KSIĘGARSTWO

Z Encyklopedia Gdańska
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

< Poprzednie Następne >
Praca Reinholda Curickego Commentarius Iuridico-Historico-Politicus de Privilegiis, Dantisci 1652, wydrukowana nakładem księgarza Georga Förstera jr.

KSIĘGARSTWO, rozpowszechnianie książek (rękopiśmiennych i drukowanych) w Gdańsku należy łączyć z pierwszą biblioteką w mieście, powołaną 24 VI 1413 przy kościele Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny ( Andreas Slommow). W tym czasie do Gdańska przybywały głównie książki rękopiśmienne o tematyce liturgicznej, prawniczej i filozoficznej. Narodziny księgarstwa w obecnym tego słowa znaczeniu było efektem wynalazku druku. Początkowo książki do Gdańska sprowadzano przy pośrednictwie wyjeżdżających na studia zagraniczne i dzięki kontaktom handlowym. Pierwsi zawodowi księgarze pojawili się w Gdańsku pod koniec XV wieku. Czasowo przebywał w Gdańsku Ambrosius Schrotter, oferujący około 100 pozycji, których tytuły reklamował w rękopiśmiennym katalogu. Kolportażem książek w Gdańsku zajmowali się również miejscowi introligatorzy oraz drukarze, m.in. rodzina Rhode ( drukarstwo). Zawód księgarza usamodzielnił się w XVII wieku, kiedy konkretne osoby głównie importowały książki oraz inwestowały w edytorstwo dzieł mogących przynieść zysk. Dzięki dużym kontaktom handlowym w Gdańsku można było nabyć książki zarówno z Hiszpanii czy Niderlandów, jak i Cesarstwa Rosyjskiego. Sprzedawano też czasopisma, prasę oraz kalendarze, w efekcie Gdańsk był jednym z największych ośrodków księgarskich w Rzeczypospolitej. Działali w Gdańsku tacy księgarze, jak Balthasar Andreae (wydawca słownika Nicolausa Volckmara), czy Jakob Weiss (wydawca „Polnische Novellen”). W 1617 roku, na podstawie zezwolenia Rady Miejskiej, działalność księgarską rozpoczął w Gdańsku Casper Förster sen. Wyspecjalizował się w rozprowadzaniu druków muzycznych, m.in. zaopatrywał w materiały nutowe królewską kapelę. W roku 1633 otrzymał od króla pozwolenie na prowadzenie księgarstwa na terenie całej Polski. Nawiązał stały kontakt z Antwerpią, skąd, jako jedyny w Polsce, sprowadzał katolickie publikacje. W 1637 księgarnię przejął, początkowo współpracując z ojcem, Georg Förster jr. Kolportując dzieła znanych polskich autorów, stworzył z niej jeden z największych tego typu ośrodek w ówczesnej Rzeczypospolitej. Księgarnia miała liczne filie, m.in. w Warszawie, Lublinie, Krakowie, także w Amsterdamie. W roku 1647 Georg Förster jr otrzymał od króla tytuł bibliofila królewskiego. Ocenia się, że podczas swojej działalności wydał w Gdańsku ponad 80 pozycji. Wobec wzrostu wśród gdańskiego patrycjatu zainteresowań kupnem cenionych książek w 2. połowie XVII wieku zaczęto urządzać aukcje, na których sprzedawano książki z kolekcji zmarłych osób. Od XVIII wieku stałe miejsce aukcji (również i innych ruchomości) znajdowało się przy Tagnetergasse (ul. Tandeta). Organizacją aukcji zajmowali się najczęściej księgarze, zwykle publikujący drukowane katalogi oraz ogłaszający o nich informacje. Stałe stoisko sprzedające książki znajdowało się w Dworze Artusa. W 1728 roku swoją księgarnię przy Jopengasse (ul. Piwna) uruchomił Georg Markus Knoch, specjalizujący się w publikacjach bibliograficznych oraz polonikach (współpracujący w tym m.in. z Gotfrydem Lengnichem). Zakład przejął po nim Daniel Meissner. Od lat 80. XVII wieku w Gdańsku działała przy Langgasse (ul. Długa) filia znanej firmy drukarsko-wydawniczo-księgarskiej rodziny Waesberge. Wydawała ona m.in. historię Gdańska Reinholda Curickego. Dużą działalność księgarską w latach 1761–1805 prowadził także drukarz Daniel Ludwig Wedel.

