KOOPMAN-HEWELIUSZ KATHERINA ELISABETH

Z Encyklopedia Gdańska
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

< Poprzednie Następne >
Jan Heweliusz i Katherina Elisabeth przy pracy, Izzak Sall według Andreasa Stecha, 1673
Jan Heweliusz i Katherina Elisabeth przy pracy, Izzak Sall według Andreasa Stecha, 1673
Katherina Elisabeth Koopman-Heweliusz 1673 (fragment powiększony)
Popiersie (zaginione) Katheriny Elisabethy Koopman-Heweliusz

KATHERINA ELISABETH KOOPMAN-HEWELIUSZ (ochrzczona 17 I 1647 w kościele Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny (NMP) – 22 XII 1693 Gdańsk), druga żona i wieloletnia współpracownica Jana Heweliusza. Córka pochodzącego z Amsterdamu zamożnego kupca Nicolausa Koopmana (1601–1672) i poślubionej mu w 1633 tamże Johanny Mennings (około 1602 –1679). Z siedmiorga rodzeństwa urodzonego w Gdańsku była drugą najmłodszą. Ojciec po przeniesieniu się do Gdańska, w 1641 uzyskał obywatelstwo miejskie. Intratne interesy handlowe pozwoliły mu w 1667 nabyć dobra w Rębowie i Borkowie. Zakupił też grób nr 317 w kościele NMP, w którym spoczął wraz z żoną (później przeniesiono ich do grobu nr 405).

Otrzymała staranne wykształcenie, między innymi biegle opanowała języki łaciński i angielski. 11 I 1663, w półtora roku po śmierci pierwszej żony Jana Heweliusza, wzięła z nim ślub w kościele św. Katarzyny. Mimo znacznej różnicy wieku (36 lat) małżeństwo układało się pomyślnie. Przejęła stery gospodarstwa domowego i należących do męża browarów, służąc mu równocześnie pomocą w obserwacjach astronomicznych. Jan Heweliusz ocenił ją wysoko: Kobiety są równie zręczne jak mężczyźni, wszystko sprowadza się do zapału i wprawy. Była szczególnie pomocna mężowi po pożarze w 1679, który strawił dobytek i plon jego wieloletniej pracy. Liczący wówczas 68 lat Jan Heweliusz, bez energii i optymizmu żony, nie zdobyłby się na zaczynanie wszystkiego od nowa.

Była matką zmarłego we wczesnym dzieciństwie Johanna Adeodata Heweliusza (1664–1665) i trzech córek: Katheriny Elisabethy (1666–1745), Juliany Renaty (1668–1707) i Flory Konstancji (1672–1734).

Król Jan III Sobieski przydzielił jej fundusze na kontynuowanie badań przerwanych przez śmierć męża i jako wdowa opracowała pozostawione przez niego materiały, w których dokonała wielu korekt oraz własnych obliczeń, i wydała dedykowany królowi Janowi III: Catalogus stellarum fixarum (Katalog gwiazd stałych, 1687), Firmamentum Sobiescianum (Firmament Sobieskiego, 1690) z 56 mapami oraz Prodromus atronomiae (Zwiastun Astronomii, 1690), zawierający między innymi pozycje 1564 gwiazd.

Uchodziła z piękną, pełną wdzięku kobietę, równie cenioną za niezwykłą osobowość i wybitne uzdolnienia. W roku 1687 sam Edmund Halley (1656-1742) kupował dla niej w Londynie materiał na jedwabną suknię, szytą według najnowszej mody. W późniejszych latach przeszła ospę naturalną, która pozostawiła ślady na jej twarzy. Pochowana została w rodzinnym grobowcu w kościele Św. Katarzyny, pod filarem, na którym w 1790 umieszczono epitafium Jana Heweliusza. Po otwarciu grobu w 1986 odnaleziono jej trumnę ze znakomicie zachowanym napisem: ELISABETH HEVELKIN GEB. KOOPMAN i datą śmierci. W odróżnieniu od trumny Jana Heweliusza pozostawiono ją bez otwierania. W tym samym grobowcu spoczęła także ich córka Juliana Renata.

Była pierwszą w Polsce i jedną z pierwszych w świecie kobiet-astronomów. Uczony francuski François Arago (1786–1853) napisał: Pełne czci wspomnienie należy się zawsze pani Heweliuszowej, pierwszej kobiecie, jaką znam, która nie ulękła się wzięcia na siebie ciężaru astronomicznych obserwacji i obliczeń. Międzynarodowa Unia Astronomiczna upamiętniła ją nazwą jednego z kraterów na planecie Wenus (Corpman – od angielskiej wersji nazwiska Elżbiety) i planetoidy nr 12625. W Gdańsku od 30 III 2011 jej imię nosi tramwaj PESA Swing 120NaG nr 1022. AJ

Osobiste
Przestrzenie nazw

Warianty
Widok
Działania
Partner Główny



Wydawca Encyklopedii Gdańska i Gedanopedii


Partner technologiczny Gedanopedii