KOŚCIÓŁ WNIEBOWZIĘCIA NAJŚWIĘTSZEJ MARII PANNY

Z Encyklopedia Gdańska
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

< Poprzednie Następne >
Znak własnościowy kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny
Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny od strony ulicy Piwnej, Julius Greth, 1857
Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny na fotografii Rudolfa Theodora Kuhna, około 1890
Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, Barthel Ranisch, 1695
Rzut kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, Barthel Ranisch, 1695
Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny od strony ulicy Mariackiej, Narcisse Navellier i Alexandre Léon Marie, około 1885
Widok kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny od ul. Mariackiej, około 1920
Wieża kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny widziana z dachu Wielkiej Zbrojowni, około 1930
Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, widok od strony południowo-zachodniej
Sklepienie kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, 1905
Wnętrze kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, około 1910
Zegar astronomiczny Hansa Düringera w kościele NMP, 1905
Zegar astronomiczny Hansa Düringera w kościele Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny
Pieta z kaplicy
św. Reinholda w kościele Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, około 1400
Ołtarz św. Elżbiety, około 1410
Figura „Pięknej Madonny” z kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, pierwsza połowa XV wieku
Krucyfiks w kaplicy Jedenastu Tysięcy Dziewic
z kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, około 1430–1440
Płyta nagrobna Karla F. Conradiego w kościele Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny
Epitafium Adelgundy Zappio
w kościele Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny (od grudnia 2013 roku eksponowane
w kościele św. Jana)
Wnętrze kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, około 1941
Theodor Friedrich Kniewel, pastor kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w latach 1825–1847

KOŚCIÓŁ WNIEBOWZIĘCIA NAJŚWIĘTSZEJ MARII PANNY (NMP), konkatedra (od 2 II 1987) archidiecezji gdańskiej, bazylika mniejsza (od 20 XI 1965), Główne Miasto, ul. Podkramarska 5. Największa budowla średniowieczna Gdańska, obecnie największy zabytkowy kościół w Polsce i największa ceglana świątynia na świecie.