Największe księgarnie w Gdańsku
w XVI–XVIII wieku*
Nazwisko i imię księgarza Lata działalności
Baltazar Andreae 1594–1626
Casper i Georg Försterowie 1617–1660
Georg Markus Knoch 1728–1759
rodzina van Waesberge lata 80. XVII wieku – 1768
Johann Heinrich Rüdiger 1739–1760
Johann Christian Schuster 1755–1771
Daniel Meisner 1760–1767
Peter Andreas Penarier 1764–1776
Samuel Gottlieb Fischer 1770–1787
Adolf Heinrich Troschel 1791–1810
*Poza działającymi przy drukarniach.
PP
Księgarnie w latach 1800–1945
Nazwa księgarni (Buchhandlung, Kunstbuchhandlung) Adres Lata działalności Właściciel
Adalbertus Jopengasse 40/41 (ul. Piwna) 1939–1944 1939–1944 Werner Ewert
Akademische Buchhandlung 1912–1925 Hauptstraße 29 (al. Grunwaldzka)

1928–1944 Baumbachallee 1 (ul. Konopnickiej)

1912–1944 1912–1915 Walter Schwarz

1918–1944 Gertrud Rahn

Mina Albes Altstädtischer Graben 102 (ul. Podwale Staromiejskie) 1935–1939 1935–1939 Mina Albes
S. Anhuth Langer Markt 10 (Długi Targ) 1831–1884 1831–1833 Simon Anhuth

1833–1840 Christina Renata Anhuth, wdowa
1840–1872 Theodor Julius Anhuth
1872–1884 Paul Theodor Anhuth

Franz Axt 1884–1897 Hundegasse 124 (ul. Ogarna)

1914 Frauengasse 43 (ul. Mariacka)

1884–1914 1884–1914 Franz Axt
R. Barth Jopengasse 19 (ul. Piwna) 1897–1900 1897–1900 Rudolf Barth
Th. Bertling 1847 Heilige-Geist-Gasse 113 (ul. św. Ducha)

1854 Große Gerbergasse 3 (ul. Garbary)
1869 Große Gerbergasse 2 (ul. Garbary)

1845–1900 1845–1890 Karl Theodor Bertling

1891–1900 Anton Bertling

F.E. Beuth 1874 Jopengasse 19 (ul. Piwna)

1892 Brotbänkengasse 33 (ul. Chlebnicka)

1874–1892 1874 Franz Ernst Beuth i Friedrich Eduard Prowe

1874–1892 Franz Ernst Beuth

Georg Bönig Kohlenmarkt 30 (Targ Węglowy) 1912–1925 1912, 1921 Georg i Doris Bönigowie

1921–1925 Doris Bönig

Ida Bless Kürschnergasse 2 (ul. Kuśnierska) 1935–1939 1935–1939 Ida Bless
Rol Bochert Elisenstraße 4 (ul. Ceynowy) 1939–1944 1939–1944 Roland Bochert
B. Bruckstein und Sohn (antykwariat) 1900 Milchkannengasse 18 (ul. Stągiewna)

1903–1935 Langer Markt 22 (Długi Targ) oraz
1912 Hauptstraße 105 (al. Grunwaldzka)

1900–1935 1900–1935 Marcus Bruckstein
Franz Brüning (księgarnia i antykwariat) Hundegasse 41 (ul. Ogarna) 1897–1928 1897–1924 Franz Brüning

1928 Willi John

Büchergewölbe Alt Danzig (antykwariat) Kohlenmarkt 25, Stockturm (Targ Węglowy, Wieża Więzienna) 1922–1933 1922–1926 Hans Rhaue

1926–1933 Gertrrud Rhauschen Erben

Die Bücherstube (antykwariat) 1930 Hundegasse 38 (ul. Ogarna)

1935–1939 Langer Markt 22 (Długi Targ)

1931–1939 1931–1939 Hugo Schultz
Buchhandlung Landeskirchliche Gemeinschaft I Paradiesgasse 33 (ul. Rajska) 1928–1933 1928–1933 Karl Reichle, pastor
Christliche Buch- und Kunsthandlung 1928 Johannisgasse 18 (ul. Świętojańska)

1928–1930 Brotbänkengasse 45/48 (ul. Chlebnicka)
1935–1944 Heilige-Geist-Gasse 13 (ul. św. Ducha)

1925–1944 1925–1944 Leonhard Fritz
Gustav Ehrke

Gustav Ehrke Nachfl.

