FERBER EBERHARD

Z Encyklopedia Gdańska
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

< Poprzednie Następne >

EBERHARD FERBER (27 I 1463 Gdańsk – 5 III 1529 Tczew), burmistrz Gdańska. Syn burmistrza Johanna Ferbera i jego pierwszej żony Barbary z domu Tannenberg.

Uczeń szkoły mariackiej przy kościele Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny (NMP), student szkoły katedralnej we Włocławku, w 1481 wysłany na dwór książąt meklemburskich w Szwerinie po nauki dworskich manier i rzemiosła rycerskiego. W 1490 brał udział w wojnie Hanzy z Flandrią, powrócił do Gdańska w 1494.

Od 1494 był ławnikiem Głównego Miasta, od 1506 rajcą, w 1508 był sędzią. Od 1510 był burmistrzem. Pierwszym burmistrzem był w 1516, 1511, 1514, 1515 i 1519, drugim w 1510, 1513, 1518 i 1522, trzecim w 1517 i 1521, czwartym w 1512 i 1520. W 1512, 1513 i w latach 1515–1522 był burgrabią królewskim w Gdańsku. W latach 1513–1522 był inspektorem kościoła NMP. W 1502 otrzymał w administrowanie starostwo puckie, zastawione Gdańskowi przez króla polskiego Aleksandra Jagiellończyka. Od 1514 do 1521 dzierżawił od miasta Żuławy Gdańskie.

W latach 1496–1498 w orszaku księcia zachodniopomorskiego Bogusława X, wraz innymi przedstawicielami gdańskich rodzin mieszczańskich (rajcą Reinholdem Feldstetem, Johannem Stuttem oraz Peterem Behmem), odbył pielgrzymkę do Ziemi Świętej (przez Niemcy i Włochy), brał udział w starciu z Turkami na Morzu Śródziemnym.

W 1509, z uwagi na powiązania handlowe kupców gdańskich z duńskimi, w okresie wojny Lubeki z Danią doprowadził do uchylenia się Gdańska od udziału w tym zatargu. Skutkiem było zamknięcie przez lubiczan w 1510 roku Sundu dla gdańskich statków. Spowodowało to poważne straty finansowe gdańskich kupców i zmusiło go i przedstawicieli władz miejskich do szukania porozumienia z Lubeką na zjeździe Hanzy na przełomie czerwca i lipca 1511. W Lubece Gdańskowi przyznano wolny przejazd przez Sund i wypłatę odszkodowania za poniesione straty. Na forum hanzeatyckim wysunął również postulat wybrania króla polskiego Zygmunta I Starego na protektora Hanzy, w miejsce wielkiego mistrza zakonu krzyżackiego.

Wraz z wojewodą malborskim Jerzym Bażyńskim i rajcą Gregorem Brandtem w maju–lipcu 1512 był uczestnikiem poselstwa na dwór Zygmunta I Starego do Krakowa, gdzie przedłożył postulaty miasta dotyczące wyjaśnienia kwestii monetarnych oraz zniesienia apelacji od wyroków Rady Miejskiej. Brał udział w krakowskich przygotowaniach do zjazdu Zygmunta I Starego i jego brata Władysława, króla Czech i Węgier, z cesarzem Maksymilianem I Habsburgiem w Pożoniu (Preszburgu/Bratysławie) oraz Wiedniu. Z Gdańska na dwór królewski wyjechał 8 II 1515 czterokonną karetą w asyście 16 zbrojnych jeźdźców. 3 III 1515 uzyskał od króla obietnicę nieingerowania w sądownictwo miejskie, a dzień później potwierdzenie przywilejów dla Gdańska. Z orszakiem królewskim udał się do Pożonia (Bratysławy), gdzie brał udział w naradzie delegacji polskiej oraz w rozmowach dotyczących rozwiązania konfliktów z Krzyżakami. Uzyskał tam również zniesienie banicji, nałożonej 5 VI 1497 przez Maksymiliana I na Gdańsk i Elbląg. Pismem cesarskim z 4 VIII 1515 odwołane zostały wszystkie kary nałożone na oba miasta (za sprawą mieszczanina Janecka oskarżającego je o konfiskatę 44 statków ze zbożem). Od 17 lipca do początku sierpnia 1515, jako uczestnik delegacji polskiej, przebywał na zjeździe monarchów w Wiedniu. Na jego polecenie gdański pisarz miejski Ambrosius Storm sporządził diariusz, opisujący najważniejsze wydarzenia tego zjazdu (obecnie ważne źródło historyczne).