Budowa. W niezachowanym przywileju wielkiego mistrza zakonu krzyżackiego Ludolfa Königa z około 1342 roku (znanego z potwierdzenia wielkiego mistrza Winricha von Kniprode z 5 VII 1378) dla Głównego Miasta Gdańska wspomniano o planowanym założeniu w nim kościoła pod wezwaniem Marii Panny. Na jego potrzeby, wraz z planowanym przykościelnym cmentarzem, przeznaczono obszar o długości dwóch sznurów (2 × 42 m) i takiej samej szerokości (razem 7056 m²). Dodatkowo na budynek plebanii przeznaczono działkę równą powierzchni największym w mieście. 28 III 1343 położono kamień węgielny pod budowę kościoła, 31 VIII 1343 określany był już kaplicą miasta Gdańska, 15 IX 1343 poświęcony. 4 XII 1344 pojawił się pierwszy jego znany proboszcz, Konrad. Do lat 1359–1363 zbudowano sześcioprzęsłową bazylikę z wieżą prawdopodobnie o wysokości 27 m. Z okazji kończenia tego etapu budowy 28 IV 1359 w Awinionie (ówczesna siedziba papieża) 12 kardynałów przyznało kościołowi przywilej odpustowy, przeznaczony także dla tych, którzy wspierać go będą w zaopatrzeniu w szaty, naczynia i księgi liturgiczne. Do roku 1454 prawo patronatu kościoła (np. prawo wyznaczania proboszczów) posiadali Krzyżacy. W 1374 roku kościół otrzymał przywilej odpustowy od działającego na Pomorzu z upoważnienia bp. włocławskiego Stefana, arcybiskupa nicejskiego, z Cylicji w Azji Mniejszej. W latach 50. i 60. XIV wieku proboszczem był Paul, syn rajcy wrocławskiego, który reprezentował w kurii papieskiej zakon krzyżacki w jego sporze z arcybiskupem Rygi, a w czasie nieobecności którego rajcy gdańskiego powołali do odprawiania nabożeństw własnego kapelana. 5 III 1363 komtur gdański rozstrzygnął spór między proboszczem a mieszczanami Gdańska, m.in. w sprawie wolnych od opłat pochówków na cmentarzu przykościelnym biednych i bogatych, w samym kościele chować można było tylko prałatów i zwierzchników kościoła (a więc Krzyżaków), nakazano proboszczowi chrzczenia dzieci nie tylko po mszy, ale za opłatą i w innych porach, nakazano rajcom przestrzeganie zapisów testamentowych czynionych przez gdańszczan na rzecz kościoła i nieutrudnianie plebanowi ściągania czynszów z budynków stojących na działce należącej do kościoła, zawarto ugodę w sprawie dzwonnicy, stajni i straganów stojących na cmentarzu. Unormowano wreszcie stosunki plebana z altarystami, kapłanami osadzonymi przy kaplicach fundowanych przez różne bractwa, mającymi odtąd prawo odprawiania mszy i procesji za pieniądze tych bractw. 11 VI 1363 komtur gdański rozstrzygnął na korzyść proboszcza Paula sporną z kościołem św. Katarzyny kwestię filialnej przynależności kościoła św. Gertrudy. W roku 1379 Rada Głównego Miasta Gdańska zawarła z mistrzem Heinrichem Ungeradinem umowę na rozbudowę kościoła, jemu też najpewniej kościół zawdzięcza koncepcję przestrzenną, realizowaną w zasadzie bez zmian do początku XVI wieku. W 1379 – około roku 1400 wzniesiono mury obwodowe transeptu i prezbiterium oraz kaplice między przyporami (wciągniętymi do wnętrza). Powstały m.in. kaplice: w 1379 św. Doroty, w 1381 Najświętszej Marii Panny, w 1385 św. Barbary, dokładnego czasu powstania wielu dalszych nie udało się dotychczas ustalić. W połowie XVI wieku wyliczano ogółem 30 kaplic bocznych oraz 16 osobnych ołtarzy, umieszczonych przy filarach oraz w transepcie. 17 VI 1400 mszy wysłuchał w kościele wielki mistrz Konrad von Jungingen. W 1426 roku budowniczy Claus Sweder podpisał umowę na budowę filarów transeptu i prezbiterium, w 1430 zlecono miejskiemu cieśli budowę więźby dachowej, zakończonej około 1438. Przypuszczalnie w roku 1440 Claus Sweder rozpoczął budowę wschodnich szczytów. Dwa lata później zawarto umowę z mistrzem Steffenem na budowę szczytu północnego (ukończoną w latach 1487–1488), a w 1446 – na szczyt południowy (w 1446 ukończony i pomalowany na czerwono). Wykorzystując osłabienie Zakonu, podczas wojny trzynastoletniej gdańszczanie w okresie 1454–1466 dobudowali dwie następne kondygnacje wieży i podwyższyli je do dzisiejszego poziomu 82 m. Po roku 1454 prawo patronatu kościoła przeszło po Krzyżakach na królów polskich. W 1484–1502 przebudowano korpus nawowy na układ halowy (umowa z budowniczym Michaelem, potem z Hansem Brandtem na podwyższenie i rozszerzenie nawy północnej), w 1492 wykonano więźbę dachową, w 1494 przebudowano nawę główną, od 1496 nawę południową, prowadzoną przez Heinricha Hetzla, który w latach 1498–1502 kierował budową sklepień. Nakrył on środkową nawę korpusu sklepieniami gwiaździstymi o jednakowym rysunku żeber w każdym przęśle, nawy boczne zasklepił kryształowo, stosując jednolitą formę sklepień w każdej z naw. Kaplice między przyporami otrzymały różnorodne sklepienia, częściowo kryształowe. Ponad przęsłami części wschodniej rozpięto głównie sklepienia gwiaździste o rozmaitych formach. Wraz z założeniem sklepień kościół zyskał ostateczny kształt archit. W październiku 1497 roku zawalił się filar w narożu korpusu i południowego ramienia transeptu, zniszczeniu uległa przylegająca Izba Radnych, odbudowana około 1498 roku (w 2005–2006 przywrócona do stałej ekspozycji). W okresie reformacji pierwsze protestanckie nabożeństwo w kościele odprawiono w 1525, po odsunięciu od ambony franciszkanina Aleksandra Svenichena. W latach 1525–1526 był tu kaznodzieją Michael Hänlein, przysłany z Wittenbergi przez Marcina Lutra. Po nominalnej restytucji katolicyzmu przez króla polskiego Zygmunta Starego w 1526 luteranizm nadal propagował Pankracy Klemme, od 1536 roku pastor, czyli drugi obok katolickiego, protestancki, proboszcz parafii NMP. Po 1557 cała obsada świątyni za wyjątkiem katolickiego proboszcza była już luterańska, protestanci przejęli kaplice boczne. Ołtarz główny służył katolikom do roku 1572, kiedy to został przejęty przez protestantów (do 1945). Proboszczowie katoliccy zachowali natomiast plebanię kościoła NMP, tworząc z jej wykorzystaniem ośrodek swojego wyznania (powstała tu m.in. stacja misyjna zakonu jezuitów), z czasem budując także świątynię zastępczą, czynną od 1683 roku Kaplicę Królewską, lokując tu w okresie 1714–1715 katolicką szkołę parafialną ( Knabenschule zur Königlichen Kapelle). Tytułowani byli odtąd proboszczami gdańskimi (bez dookreślenia, że NMP). Kościół stał się odtąd główną luterańską świątynią parafialną (siedziba seniora gdańskiego, luterańskiego Ministerium, duchownej kolegialnej zwierzchności nad kościołem luterańskim w Gdańsku i na jego terytorium wiejskim, desygnującej ponadto duchownych do luterańskich zborów w obszarze całych północnych Prus Królewskich). W gronie seniorów (pierwszych pastorów świątyni) znaleźli się tacy uznani luterańscy duchowni – teologowie, jak Johann Kittelius (senior, 1567–1590), Michael Coletus (1596–1616), Johann Corvinus (1618–1643), Johann Botsack (1643–1672), Joachim Weickmann (1704–1736), na przełomie XVII i XVIII wieku działał tu także jako tzw. drugi pastor i wicesenior pierwszy znany gdańsi pietysta, Constantinus Schütz.

