KOŚCIÓŁ ŚW. ELŻBIETY

Z Encyklopedia Gdańska
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

< Poprzednie Następne >
Znak własnościowy kościoła św. Elżbiety
Kościół św. Elżbiety,
Der Stadt Dantzig..., 1688
Kościół św. Elżbiety,
Barthel Ranisch, 1695
Kościół św. Elżbiety i kościół św. Józefa, Johann Carl Schultz, 1850
Kościół św. Elżbiety, 1896
Kościół św. Elżbiety 2010

KOŚCIÓŁ ŚW. ELŻBIETY, Stare Miasto, między obecną ul. Elżbietańską a Podwalem Grodzkim. Początkowo kaplica związana z powstałym w 1394 roku szpitalem św. Elżbiety. Zgody na wzniesienie kaplicy udzielił 15 III 1394 wielki mistrz krzyżacki Konrad von Jungingen w przywileju fundacyjnym szpitala. Miała ona własnych kapelanów, udzielających sakramentów i opieki duszpasterskiej zarówno mieszkańcom szpitala, jak i Starego Miasta Gdańska, miała też uroczyście obchodzić dni patronów: św. Elżbiety i św. Jakuba Apostoła. Kaplica znajdowała się w wydzielonej sali szpitala (w miejscu obecnego prezbiterium), wyposażonej w ołtarz. Przed rokiem 1417, po południowej stronie szpitala wybudowano kościół z jednonawowym, czteroprzęsłowym korpusem zachodnim z wysuniętymi na zewnątrz przyporami. Od strony zachodniej usytuowano niewielką kruchtę z ośmioboczną wieżyczką w osi kościoła. Wieżyczkę nadwieszono nad wejściem na kamiennych wspornikach i przykryto strzelistym hełmem. W 2. połowie XV wieku kościół otrzymał gwiaździste sklepienia. Prezbiterium otwarto od strony północnej szerokim przejściem do budynków szpitala, dzięki czemu chorzy mieli bezpośredni kontakt ze świątynią. Z powodu usypania wałów obronnych w bezpośrednim sąsiedztwie kruchty, w 1554 roku (wraz z wyburzeniem części zabudowań szpitalnych położonych najdalej na zachód) zamurowano zachodni portal. W okresie reformacji przeszedł w ręce gminy kalwińskiej. Na początku XVII wieku wysoki średniowieczny hełm został zastąpiony nowym, wyposażonym w latarnię. Na miejscu prezbiterium wykorzystującego mury najwcześniejszej sali szpitalnej powstało nowe, barokowe. Po przejęciu w roku 1844 (wraz ze szpitalem św. Elżbiety) przez wojsko pełnił do 1920 funkcję kościoła garnizonowego (zastąpił w tej roli kościół św. Piotra i Pawła). W latach 1846–1847 Friedrich August Stüler wzniósł neogotyckie prezbiterium na miejscu dawnego barokowego, pierwsza msza dla żołnierzy miała miejsce 24 X 1847. Rozbiórka zachodniego ciągu fortyfikacji Gdańska w końcu XIX wieku spowodowała możliwość przywrócenia głównego wejścia. W latach 1895–1898 odrestaurowano kruchtę w duchu neogotyckim i otwarto zamurowany wcześniej zachodni portal. W 1920 roku przekazany przez wojsko władzom miasta po likwidacji gdańskiego garnizonu. W 1920–1945 kościół misyjny (Stadtmissionskirche), zarządzany przy Towarzystwo Misyjne (Freistadtverein für Innere Mission). Przed rokiem 1945 kościół z zewnątrz przypominał swoją architekturą czasy średniowiecza, wyposażenie wnętrza było jednak w większości nowożytne. Wzdłuż bocznych ścian korpusu nawowego stały drewniane empory, przy ścianie zachodniej znajdowały się organy, a pod łukiem tęczowym ambona. W 1945 spłonęło wyposażenie, dach i hełm wieży. Runęło sklepienie prezbiterium, natomiast mury i sklepienia nawy zachowały się w stosunkowo dobrym stanie. Odbudowany jako jeden z pierwszych kościołów w Gdańsku: podstawowe prace przeprowadzono w latach 1947–1949. Zostały zrekonstruowane dachy i sklepienia w prezbiterium, przy odbudowie których zastosowano współczesny materiał – żelbet. Jedynym znaczącym elementem, którego brakuje na zewnątrz kościoła, jest hełm wieżyczki. Został on zastąpiony stożkowym daszkiem, przez co wieżyczka straciła dawną smukłość. Wnętrze kościoła zostało dostosowane do potrzeb nowych użytkowników, którym od 21 XII 1946 zostało Stowarzyszenie Apostolstwa Katolickiego ( pallotyni). Poświęcony 6 II 1949 przez ks. Andrzeja Wronkę. Zezwolenie na odbudowę zespołu otrzymano dopiero w roku 1956. JASZ

Kalwińscy pastorzy kościoła św. Elżbiety
1567–1583 Joachim Moldenhauer
1584–1602 Martin Rauchstadt
1603–1618 Jacob Adami
1619–1622 Wolfgang Modelius
1622–1626 Valentin Burchardus
1626–1631 Bartholdäus Nigrinus
1631–1632 Joachim Magirus
1632–1647 George Sommer
1648–1682 Casper Conrad Cruciger
1682–1704 Gerhard Wildermann
1704–1720 Daniel Pauli
1720–1749 Alexander Sostmann
1749–1754 Johann Daniel Frenske
1755–1772 David Ludwig
1772–1814 Christian Gottlieb von Duisburg
1815–1838 Ernst Gottfried Boeszoermeny (Böszörmeny)
1838–1844 remont kościoła
1844–1920 protestancki kościół garnizonowy – kapelani wojskowi
MrGl
Rektorzy kościoła św. Elżbiety
1946–1949 Stanisław Wierzbica SAC
1949–1956 Kazimierz Mielewski SAC
1956–1958 Alfons Kremzer SAC
1958–1961 Józef Kloc SAC
1961–1962 Stanisław Uramowski SAC
1962–1965 Piotr Drews SAC
1965–1968 Jan Stefanowski
1968–1972 Jan Pałyga SAC
1972–1978 Jan Papkała SAC
1978–1984 Jerzy Błaszczak SAC
1984–1990 Jerzy Firczyk SAC
1990–1999 Stefan Potoniec SAC
1999–2002 Jan Papkała SAC
2002–2011 Edward Szram SAC
2011– Janusz Łuczak SAC
AGK
Osobiste
Przestrzenie nazw

Warianty
Widok
Działania
Partner Główny



Wydawca Encyklopedii Gdańska i Gedanopedii


Partner technologiczny Gedanopedii