W grudniu 1515 wspólnie z Heinrichem Wisem doprowadził do polubownego rozwiązania głośnego sporu między dziećmi rajcy Johanna Stutte (1453–1498), także uczestnika pielgrzymki do Ziemi Świętej w latach 1496–1498 (i ojca burmistrza Johanna Stuttego) a rajcą Johannem Mandtem, synem zmarłego w 1513 burmistrza Georga Mandta.

Wielokrotnie reprezentował Gdańsk na zjazd stanów pruskich, między innymi w Toruniu (1504, 1519, 1520, 1521), Elblągu (1506, 1516), Nowym Mieście Lubawskim (1515), Malborku (1517). W latach 1517–1519 współdziałał w przygotowaniu Gdańska i Prus Królewskich do wojny z zakonem krzyżackim, którego wielki mistrz Albrecht Hohenzollern dążył do obalenia postanowień II pokoju toruńskiego (z 1466). Jako przedstawiciel miasta uczestniczył 18 IV 1518 w Krakowie w uroczystościach zaślubin Zygmunta I Starego z Boną Sforzą. W 1519 brał udział w obradach sejmu w Piotrkowie, a w listopadzie sejmu walnego w Toruniu, gdzie zadeklarował królowi polskiemu pomoc Gdańska w walce z Krzyżakami. Był wówczas informowany o działaniach finansowych podjętych przez współpracującą z państwem zakonnym Moskwę. Już w pierwszej fazie wojny z zakonem krzyżacki Gdańsk dostarczył królowi 600 zaciężnych, działania na morzu prowadziły statki gdańskie, organizowano w mieście flotę kaperską, działającą w imieniu polskiego króla. Między 5 a 10 XI 1520 kierował obroną Gdańska przed zaciężnym wojskiem zakonnym, tuż przed nadejściem wrogich wojsk nakazując spalić (ze względów taktycznych) przedmieścia: Lipce, Orunię, Stare Szkoty, Zaroślak, Chełm, Siedlce, Nowe Ogrody. W 1521 brał udział w rozmowach pokojowych strony polskiej z wielkim mistrzem Albrechtem Hohenzollernem w Toruniu. Bronił tu również dobrego imienia Gdańska wobec zarzutów panów z Korony, jakoby w czasie wojny miasto chciało przejść pod władzę Krzyżaków.

W życiu społecznym Gdańska był reprezentantem tak zwany arystokratycznego nurtu, czyli patrycjuszy, którzy osiągane dochody wykorzystywali do inwestycji w posiadłości ziemskie i byli zainteresowani przejściem do stanu szlacheckiego. Objęcie przez brata Maurycego probostwa kościoła NMP, przez syna Johanna probostwa kościoła św. Jana, a także uzyskanie przez szwagra Jacoba Rhesena urzędu rajcy, dało podstawy do głoszenia, że uprawia w mieście nepotyzm. Jako człowiek apodyktyczny potrafił nawet w sporze sądowym zarzucić swemu szwagrowi (obaj mieli za żony siostry z rodziny von Ruden), ławnikowi Tidemanowi Hirschfeldowi, pochodzenie z nieprawego łoża i doprowadzić do jego rezygnacji z funkcji w Ławie Miasta w 1519 roku. Nazywany był „królem Gdańska”.