Przykościelny cmentarz był miejscem pochówków mieszkańców Głównego Miasta, natomiast wewnątrz świątyni chowano do lat 1810–1812 członków miejskiego patrycjatu oraz członków cechów i bractw miejskich posiadających tu swoje krypty grobowe. Pozostałością są płyty nagrobne – często już nieczytelne – w posadzce kościoła. W 1613 roku pożar strawił południowo-wschodnie wieżyczki transeptu (w 1618 odbudowane). W roku 1688 zawalił się i został odbudowany fragment zachodniej elewacji nawy południowej. W 1693 dodano kamienny fryz wieńczący wieżę, a w 1703 dolne części filarów pokryto tkaniną z malowaną draperią. Po zajęciu Gdańska przez Prusy (1793) kościół zachował swój nadrzędny charakter centralnego gdańskiego zboru luteran. Tu najczęściej rezydowali superintendenci (dziekani) okręgu gdańskiego. 23 III 1843 na szczycie wieży zbudowano podest dla hejnalistów koncertujących w 500-lecie powstania świątyni (następnie wykorzystywany do roku 1942 jako miejsce widokowe dla turystów; jesienią 1942 umieszczono tam działka przeciwlotnicze do obrony centrum miasta przed nalotami aliantów). W 1843 roku z fundacji króla pruskiego Fryderyka Wilhelma IV w prezbiterium i transepcie dodano żeliwne laskowania okien (w 1885 również w korpusie). Część okien z nowymi witrażami fundowali gdańscy przedsiębiorcy: bracia Otto Ferdinand Linck i Wilhelm Gustav Linck oraz Friedrich Wilhelm Jüncke i Albert Theodor Jüncke. Przez cały XIX wiek wnętrze kościoła było poza czasem nabożeństw odpłatnie udostępniane przez obsługę kościoła zwiedzającym, koszt biletu wstępu wynosił 50 fenigów. Wpływy przeznaczano na jego utrzymanie i konserwację. Kościelny Johann August Hinz był autorem wielokrotnie wznawianego od 1855 przewodnika po świątyni (Kurze Beschreibung der Ober-Pfarrkirche zu St. Marien in Danzig). Kościół stał się miejscem odpłatnych cyklicznych koncertów organowych i występów chóralnych. W roku 1868 z donacji Karla Gottfrieda Klose kosztem 8 tysięcy talarów konserwatorzy berlińscy przeprowadzili renowację głównego ołtarza. W latach 1928–1941 wykonano generalne prace konserwatorskie, jako że w murach wieży wystąpiły aż kilkudziesięciocentymetrowe szczeliny. Dzięki tym pracom wieża przetrwała zniszczenia w 1945. W 1939 roku pastor kościoła Johannes Beermann objął utworzoną przez Niemców godność biskupa, zwierzchnika kościoła ewangelickiego byłego II Wolnego Miasta Gdańska (odpowiednik biskupa katolickiego), większej roli jednak nie odgrywał. W latach 1943–1944 znaczną część wyposażenia zdeponowano poza Gdańskiem. Obiekty, których nie można było zdemontować, obmurowano. W 1945 kościół zniszczył pożar i bezpośredni ostrzał artyleryjski: całkowicie strawione zostały dachy, więźba, hełmy wieżyczek narożnych, pary wieżyczek dachu nawy głównej i drewniana konstrukcja wnętrza wieży, zawaliła się około połowa sklepień, powstały liczne wyrwy i spękania w przęsłach. Ocalała tylko iglica na wieżyczce św. Jakuba. Jesienią 1945 roku przystąpiono do pierwszych prac zabezpieczających. 29 I 1946 uchwałą Rady Miasta Gdańska świątynię przekazano Kościołowi katolickiemu. Główne prace remontowe przeprowadzono w okresie 1946–1950, sklepienia pokryto cienką warstwą betonu, wzmocniono część filarów, przykryto narożne wieżyczki płaskimi dachami, odbudowano szczyty południowe; w 1950 ukończono odbudowę dachów z konstrukcją stalową, ułożono posadzkę i płyty nagrobne. 17 XI 1955 świątynię konsekrowano. W 1959–1961 wykonano prace tynkarskie we wnętrzu (10 tysięcy m² sklepień, ścian i filarów). Od roku 1958 zaczęły się stałe prace konserwatorskie. W 1965 w prezbiterium zbudowano żelbetowe podium. W latach 1976–1978 zrekonstruowano cztery wieże igliczne, otrzymały wówczas konstrukcję stalową. W 1980 przywrócono tzw. wielką sygnaturkę, a także największe, wschodnie okno otrzymało witraż o powierzchni 127 m², przedstawiający wezwanie świątyni. W roku 1985 uruchomiono odnowione organy, a rok później zrekonstruowano ołtarz główny i odtworzono w nim gotycki sakramentarz. W 1990 zrekonstruowano zegar astronomiczny. W 1965 roku świątynia podniesiona została do rangi Bazyliki Mniejszej, a w 1987 (akt promulgacji z 2 lutego, dekret Kongregacji do spraw Biskupów z 22 X 1986) ogłoszono ją gdańską konkatedrą. Proboszczem parafii Wniebowzięcia NMP od roku 1979 jest ks. Stanisław Bogdanowicz, historyk, szczególnie zasłużony w odtwarzaniu dawnego wyposażenia wnętrza świątyni i w staraniach o powrót z Muzeum Narodowego w Warszawie znajdujących się tam od 1945 cennych mariackich dzieł.


