi Centralnemu PUR w Łodzi. Przybysze kierowani byli z obozu do wskazanych przez Zarząd Miasta miejsc stałego osiedlenia.

Wojskowy obóz repatriacyjny 1946–1947

Wojskowy obóz repatriacyjny 1946–1947. W tym okresie obozy w Narwiku pełniły także funkcję obozu przejściowego dla powracających drogą morską polskich żołnierzy z Zachodu, głównie z Anglii (część wracała wraz z rodzinami). Kobiety, dzieci, chorych, inwalidów wojennych i oficerów przywożono z portu gdańskiego samochodami pod opieką sanitarną, ciężko chorych zawożono prosto ze statku do szpitala. Natomiast żołnierze z bagażem ciężkim dojeżdżali do Punktu Przyjęcia w Narwiku pociągami towarowymi. Mężczyzn w wieku 18–55 lat fotografowano i zapoznawano z regulaminem, kwaterowano w barakach i poddawano wojskowej kontroli lekarskiej, demobilizacyjnej i dokonywano rejestracji cywilnej. Wojskowa grupa demobilizacyjna przebywała stale na terenie PE. Przed odprawą celną i otrzymania biletów na dalszą podróż nie wydawano przepustek. 3 VIII 1947 na statku „Eastern Prince” przybyło z Anglii 1450 osób, których odtransportowanie do miejsc zamieszkania trwało 3 dni. Punkt Etapowy był zradiofonizowany, posiadał świetlicę, w której do roku 1946 można było przeczytać prasę, obejrzeć występ artystyczny czy filmy przygotowane przez Wydział Informacji i Propagandy Urzędu Wojewódzkiego. Z powodu braku funduszy działalności tej zaniechano. Wydawano trzy posiłki dziennie (tłuszcz, mięso, jarzyny, kasza, fasola, groch), oceniane jako niewystarczające. Czynna była łaźnia i kantyna zaopatrzona przez Gdańską Spółdzielnię Spożywców (artykuły żywnościowe, słodycze, piwo, lemoniada). Funkcję naczelnika obozu pełnili: Bronisław Adamowicz oraz Henryk Rycharski. 5 VIII 1947 stan obsady pracowniczej wynosił 127 osób. W momencie likwidacji kompleks baraków PE w Narwiku był zdewastowany, jedynie 10 z nich nadawało się do użytku. W pozostałych nie działały instalacje wodne, gazowe, elektryczne i kanalizacja. Zakończenie głównej fazy akcji wysiedlania ludności niemieckiej, jak też osiedleńczej Polaków zadecydowało o zamknięciu osiedla barakowego. W odremontowanych pomieszczeniach w latach 50. XX wieku zorganizowano: 1) Zakład Elektrotechniki Morskiej Oddział w Gdańsku (w miejscu dwóch baraków wybudowano obecną siedzibę Instytutu Elektrotechniki Morskiej Oddział w Gdańsku), 2) Państwową Szkołę Baletową (obecnie z siedzibą przy al. Legionów 3/5; Janina Jarzynówka-Sobczak, muzyka po roku 1945), 3) całoroczne schronisko Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego (13 pokoi dla 240–300 osób). W 1970 roku z 70 baraków przy ul. Marynarki Polskiej i 13 baraków przy ul. Chrobrego funkcjonowało jeszcze 32, zamieszkałych przez 216 rodzin. Ostatecznie do 1972 roku wykwaterowano mieszkańców. Ostatni barak przy ul. Narwickiej rozebrano po 2012 roku. SB MrGl

Osobiste
Przestrzenie nazw

Warianty
Widok
Działania
Partner Główny



Wydawca Encyklopedii Gdańska i Gedanopedii


Partner technologiczny Gedanopedii