1892 Mirchauer Weg 15 (ul. Partyzantów)

1897–1900 Hauptstraße 18 (al. Grunwaldzka)

1892

1897–1900

1892 Gustav Ehrke

1897–1900 Alwina Gutzke

Roman von Czarliński


Roman von Czarliński Nachfl. A.J. Pilarczyk

1910 Breitgasse 1 (ul. Szeroka)

1912 Töpfergasse 19 (ul. Garncarska)
1916–1930 Töpfergasse 30 (ul. Garncarska)
1930–1939 Töpfergasse 30 (ul. Garncarska)

1910–1930


1930–1939

1910–1930 Roman von Czarliński


1930–1939 Alojzy Józef Pilarczyk

K. Dahmcke 1914–1921 Stadtgraben 6 (Podwale Grodzkie)

1928–1944 Dominikswall 4 (Wały Jagiellońskie)

1914–1944 1914–1944 Karl Dahmcke
L. Dannemann Tagnetergasse 2 (ul. Tandeta) 1817 1817 L. Dannemann
Danziger Vorposten Buchhandlung 1935 Jopengasse 11 (ul. Piwna)

1939–1945 Langgasse 13 (ul. Długa)

1935–1945 1935–1945 Gert Steinweg
W. Derwein

Derwein W. Nachfl. F. Tosch

1884 Breitgasse 20 (ul. Szeroka)

1892 Breitgasse 118 (ul. Szeroka)
1912–1916 Pfefferstadt 68 (ul. Korzenna)

1884–1895

1912–1916

1884–1895 Wilhelm Derwein

1912–1916 Franziska Tosch

Deutsche Buchgemeinschaft GmbH 1931 Stadgraben 8 (ul. Podwale Grodzkie)

1937 Langgarten 37 (ul. Długie Ogrody)

1931–1937 1931–1937 GmbH (spółka z o.o.)
Deutsche Volksbücherei und Auslieferungsstelle Altstädtischer Graben 110 (ul. Podwale Staromiejskie) 1928–1930 1928–1930 Georg Möbius
W. Devrient Langgasse 35 (ul. Długa) 1849–1855 1849–1855 Woldemar Devrient
E.L. Doubreck 1861–1869 Langgasse 35 (ul. Długa)

1874 Langer Markt 1 (Długi Targ)

1861–1874 1861–1874 Ernst Ludwig Doubreck
Bernhard Edel Fischmarkt 8 (Targ Rybny) 1935 1935 Bernhard Edel
Evangelische Missionsbuchhandlung Langgarten 88 (ul. Długie Ogrody) 1928–1935 1928–1935 Paul Rad
Evangelische Vereinsbuchhandlung 1897 Hundegasse 13 (ul. Ogarna)

1912–1921 Hundegasse 106/107 (ul. Ogarna)
1925–1928 Hundegasse 90 (ul. Ogarna)

1897–1928 1897–1928 Evangelischer Verein Danzig
Georg Falk Nachfl. Lange Brücke 11 (ul. Długie Pobrzeże) 1912
Paul Fiebig 1902–1923 Hauptstraße 12/13 (al. Grunwaldzka)

1933 Hauptstraße 32 (al. Grunwaldzka)

1902–1933 1902–1923 Paul Fiebig

1925–1933 Elfrieda Fiebig

Fritz Feldner 1902–1909 Pelonkerstraße 1 (ul. Polanki)

1925–1944 Pelonkerstraße 135 (ul. Polanki)

1902–1944 1902–1909 Fritz Feldner

1925–1944 Johanna Feldner

Gebr. Freymann Kohlenmarkt 28/29 (Targ Węglowy) 1921–1925 1921–1925 Gebr. Freymann (firma-dom towarowy;

zob. Freymann Kaspar)

Friede Georg Kohlenmarkt 13 (Targ Węglowy) 1935 1935 Friede Georg
Gazeta Gdańska 1900 Vorstädtischer Graben 49 (ul. Podwale Przedmiejskie)