Architektura. Budowla wznosi się na planie nieregularnego krzyża łacińskiego Poprzedzony kaplicą pod wieżą i dwiema bocznymi kaplicami przy wieżowymi rozciąga się sześcioprzęsłowy korpus zachodni o trzech równej wysokości nawach, z których boczne poszerzone są o kaplice. Ośmiokątne filary oddzielają nawę główną od bocznych i podtrzymują sklepienia. Bieg naw przerywa trójnawowy transept (wyjątkowy w Gdańsku). Transept powiększony jest między przyporowymi kaplicami. Nieregularność północnego ramienia transeptu zredukowanego do dwóch naw wynika z tego, że jej zarys dostosowano do istniejących już zabudowań plebanii. Miejsce przecięcia podłużnych naw korpusu i prezbiterium z nawami poprzecznymi zaakcentowano masywnymi filarami o przekroju zbliżonym do równoramiennego krzyża. Wrażenie rozmachu i przestronności uzyskano dzięki jednolitości przestrzennej. Bryła zewnętrzna jest surowa i zwarta. Okna ostrołukowe, wysokie, ze skromną dekoracją maswerkową. Skomplikowany układ powierzchni dachu wynika z osobnego nakrycia każdej nawy. Kalenicę środkowego dachu nad nawą głównego korpusu, transeptem i prezbiterium pierwotnie zdobiły dwie wieżyczki – po wojnie zrekonstruowano jedną, usytuowaną na skrzyżowaniu naw. Naroża są zaakcentowane ośmioma wieżyczkami, z których sześć nakrytych jest hełmami, a każda posiada nazwę: Kaletnicza – od pobliskiej ulicy, kolejne są dedykowane świętym – zgodnie z wezwaniami narożnych kaplic: Barbarze, Michałowi, Jakubowi (ma oryginalną iglicę i drewnianą konstrukcję), Kosmie i Damianowi. Następne dwie pod wezwaniem Grobli (od nazwy pobliskiej ulicy), ostatnia dedykowana św. Rajnoldowi. Wieża ma plan zbliżony do kwadratu, nakryta jest podwójnym dachem czterospadowym. Na jej szczycie znajduje się taras widokowy. Do kościoła prowadzi siedem bram: Główna lub Pod Wieżą, Kaletnicza, Radnych, Wysoka, Mariacka, Na Groblę, Szewska. W kościele znajdują się kaplice, w kolejności na prawo od głównego wejścia: św. Olafa, Wszystkich Świętych (obecnie Kaplica Ludzi Morza), św. Jerzego, św. Katarzyny, św. Elżbiety, Kapłańska, św. Jana, św. Barbary, Jerozolimska, św. Erazma, św. Michała, św. Antoniego, św. Baltazara (Ferberów), Jedenastu Tysięcy Dziewic, św. Jakuba, św. Jadwigi, św. Bartłomieja (św. Gertrudy), św. Kosmy i Damiana, Ścięcia św. Jana, rodziny Kempen, św. Krzyża, Zbawiciela, św. Anny, św. Trójcy, Marii Magdaleny, św. Reinholda. Większość z nich do końca XVIII wieku była pod opieką gdańskich cechów i bractw, które miały pod nimi swoje krypty grobowe. Obecnie kilka z nich zmieniło swoich patronów.


