FLOTA KAPERSKA (KRÓLEWSKA)

Z Encyklopedia Gdańska
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

< Poprzednie Następne >
Wacław Nowina Przybylski, Pierwsze kroki na morzu stawiała Polska, 1932

FLOTA KAPERSKA (królewska). Flota, działająca w latach 1560–1572, składała się z uzbrojonych statków handlowych. Zorganizowana przez króla polskiego Zygmunta Augusta w związku z realizacją polityki morskiej monarchy oraz wojną inflancką była namiastką polskiej floty wojennej. W 1560 roku Zygmunt August postanowił założyć blokadę gospodarczą portu w Narwie, by w ten sposób utrudniać kontakty handlowe (w tym zaopatrywanie się w broń) Wielkiego Księstwa Moskiewskiego. Wystawiono wówczas siedem tzw. listów kaperskich przeznaczonych dla szyprów, którzy zechcieli podjąć ryzyko łupienia pod egidą królewską statków uczestniczących w żegludze narewskiej.

Jednym z pierwszych „strażników morza” (termin ukuty przez dyplomację władcy) został gdański szyper Matthias Scharping dowodzący statkiem „Greife” („Gryf”), który przeszedł wraz z innymi kaprami na służbę królewską (między innymi gdańszczanie Martin Preuss i Niclas Figenow). Zainteresowanie gdańskich szyprów działalnością kaperską wynikało z przyczyn gospodarczych i wiązało się ze stopniowym wycofywaniem się Gdańska z aktywnego handlu morskiego na rzecz pośrednictwa handlowego na terenie miasta, co spowodowało pojawienie się grupy bezrobotnych szyprów i marynarzy. W kaperstwie upatrywali źródła dochodów niektórzy gdańscy armatorzy i kupcy, np. Paul Glasow (posiadał udziały w co najmniej 23 statkach kaperskich).

Do zadań floty kaperskiej należało atakowanie nieprzyjacielskich statków handlowych (głównie duńskich), które następnie wraz ze znajdującymi się na nich towarami były zajmowane, odprowadzane do portu w Gdańsku, po czym sprzedawane dla zysku. Umowa pomiędzy królem a kaprami przewidywała, że dziesiąta część zdobytych w ten sposób łupów winna być przekazywana do skarbu królewskiego.

Działalność kaprów, jako sprzeczna z interesami Gdańska (zob. przypadek Johanna van der Linde), spotkała się najpierw z niechęcią, a następnie otwartą wrogością ze strony władz miejskich. Zastrzeżenia Rady Miejskiej budziła nieuregulowana kwestia sprawowania jurysdykcji nad „strażnikami morza”, a także groźba reperkusji wobec handlu gdańskiego. Do 1564 roku władze Gdańska nie przeciwstawiły się otwarcie królowi, tolerując operowanie floty kaperskiej z portu gdańskiego, dopiero w roku 1565 podjęły działania zmierzające do usunięcie statków kaperskich z miasta.

W 1567 roku baza floty przeniesiona została do Pucka, choć kaprzy zawijali często do Gdańska, port pucki nie posiadał bowiem odpowiedniego zaplecza logistycznego. Dochodziło na tym tle do zatargów pomiędzy Gdańskiem a reprezentującą monarchę powołaną w roku 1568 Komisją Morską. Eskalację konfliktu spowodowały wydarzenia z nocy z 18 na 19 VI 1568, gdy grupa kaprów królewskich napadła i ograbiła kaszubskich chłopów przybyłych z towarami do Gdańska. Jedenastu ujętych kaprów za sprawą burmistrza Constantina Ferbera osądzono i skazano 23 VI 1568 na karę śmierci przez ścięcie, ignorując tym samym roszczenia Komisji Morskiej, domagającej się przekazania winnych pod jej jurysdykcję. Wkrótce też komendant twierdzy w Wisłoujściu, Jost Zander, polecił ostrzelać z armat wchodzące do portu gdańskie okręty kaperskie (jeden zatonął).

Na sejmie lubelskim w 1569 roku obradowano między innymi nad sprawą stosunku Gdańska do kaprów, czterech spośród nich, jako najbardziej zasłużonych w służbie królewskiej, zostało w akcie demonstracji przychylności wobec nich nobilitowanych (Niclas Figenow, Johann Tressler, Asmus Gendrichsen i Michael Starosta).

W 1571 roku Komisja Morska ogłosiła w imieniu króla 28 artykułów określających prawa i przywileje kaprów królewskich; ustalały one formułę przysięgi „żołnierzy morskich” składanej przed komisją (reprezentującą władcę), określały przepisy karne i obowiązki szyprów w trakcie działań zbrojnych, tryb postępowania z jeńcami i łupami, przede wszystkim obowiązek rozliczania się przed komisją i zdawania jej wszystkich zdobyczy pozyskanych przez kaprów. Artykuły te nie doczekały się jednak pełnej realizacji. W tym czasie liczebność floty kaperskiej osiągnęła stan 20–25 statków.

Zaprzestała działalności w roku 1572 (ograniczonej już po podpisaniu w 1570 pokoju kończącego wojnę inflancką) wobec wrogiej postawy Gdańska oraz śmierci króla Zygmunta Augusta. Zob. też gdańska flota kaperska. DK

Osobiste
Przestrzenie nazw

Warianty
Widok
Działania
Partner Główny



Wydawca Encyklopedii Gdańska i Gedanopedii


Partner technologiczny Gedanopedii