1924–1928 Kaschubischer Markt 21 (Targ Kaszubski)

1900–1928 1900 Bernard Milski

1924–1928 Pelagia Palędzka

J. Gehl & Co. Volksbuchhandlung Am Spendhaus 8 (ul. Sieroca) 1928–1931 1928–1931 Julius Gehl & Co.
F.S. Gerhard 1797–1836 Heilige-Geist-Gasse 16 (ul. św. Ducha)

1836–1848 Langgasse 39 (ul. Długa)

1797–1848 1797–1831 Friedrich Samuel Gerhard

1831–1848 Gustav Adolph Friedrich Gerhard

C. Goldstamm 1806 Hundegasse 98 (ul. Ogarna)

1817 Jopengasse 62 (ul. Piwna)

1806–1817 1806–1817 Carl Goldstamm
Ernst Gruih 3. Damm 8 (ul. Grobla III) 1884 1884 Ernst Carl Wilhelm Gruih
Hansa Buchhandlung 1925 Kohlenmarkt 7 (Targ Węglowy)

1931 Große Wollwebergasse 8 (ul. Tkacka)
1935–1944 Langgasse 69/70 (ul. Długa)

1925–1944 1925, 1944 Fritz Pollakowsky
L.G. Homann

L.G. Homanm und F.A. Weber

Jopengasse 19 (ul. Piwna)

1892–1921 Langer Markt 9/10 (Długi Targ)
1931 Hundegasse 90 (ul. Ogarna)

1837–1874

1892–1931

1837–1874 Leopold Gottlieb Homann

1892 Karl Beyer
1897 Karl Beyer i Waldemar Scheibel
1908–1924 Robert von Bötticher
1931 Robert von Bötticher i Hugo Schultz

John und Rosenberg 1905–1918 Langer Markt 35 (Długi Targ)

1921 Kohlenmarkt 13 (Targ Węglowy)
1924–1925 Zeughaus-Passage, Große Wollwebergasse 1 (Pasaż Zbrojowni, ul. Tkacka)

1905–1925 1905–1918 Willi John i Paul Rosenberg

1921–1925 Friedrich Händler

C.F. Kabus Langgasse 55 (ul. Długa) 1846–1865 1846–1865 Carl Friedrich Bruno Kabus
A.W. Kafemann Ketterhagergasse 1/4 (ul. Zbytki) 1924–1944 1924–1944 Kafemann A.W. GmbH (spółka z o.o.)

(zob. August Wilhelm Kafemann)

G.A. Krause Brotbänkengasse 44 (ul. Chlebnicka) 1817 1817 G.A. Krause
Krömersche Buchhandlung Adolf-Hitler-Straße 86 (ul. Grunwaldzka) 1935–1937 1935–1937 Kromer
G. Krosch (antykwariat) Kaschubischer Markt 22 (Targ Kaszubski) 1939–1944 1939–1944 Gustav Krosch
Paul Lange Hauptstraße 91A (al. Grunwaldzka) 1931–1933 1931–1933 Paul Lange
H. Lau (artykuły muzyczne*) 1874 Langgasse 74 (ul. Długa)

1884 Große Wollwebergasse 10 (ul. Tkacka)
1892–1921 Langgasse 71 (ul. Długa)

1874–1921 1874–1901 Robert Hermann Lau

1901–1921 Friedrich Paul Lau

B. Lehmann 1886–1935 Ziegengasse 11 (ul. Kozia)

1936–1944 Stadtgraben 7 (ul. Podwale Grodzkie)

1886–1944 1897–1934 Bernhard Lehmann

1935–1944 Ortwin Lehmann

W. Lohde Hundegasse 95 (ul. Ogarna) 1823–1825/1826 1823–1826 Wilhelm Lohde
Loss Matzkauschegasse 1 (ul. Ławnicza) 1817 1817 A. Loss
Ludendorf Bücherstube Langer Markt 21 (Długi Targ) 1935–1939
R. Markiewicz Heilige-Geist-Gasse 87/89 (ul. św. Ducha) 1928–1931 1928–1931 Robert Markiewicz
E. Michałowski Milchkannengasse 15 (ul. Stągiewna) 1877–1883 1877–1883 Edward Michałowski
M. Obst Lawendelgasse 2/3 (ul. Lawendowa) 1933–1939 1933–1939 Maria Obst
Alice Pfund Faulgraben 9A (ul. Gnilna) 1935 1935 Alice Pfund
Rahnsche Buchhandlung 1928 Große Wollwebergasse 26