Wnętrze, zabytki. W średniowieczu filary i ściany dekorowano malowidłami geometrycznymi i figuralnymi. Filary zdobiono dodatkowo tzw. kwadrami: wzorami naśladującymi ciosy kamienne. Gładką ścianę ożywiały malowane maswerki (zachowany fragment w południowym ramieniu transeptu). Ściany kaplic pokrywano malowidłami; po II wojnie światowej niektóre przemalowano. Od czasów reformacji większość malowideł ściennych zamalowano białą farbą, ten koloryt wnętrz zachowano po odbudowie świątyni po zniszczeniach wojennych w roku 1945. Nowe wyposażenia kaplic: Ferberów w 1961, Bractwa Kapłańskiego w latach 1962–1965 (czcząc pamięć 2779 księży polskich zamordowanych przez hitlerowców, z rzeźbą Chrystusa Frasobliwego dłuta Janiny Stefanowicz-Schmidt), Matki Boskiej Ostrobramskiej w 1960–1961, Matki Boskiej Częstochowskiej w 1962, św. Elżbiety, Wszystkich świętych (obecnie Ludzi Morza) w 1980. W 1981 roku prace sondażowo-odkrywkowe w kaplicy św. Olafa potwierdziły całkowite zniszczenie w 1945 monumentalnego gotyckiego malowidła ściennego. Na wystrój kościoła składają się cenne zabytki malarstwa, rzeźby gotyckie ( rzeźba gdańska), manierystycznej i barokowe. Wiele dzieł po roku 1945 zostało rozproszonych po muzeach Gdańska, Warszawy, Torunia, Hamburga i innych. Najstarszymi dziełami składającymi się na średniowieczny wystrój są rzeźby z okresu XV wieku: Piękna Madonna, Pieta, krucyfiks w kaplicy Jedenastu Tysięcy Dziewic, św. Jerzy pokonujący smoka (warsztat gdański, około 1400), Maria i Jan w kaplicy Jedenastu Tysięcy Dziewic, ołtarze Bractwa Kapłańskiego NMP (około 1470) i św. Doroty (około 1435). Wczesny gotycki realizm reprezentuje przechowywany od 1956 roku w gdańskim Muzeum Narodowym Sąd Ostateczny Hansa Memlinga. Imponujące są rzeźby i malarstwo tablicowe z ostatnich dwóch dekad XV wieku: ołtarz św. Barbary, Duży (około 1481–1484) i Mały Ołtarz Ferberów (około 1485), Tablica Dziesięciorga Przykazań (około 1480–1490), zegar astronomiczny (około 1464–1470). Z młodszych dzieł średniowiecznych do najważniejszych należą: retabulum ołtarza głównego ( ołtarze) dzieło Michała z Augsburga, prace Mistrza Pawła: Grupa Ukrzyżowania na belce tęczowej i figura Chrystusa jako Salvador Mundi, retabulum ołtarza św. Adriana. Liczne tablice epitafijne z XVII i XVIII wieku, XVII-wieczna ambona oraz chrzcielnica, przeniesione tu z kościoła św. Jana, podobnie jak i prospekt organowy. Obecne organy piszczałkowe w miejsce spalonych w 1945 roku wykonane zostały w Niemczech i poświęcone 18 VIII 1985. Z okresu późniejszego pochodzi stojący obok Bramy Na Groblę okazały figuralny nagrobek Simona i Judith Bahrów, dzieło Abrahama van den Blocka z lat 1614–1620. Po roku 1945 wewnątrz kościoła spoczęły prochy: w 1978 obok Kaplicy Kapłańskiej proboszcza mariackiego ks. Józefa Zator-Przytockiego, w 2010 w kaplicy Matki Boskiej Ostrobramskiej ofiary katastrofy smoleńskiej, byłego marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Macieja Płażyńskiego, w 2005 w północnym murze wmurowano urnę z prochami zmarłego w Niemczech dr. Ottona Kulckego, inicjatora odbudowy głównych organów kościoła. Tu też 12 VI 1987 roku, w czasie pielgrzymki do Gdańska, spotkał się z przedstawicielami służby zdrowia oraz grupą ciężko chorych pacjentów gdańskich szpitali papież Jan Paweł II (zob. też papież Jan Paweł II w Gdańsku). JMY SK

