GRYCZMAN JAN

Z Encyklopedia Gdańska
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

< Poprzednie Następne >

JAN GRYCZMAN (20 IV 1898 Przeworsk – 19 VII 1985 Warszawa), obrońca Wojskowej Składnicy Tranzytowej (WST) na Westerplatte w 1939 roku w stopniu chorążego, honorowy obywatel miasta Gdańska. Syn Wojciecha i Katarzyny z domu Sosnowskiej (Motyka?). Absolwent sześcioklasowego gimnazjum, ukończył kurs rolniczy i jednoroczny kurs prawa.

W 1920 powołany do odbycia czynnej służby wojskowej w 5. Pułku Piechoty Strzelców Podhalańskich w Przemyślu. 6 I 1923 przyjęty do wojskowej służby zawodowej z przydziałem do 3. Pułku Piechoty Legionów w Jarosławiu. 10 III 1939 poinformowany został przez dowódcę pułku o przydzieleniu do składu załogi w WST na Westerplatte. 31 III 1939 wraz z podległymi 24 żołnierzami zameldował się w WST jako część nowej załogi wymiennej.

Od maja 1939 uczestniczył w tajnym budowaniu ziemnych umocnień polowych, nazwanych placówką „Prom”. Dowodził nocną obsadą tej placówki z 31 VIII na 1 IX 1939. Po wybuchu wojny krótkotrwale dowodził placówką. Między innymi wydał rozkaz kapralowi Andrzejowi Kowalczykowi, aby wraz z dwoma żołnierzami wiązką granatów zniszczył prowadzącą ostrzał obsadę budynku wartowni gdańskiej policji, położonego w pobliżu placówki. Z chwilą przybycia porucznika Leona Pająka, przekazał mu dowodzenie. W czasie drugiego ostrzału artyleryjskiego przez pancernik „Schleswig-Holstein” (od godziny 7:38 do 8:15), po odniesieniu ran przez porucznika Pająka, przejął dowództwo. Rozkazał przeniesienie rannego do koszar, na rozkaz majora Henryka Sucharskiego wycofał obsadę placówki „Prom” do wartowni Nr 1. Zbędnych żołnierzy odesłał do koszar, sam przejął dowodzenie wartownią od plutonowego Piotra Budera.

W niewoli od 7 września (numer jeńca 1841), przebywał w Stalagu IA Stablack (dziś Stabławki, gmina Górowo Iławeckie, powiat bartoszycki, województwo warmińsko-mazurskie). 14 II 1940 przeniesiony do Oflagu XVIIIB Wolfsberg (Austria, kraj związkowy Karyntia) (numer jeńca 157), od 17 II 1943 do 31 I 1945 do Oflagu IIC Woldenberg (Dobiegniew, pow. strzelecko-drezdenecki, województwo lubuskie). W lutym 1945 ewakuowany marszem pieszym wraz z innymi jeńcami w głąb Rzeszy, uwolniony w trakcie marszu.

Po powrocie do kraju zgłosił gotowość dalszej służby wojskowej. Rejonowa Komisja Uzupełnień w Jarosławiu 12 III 1945 skierowała go do Oficerskiej Szkoły Intendentury w Lublinie. Po jej ukończeniu i promocji otrzymał przydział do Modlina na stanowisko kwatermistrza. Taką samą funkcję pełnił następnie w pułku saperów we Włocławku. Karierę wojskową zakończył w stopniu kapitana, na stanowisku zastępcy kwatermistrza dywizji. Na emeryturze od 9 IV 1954.

Pracował następnie jako kierownik transportu w Odlewni i Emalierni w Grudziądzu. Po przeprowadzce do Nowej Dębi (pow. tarnobrzeski, województwo podkarpackie) wybrany został prezesem Spółdzielni Inwalidów. Doznał udaru mózgu, w wyniku którego utracił zdolność mówienia. W 1978 umieszczony w Domu Weterana Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w Warszawie. Pochowany na Cmentarzu Bródnowskim w Warszawie. Był żonaty, ojciec dwójki dzieci.

Odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (1953), Odznaką Grunwaldzką (1960), Brązowym Krzyżem Zasługi (1926), Medalem Zwycięstwa i Wolności 1945 (1946), Srebrnym Medalem „Zasłużonym na Polu Chwały” (1947), Medalem „Za długoletnią służbę” (1938). Wspólnie ze wszystkimi Westerplatczykami od 21 V 1998 honorowy obywatel miasta Gdańska. JTU










Bibliografia:
Źródła:
Archiwum Państwowe Gdańsk, Akta Komisariatu Generalnego Rzeczypospolitej Polski, sygn. 259/1068, k. 97. Rozkaz Nr 13 Komendanta Wojskowej Składnicy Tranzytowej Westerplatte z dnia 31 lipca 1939.
Literatura:
Dróżdż Krzysztof Henryk, Walczyli na Westerplatte. Badania nad stanem liczbowym załogi Wojskowej Składnicy Tranzytowej we wrześniu 1939 roku, Oświęcim 2017.
Górnikiewicz-Kurowska Stanisława, Westerplatczycy. Losy Obrońców Wojskowej Składnicy Tranzytowej, Gdańsk 1999.

Osobiste
Przestrzenie nazw

Warianty
Widok
Działania
Partner Główny



Wydawca Encyklopedii Gdańska i Gedanopedii


Partner technologiczny Gedanopedii