KOŚCIÓŁ GARNIZONOWY ŚW. OLAFA

Z Encyklopedia Gdańska
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

< Poprzednie Następne >
Kościół św. Olafa i wieś Wisłoujście około 1734 na rycinie Christiana Winklera (obok twierdza w Wisłoujściu, w oddali klasztor w Oliwie (pod nr 9), w lewo Wrzeszcz (nr 7), Nowe Szkoty (nr 6), Grodzisko (nr 4), Chełm (nr 3), Biskupia Górka (nr 2))
Matthaeus Deisch, Wisłoujście – widok twierdzy i kościoła św. Olafa (po prawej, z nr 4) od strony zachodniej, 1761–1765
Kościół w latach 30. XX wieku, między Twierdzą Wisłoujście a kościołem budynek plebani (z prawej), 1934

KOŚCIÓŁ GARNIZONOWY ŚW. OLAFA, Wisłoujście (nieistniejący). W wyniku zmiany koryta Wisły w 1371 roku, odsunięcia się jej biegu od zamku gdańskiego i konieczności wzniesienia przy ujściu rzeki do morza kontrolującego ją blokhauzu ( Wisłoujście), funkcjonującego od roku 1379, na doraźne potrzeby religijne marynarzy i kupców powstała przy nim drewniana kaplica pod wezwaniem św. Olafa (wezwanie potwierdzone dla II połowy XV wieku). Po raz pierwszy wzmiankowano ją w 1403. Pod względem administracji kościelnej należała do biskupa pomezańskiego (z siedzibą w Kwidzynie), w końcu XV wieku bezprawne pretensje zgłaszało do niej biskupstwo włocławskie. W roku 1454 ( wojna trzynastoletnia) znalazła się na obszarze należącym do Gdańska. Funkcjonowała sezonowo, od wiosny do św. Marcina (11 XI), zimę obsługujący ją kapelan spędzał w Gdańsku (około roku 1488 kapelan Georg, opuszczając na zimę kaplicę, utonął w Wiśle). W dobie reformacji, ostatecznie po 1557, pieczę nad kaplicą i parafią przejęli luteranie, pierwszy kaznodzieja luterański notowany był od około 1560 roku (Johann Krossling). Duchowni protestanccy posługiwali tu na ogół w pojedynkę, a tutejszy zbór zaliczał się do mniej ważnych w hierarchii ważności w luterańskim Ministerium Duchownym w Gdańsku. W 1577, tuż przed oblężeniem miasta przez wojska Stefana Batorego ( wojna Gdańska z królem polskim Stefanem Batorym), kaplica św. Olafa została prewencyjnie zburzona. Przed rokiem 1608 kościół został odbudowany na południe od twierdzy jako niewielki budynek szachulcowy ze spadzistym dachem (widoczny na obrazie Apoteoza Gdańska Isaaka van den Blocka w grupie innych, przylegających do twierdzy budynków gospodarczych). Wezwania świątyni już nie odnawiano i odtąd zwano go najczęściej Garnizonowym lub kościołem w Wisłoujściu. W 1671, wobec groźby zawalenia, dotychczasowy budynek rozebrano i wybudowano nowy. Nadano mu kształt gdańskiego herbu i wzniesiono w konstrukcji szkieletowej o wymiarach około 5 × 38 m. Spalony podczas oblężenia Gdańska w 1734 i odbudowany z muru pruskiego w dwa lata później na tzw. kontraskarpie. W roku 1789 poddany kolejnej przebudowie. W 1807 ponownie zniszczony podczas oblężenia twierdzy przez wojska francuskie. W 1823 wzniesiono nowy murowany kościół Garnizonowy wewnątrz bastionu nr 5 (odnowionej fortyfikacji Szańca Wschodniego). Od 1840 do 1893 roku kościół filialny parafii ewangelickiej w Nowym Porcie. Od 1893 do 1945 ponownie kościół parafialny z własnym pastorem. Zniszczony w 1945, nieodbudowany. Ocalała plebania jest siedzibą komisariatu wodnego policji. BM SK

Pastorzy kościoła Garnizonowego św. Olafa
1569 Johann
1575 Johann Gromann
1597–1598 Zacharias Schalitz
1605–1607 Zacharias Witstock
1607 Joachim Frobi
1608–1615 Christoph Dücker
1615–1624 Caspar Bargel
1625–1629 Johann Phaner
1629–1643 Adam Büthner
1644–1652 Georg Daniel Koschwitz
1653–1664 Georg Schäfer
1664–1677 Ludovikus Bethius
1677–1679 Christian Gillmeister
1679–1680 Andreas Gnospius
1680–1700 Gabriel Marquart
1700–1709 Michael Koch
1709–1734 Johann Ferest
1734–1742 Gottfried von Pehner
1742–1756 Johann Christian Gebhard
1756–1761 Johann Gottfried Ehwald
1761–1784 Beniamin Ephraim Krüger
1784–1789 Martin Friedrich Rahn
1790–1812 Ephraim Lindner
1812–1839 Ernst Ludwig Brauser
1840–1893 vacat, filia parafii Gdańsk-Nowy Port
1893–1920 Walter Friedrich Emil Döring
1920–1945 Immanuel Zimmermann
MrGl
Osobiste
Przestrzenie nazw

Warianty
Widok
Działania
Partner Główny



Wydawca Encyklopedii Gdańska i Gedanopedii


Partner technologiczny Gedanopedii