Proboszczowie katoliccy kościoła Wniebowzięcia NMP*
1344 ks. Konrad
1351–1363 (1368?) ks. Paul von Molnsdorf
1368–1377 ks. Johann von Gilgenburg
1377–1389 ks. Nicolaus
1389–1398 ks. Christian Rose
1398–1438 ks. Andreas Slommow
1438–1447 ks. Andreas Ruperti
1447–1455 ks. Andreas Kunich
1455–1466 ks. Augustin Tiergart
1467–1476 ks. Arnold Rogge
1478–1484 ks. Mathias Westphal
1484–1493 ks. Johann Ferber
1494–1497 ks. Georg Grewe
1499–1508 ks. Bernd Sculterti
1508–1516 ks. Johann Sculterti
1516–1523 ks. Moritz (Maurycy) Ferber
1523–1537 ks. Jan Dantyszek
1537–1544 ks. Urban Ulrici
1545–1547 Walerian (dominikanin)
1547–1553 ks. Andrzej Duchnicki
1553–1561 ks. Piotr Wyszczelski
1561–1586 ks. Mikołaj Kos
1586–1611 Nicolaus Milonius
1611–1635 ks. Adam Gołyński (Goliński)
1635–1637 ks. Wojciech Samuel Chrzanowski
1637–1644 ks. Mateusz Judycki
1644–1657 ks. Florian Falck
1657–1678 ks. Ludwik Wawrzyniec a Demuth
1678–1681 ks. Joachim Pastorius
1682–1689 ks. Georg Ridelius
1683–1962 zob. Kaplica Królewska
1962–1978 ks. Józef Zator-Przytocki
11 I 1979 – 27 X 2014 ks. Stanisław Bogdanowicz
27 X 2014 – 26 IX 2015 ks. Zbigniew Zieliński
29 XI 2015 – ks. Ireneusz Bradke
*Od 1683 roku do 1962 z siedzibą w Kaplicy Królewskiej.
SK, AGK
Luterańscy pastorzy kościoła Wniebowzięcia NMP
1524 Alexander
1525 Michael Oberhahn
1526 Jacobus Hogensee
1536–1546 Pankratius Klein
1552 Christoph Rennkater
1554–1556 Johannes Halbradt
1556–1558 Samuel Gebelias
1558–1559 Franziskus Burhardi
1559–1560 Jacobus Jeckelius
1560–1575 Johann Weidner
1575 Petrus Praetorius
1576–1578 Michael Colectus
1578–1588 Paulus Prätorius
1588–1590 Johann Kittel
1590–1624 Conrad Brackermann
1626–1642 Daniel Dilger
1643–1674 Johann Botsack
1674–1680 Abraham Heyse
1680–1712 Christian Schütz
1712–1743 Daniel Gradius
1743–1752 Gottlieb Richter
1753–1761 Heinrich Keltz
1761–1773 Georg Friedrich Cosack
1773–1800 Nathanael Friedrich Treuge
1801–1827 Carl Friedrich T. Bertling
1828 vacat
1829–1860 Carl Heinrich Bresler
1860–1878 Ernst Wilhelm Reinicke
1879 vacat
1880–1887 Wilhelm Kahle
1888–1902 Carl Franck
1902–1911 Wilhelm Reinhard
1912–1933 Paul Kalweit
1933–1945 Johannes Beermann
MrGl
Osobiste
Przestrzenie nazw

Warianty
Widok
Działania
Partner Główny



Wydawca Encyklopedii Gdańska i Gedanopedii


Partner technologiczny Gedanopedii