1935–1944 Große Wollwebergasse 12 (ul. Tkacka)

1928–1944 1928–1944 Gertrud Rahn
Ratsbuchhandlung Ziegengasse 9 (ul. Kozia) 1931–1944 1931–1944 Martin Kloschies
C.A. Reichel (artykuły muzyczne) Heilige-Geist-Gasse 20 (ul. św. Ducha) 1808–1839 1808–1839 Carl Anton Reichel
Hermann Reinshagen Adolf-Hitler-Straße 31 (al. Grunwaldzka) 1942 1942 Hermann Reinshagen
Léon Saunier Langgasse 20 (ul. Długa) 1865–1921 1865 Friedrich Wilhelm Herdig

1866–1892 Georg Gottfried Adolph Scheinert
1895–1897 Gustav Horn i Ernst Schlichting
1908 Gustav Horn
1914–1921 Max Schneider

C.A. Schultz Langgasse 35 (ul. Długa) 1857 1857 Carl August Schultz
D.G. Schultz (antykwariat) Faulgraben 17 (ul. Gnilna) 1817 1817 D.G. Schultz
E.E. Siegismund Johannisgasse 56 (ul. Świętojańska) 1892–1918 1892–1918 Emil Ernst Siegismund
Spiro 1921 Langgasse 2 (ul. Długa)

1925–1935 Neugarten 35 (ul. Nowe Ogrody)

1921–1935 1921–1935 Eugen Spiro
Georg Stilke 1925 Hauptstraße 8 (al. Grunwaldzka)

1928–1929 Hauptstraße 31 (al. Grunwaldzka) oraz
1928–1930 Langgasse 27 i 1939 Langgasse 13 (ul. Długa)

1925–1939 1925–1939 Georg Stilke
Tolkien (antykwariat) 1808 Tagnetergasse 11 (ul. Tandeta)

1817 Kleine Scharmachergasse 3 (ul. Teatralna)

1808–1817 1808–1817 Christian Tolkien
Ferdinand Troschel Heilige-Geist-Gasse 14 (ul. św. Ducha) 1796–1813 1796–1813 Ferdinand Adolph Heinrich Troschel
August Trosien (antykwariat) Petersiliengasse 6 (ul. Warzywnicza) 1869–1912 1869 Trosien, wdowa

1874–1912 Rudolf Gäbert

K. und E. Twardy Hauptstraße 8 (al. Grunwaldzka) 1921 1921 Elli Sternberg
Volksbuchhandlung 1931 Schüsseldamm 24 (ul. Łagiewniki)

1933 Am Spendhaus 6 (ul. Sieroca)

1931–1933 Sozialdemokratische Partei Deutschland Danzig
F.A. Weber (księgarnia i artykuły muzyczne)

L.G. Homann und F.A.Weber
(wydawca prasy: „Katholisches Kirchenblatt für Diözese Culm und Ermland” 1869)

1844 2. Damm 6 (ul. Grobla II)

1854–1890 Langgasse 78 (ul. Długa)

1844–1890

1892–1928

1844–1869 Franz Anton Weber

1874–1888 Carl August Scharf

Weichsel Buchhandlung Holzmarkt 15 (Targ Drzewny) 1935–1944 1935–1944 Wilhelm Riemer
Ziemssen (artykuły muzyczne) 1861–1876 Langgasse 55 (ul. Długa)

