LENGNICH GOTTFRIED

Z Encyklopedia Gdańska
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

< Poprzednie Następne >
Gottfried Lengnich, Johann Jacob Fabritius, około 1750
Gottfried Lengnich, Historia Polona a Lecho in annvm MDCCXXXXVIII, Gedani 1750 (albo: Historia Polona a Lecho ad Augusti II mortem)
Herb rodu Lengnichów

GOTTFRIED LENGNICH (4 XII 1689 Gdańsk – 28 IV 1774 Gdańsk), prawnik, historyk, syndyk gdański. Syn kupca Wincenta i Katheriny z domu Möller. Uczęszczał do parafialnej szkoły mariackiej, z przerwą w 1702, kiedy dla lepszej znajomości języka polskiego przebywał w Gniewie. Od roku 1707 uczęszczał do Gimnazjum Akademickiego. Od 1710 studiował na uniwersytecie w Halle historię, prawo i retorykę, od 1713 doktor obojga praw. Następnie z Mikołajem Hieronimem Grundlingiem współredagował czasopismo „Hallische Bibliothek”.

Studiując w Halle, utrzymywał kontakt z syndykiem gdańskim Albrechtem Rosenbergiem, który namówił go do powrotu do Gdańska. Wykładał tu prywatnie prawo i historię, w 1718 rozpoczął wydawanie czasopisma historycznego „Polnische Bibliothec”, które było pierwszym tego rodzaju na ziemiach polskich. Postulował w nim unaukowienie historii poprzez oparcie się na źródłach. Jako pierwszy rozpoczął naukową krytykę źródeł historycznych dotyczących Pomorza i Prus. W 1720 roku współzałożyciel towarzystwa naukowego Societas Litteraria, mającego podejmować tematykę humanistyczną. Wskutek późniejszego nacisku na nauki eksperymentalne odszedł z niego 3 VIII 1722.

W Gdańsku początkowo utrzymywał się z udzielania prywatnych lekcji. W roku 1721 Rada Miejska za coroczną pensję zleciła mu kontynuację pisania historii Prus po Casprze Schützu, który doprowadził swoje dzieło (Rerum Prussicarum Historia) do 1525. Przygotował dalszy ciąg, Geschichte der preußischen Lande Königlich-Polnischen Antheils (Historia królewsko-polskich ziem pruskich), doprowadzony do 1733, wydany w 9 tomach w latach 1722–1755. Umożliwiło mu to dokładna kwerendę w zasobie historycznych źródeł przechowywanych w miejskim archiwum. W trakcie pracy nad tym dziełem, 2 VI 1729, został profesorem wymowy i poezji w Gimnazjum Akademickim.

Podczas oblężenia Gdańska w 1734 poznał regimentarza koronnego Stanisława Poniatowskiego; w efekcie przez dwa lata był nauczycielem jego synów, w tym Stanisława Augusta, przyszłego króla Polski, dla których napisał podręcznik Historia Polona A Lecho Ad Augusti II. mortem (Historia Polski od Lecha do śmierci Augusta II), wydany drukiem w 1740. W roku 1749 otrzymał Katedrę Prawa i Historii w Gimnazjum Akademickim, jednocześnie zostając inspektorem szkolnym.

W 1738 caryca Rosji Anna powołała go na członka Akademii Nauk w Petersburgu. W 1739 król polski August II wyznaczył mu coroczną pensję płatną ze skarbu państwa, a w 1740 mianował saskim radcą legacyjnym. Wobec konfliktu politycznego Rady Miejskiej Gdańska z opozycją kupiecko-rzemieślniczą, popieraną przez dwór polski, stanął po stronie Augusta III. Dopiero po objęciu stanowiska syndyka miejskiego 14 V 1750, przeszedł na stronę Rady Miejskiej Gdańska; zrezygnował wówczas z prowadzenia Katedry Prawa i Historii Gimnazjum Akademickiego, i w 1752 roku uczestniczył w tajnej komisji, która miała doprowadzić do szybkiego odzyskania przez władze Gdańska łaski u króla (ugodę między Radą Miejską a królem podpisano 13 V 1752). W latach 1760–1761 szczególnie mocno zwalczał w specjalnych publikacjach propozycję nałożenia na Gdańsk zwiększonej culagi, w 1767 uczestniczył w Toruniu w zjeździe innowierców, którym służył jako radca prawny. Był zwolennikiem autonomii Prus Królewskich.

Za życia wydał drukiem blisko 70 prac o tematyce historycznej i prawnej, w tym Ius publicum Regni Poloniae, 1742), wydane też w tłumaczeniu na język polski jako Prawo pospolite Królestwa Polskiego (1761), Ius publicium Prussiae Polonae (1758) . Przygotował też rozprawę Ius Publicum civitatis gedanensis oder der Stadt Danzig rechte und Verfassung, na publikacje której nie otrzymał zgody Rady Miejskiej, obawiającej się wykorzystania jej przeciwko miastu w sporach o jego autonomie (wydał ją drukiem dopiero w 1900 roku Otto Günther). Wydał także drukiem najstarsze polskie kroniki, Galla Anonima i Wincentego Kadłubka. Planował wydać historię najnowszą ówczesnej Europy.

Od 2 VI 1733 żonaty był z Eufrozyna Florentiną (1701–1786), córką Johanna Fischera, wdową po Karlu Ludwiku Hoheiselu, matką dwóch córek. Doczekał się dwóch córek: pierwsza zmarła w dzieciństwie w wieku trzech lat, druga, Johanna Augusta (1739–1776), od 1773 była żoną jego bratanka Karla Benjamina Lengnicha.

Zmarł po ciężkiej chorobie. Patron jednej z ulic we Wrzeszczu (nazwę nosiła przed i po roku 1945) oraz od 30 VI 2011 gdański tramwaju Pesa Swing 120NaG nr 1032. PP

Osobiste
Przestrzenie nazw

Warianty
Widok
Działania
Partner Główny



Wydawca Encyklopedii Gdańska i Gedanopedii


Partner technologiczny Gedanopedii