JEZUICKA GÓRA

Z Encyklopedia Gdańska
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

< Poprzednie Następne >

JEZUICKA GÓRA (Jesuitenberg; wcześniej, w XVI–XVIII wieku: Breberg), wzniesienie na zachód od Starych Szkotów, jedna z wyniosłości w paśmie wzgórz nad Kanałem Raduni, od wschodu zamykających masyw Wysoczyzny Gdańskiej. Od 1592 roku Brebergiem nazywano także osobną jurydykę w obrębie górnej części Starych Szkotów, podarowaną przez biskupów włocławskich jezuitom. Według niepotwierdzonych informacji z inwentarzy biskupów (Informatio circa fundos Collegii Gedanensis… z 1721) nazwa Breberg pochodziła od nazwiska osadników, którzy zamieszkiwali tu w XVI wieku. Grunt jezuicki pierwotnie nazywano Ufenbreberg (niem. brzeg, skraj, podnóże Brebergu), w wariancie z roku 1736: Offenberg. Ostatecznie przyjęła się skrócona wersja Breberg, używana także na określenie wszystkich innych parcel jezuitów w Starych Szkotach, łącznie z gruntem na tzw. Krótkiej Redze.

Właściwy Breberg był pasem ziemi szerokości około 40 m, schodzącym od czoła wzniesienia aż do Kanału Raduni, znajdującym się na północ od obecnego kościoła św. Ignacego, w rejonie obecnej ul. Szkockiej. Na pierwotnie pustym gruncie planowano budowę jezuickiego Kolegium Gdańskiego, z czego (ze względu na ukształtowanie terenu) zrezygnowano. W połowie XVII wieku nad kanałem zbudowano menonicką farbiarnię i warsztat pasamoników, prewencyjnie zniszczony w 1653 przez ekspedycję gdańskich żołnierzy – sprawa trafiła przed sąd grodzki skarszewski, nie zyskując jednak formalnego rozstrzygnięcia. W 1656 roku wraz ze Starymi Szkotami został w całości zniszczony. Po 1681 ponownie zasiedlony, w 1692 było pięć domów (w tym dwie emfiteuzy, w XVIII wieku dzierżawione przez drobną szlachtę). W roku 1710 funkcjonował osobny urząd sołtysa, w 1757 określany mianem sędziego (jak w Starych Szkotach), przed kasatą jezuitów był nim najczęściej brat zakonny, z ramienia klasztoru zarządzający posiadłością. Podczas oblężenia Gdańska w 1734 jurydyka została po raz kolejny zniszczona. W 1753 istniały tu dwie karczmy (jedna o nazwie Stadt Danzig, w spolszczonej wersji Stadancyk). W 1766 roku było 28 domów oraz trzy emfiteuzy zamieszkane przez 70 rodzin. W 1773 Breberg liczył łącznie 255 mieszkańców, głównie rzemieślników: krawców, szewców, kaletników, stolarzy, robotników dniówkowych; znajdowała się tu bliżej nieokreślona szkółka (dla dziewcząt?) z żeńską obsadą.

Po sekularyzacji dóbr kościelnych Breberg włączono wraz ze Starymi Szkotami w obręb Zjednoczonego Miasta Chełm. Na przełomie 1806 i 1807 roku – w ramach przygotowań do spodziewanego oblężenia – wybudowano tu szaniec. Po zniszczeniach w latach 1807 i 1813 Breberg pozostawał przez dłuższy czas nieodbudowany. Około roku 1835 powstał tu fort, przebudowany w latach 1859–1868 (zob. fortyfikacje). W 1909 funkcjonowała tu psiarnia. W okresie międzywojennym pojawiła się uliczka o nazwie Am Breberg (po 1945 ul. Szkocka). Obecnie teren ogrodów i zabudowy willowej. SK

Osobiste
Przestrzenie nazw

Warianty
Widok
Działania
Partner Główny



Wydawca Encyklopedii Gdańska i Gedanopedii


Partner technologiczny Gedanopedii