1892 Langer Markt 1 (Długi Targ)
1897–1928 Hundegasse 36 (ul. Ogarna)
1935 Langer Markt 47 (Długi Targ)

1861–1935 1861–1900 Constantin Friedrich Ziemssen

1908 Hermann Julich
1914 Paulina Julich, wdowa
1921–1935 Klara Dörmann

*Uwaga: artykuły muzyczne = księgarnia muzyczna (nuty) + sprzęt muzyczny.
MrGl


Księgarnie 1945–1990. W latach 1945–1946 powstały w Gdańsku pierwsze po II wojnie światowej księgarnie prywatne i spółdzielcze. Ich rozwój zablokował dekret o upaństwowieniu i przejęciu przez powstałe 1 I 1950 Państwowe Przedsiębiorstwo Dom Książki. W latach następnych w Polsce i Gdańsku działały okresowo tylko małe prywatne antykwariaty, nieodgrywające roli na rynku księgarskim. Zmiany ustrojowe i systemowe z roku 1989 spowodowały złamanie w 1990 monopolu Domu Książki i rozpoczęcie reprywatyzacji rynku księgarskiego. Powstały księgarnie prowadzone przez osoby prawne i fizyczne, nowo założone, jak i przejęte od Domu Książki. Częste zmiany ich lokalizacji, nazw firm, jak i właścicieli, nie pozwalają na pełne przedstawienie ich dziejów w latach 1991–2010. PP MrGl

Księgarnie prywatne, spółdzielcze i państwowe w latach 1945–1959
1946 Atlas ul. Grunwaldzka 47
1948 Książka, Spółdzielnia Wydawnicza ul. Jana z Kolna 8
1949–1950 Książka i Wiedza, Spółdzielnia Wydawnicza ul. Jana z Kolna 8
1948–1950 Czytelnik, Spółdzielnia Wydawnicza ul. Grunwaldzka 8
1948–1950 Nauka ul. Barlickiego (ul. Dmowskiego) 5
1949–1950 Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych ul. Miszewskiego 16
1946–1950 Księgarnia Gdańska (zob. Aleksander Krawczyński) ul. Grunwaldzka 66
1950–1959 Gdański Antykwariat Naukowy (zob. Aleksander Krawczyński) 1950–1953 ul. Grunwaldzka 66
1953–1959 ul. Marchlewskiego (Dmowskiego) 15
MrGl
Księgarnie Państwowego Przedsiębiorstwa Dom Książki w latach 1950–1990
1950–1990 pl. Sikorskiego 1, od 1953 pl. Gorkiego 1 (ul. Podwale Grodzkie 9)
1950–1951 ul. Jana z Kolna 8
1950–1960 al. Grunwaldzka 8
1950–1985 al. Grunwaldzka 76/78 (Antykwariat Naukowy)
1950–1990 ul. Barlickiego 1, od 1953 Marchlewskiego 1 (ul. Dmowskiego)
1950–1990 ul. Barlickiego 5, od 1953 Marchlewskiego 5 (ul. Dmowskiego), po 1970 antykwariat
1951–1990 al. Grunwaldzka 94/96
1952–1990 ul. Długa 62/63
1952–1990 ul. Jedności Robotniczej 22 (Trakt św. Wojciecha)
1952–1990 ul. Miszewskiego 16
1953–1980 al. Grunwaldzka 66
1952–1990 ul. Łowczyńskiego 8 (ul. Góreckiego)
1955–1990 ul. Kartuska 80
1958–1990 Stocznia Gdańska, ul. Doki 1
1958–1990 ul. Chopina 40
1958–1990 al. Grunwaldzka 126/128
1960–1990 al. Grunwaldzka 107/109, następnie nr 111/113 (Naukowa)
1960–1990 ul. Heweliusza 32
1960–1990 ul. Grobla II 12/14
1963–1990 ul. Miszewskiego 5
1964–1972 ul. Racławicka 8
1964–1990 pl. Komorowskiego
1965–1990 ul. Wyspiańskiego 25
1971–1990 ul. Krzywoustego 25
1973–1990 ul. Manifestu Połanieckiego 36
1974–1990 ul. Śląska 66C
1974–1990 ul. Rajska 6
1975–1990 ul. Pomorska 88
1976–1990 ul. Grobla I 13 (Antykwariat Naukowy im. A. Krawczyńskiego)
1978–1990 ul. Łagiewniki 56 (Ossolineum)
1979–1990 Długi Targ 37/38 (Klub Międzynarodowej Prasy i Książki)
po 1982 – 1990 ul. Paderewskiego 11
po 1982 – 1990 ul. Opolska 3
po 1982 – 1990 ul. Gdańska 2
1988–1990 ul. Dragana 17
MrGl
Osobiste
Przestrzenie nazw

Warianty
Widok
Działania
Partner Główny



Wydawca Encyklopedii Gdańska i Gedanopedii


Partner technologiczny Gedanopedii