Natrafił jednak na stale rosnącą opozycję w mieście, ze strony ludzi związanych z kupiectwem i rzemiosłem. Grupą opozycyjnie nastawionych względem niego patrycjuszy, zasiadających we władzach miasta, kierowali przedstawiciele rodziny Feldstete. Stosunki między zwaśnionymi rodzinami oddał Stenzel Bornbach powiedzeniem: „Póki świat światem, Feldstete nie chce Ferberowi być bratem”. Na czele grupy mu niechętnych stali również współrządzący z nim burmistrzowie Philip Bischof i Kurt Suchten. W 1517 doszło do załamania miejskich finansów, związanych w dużej części z przygotowaniami do spodziewanej wojny z Zakonem (budowa fortyfikacji, gromadzenie uzbrojenia). Zajęty wielką polityką został po części zaskoczony tymi wydarzeniami, potęgowanymi dodatkowo dalszymi wojennymi wydatkami i spowodowanym wojną kryzysem w handlu. Sytuacja ta spowodowała wyrażaną głośno niechęć pospólstwa wobec Rady Miejskiej, ta zaś – nakłaniana przez zasiadających tam jego przeciwników – skłonna była złożyć na niego większość odpowiedzialności za zaistniały stan rzeczy.

Na polecenie Rady Miejska w 1521 odebrano mu administrację Żuław Gdańskich i odrzucono jego żądania o zwrot kosztów za poczynione tam inwestycje. Zarzucono mu zaniedbania w zabezpieczeniu i naprawie tam przeciwpowodziowych, co spowodować miało zalanie Żuław wodą (uszkodzenia spowodowały jednak przechodzące tędy wojska w okresie wojny z Krzyżakami), nie rozliczenie się z kasą miejską z osiąganych dochodów, nakładanie nowych obciążeń na ludność chłopską oraz wysokich kar pieniężnych na protestujących. W lipcu 1521 zrezygnował z tej dzierżawy.

W lipcu 1521, wraz z rajcą Eduardem Niederhofem, wziął udział w zjeździe stanów pruskich w Grudziądzu. Podczas obrad przedstawiciele Gdańska informowali o wydarzeniach w buntującej się przeciwko duńskiej władzy Szwecji i związanymi z tym trudnościami w żegludze przez cieśniny sundzkie. W imieniu Korony był sygnatariuszem przygotowanego podczas tego zjazdu aktu rozejmowego (1 VIII 1521) między Polską a zakonem krzyżackim.

Wobec niekorzystnej dla siebie sytuacji w mieście wyjechał do Tczewa. W obliczu konfliktu Hanzy z królem duńskim Chrystianem II, w 1522 doszło jednak do jego krótkotrwałego pojednania z Radą Miejską i rodziną Feldstete. Powierzono mu dowództwo nad flotą gdańską, mającą współdziałać z okrętami hanzeatyckimi. Wyprawa floty zakończyła się niepowodzeniem i w listopadzie 1522 zmuszony został do opuszczenia Gdańska po tym, jak tłum gdańszczan zniszczył grobowiec jego rodziny w kościele NMP. Opuszczając Gdańsk przybił na drzwiach kościoła NMP i Dworu Artusa pisma zapowiadające złożeniem skargi do króla. W odpowiedzi Rada Miejska skazała rodzinę Ferberów na wieczną banicję, na poczet zwrotu zawłaszczonych kapitałów i poczynionych malwersacji obłożyła aresztem ich majątek. W 1526, podczas pobytu w Gdańsku Zygmunt I Stary pacyfikując rewoltę społeczno–religijną do jakiej doszło wówczas w mieście, wydał trzy dotyczące go dekrety (z 18, 20 i 27 lipca). Na ich podstawie król między innymi skazał władze miasta na wypłacenie mu wysokiego odszkodowania i zwrot zagarniętego majątku, a następnie przywrócił go na urząd burmistrza. 23 VII 1526, podczas posiedzenia Rady Miejskiej, poprosił jednak monarchę o zwolnienie z piastowanych urzędów i opuścił Gdańsk. Na stałe osiadł w Tczewie, gdzie zmarł na potnicę angielską.

W 1512 otrzymał od króla Zygmunta I Starego w dożywotnią dzierżawę między innymi wsie Kielno, Szemud i Czaple, w tym samym roku od Rady Miejskiej wydzierżawił Tujsk, Brunowo, Jankowo i Ostrów, a w 1514 od biskupa warmińskiego Fabiana Luzjańskiego Szkarpawę. W 1516 posiadał również wieś Ostaszewo. Mieszkał w kamienicy przy Langgasse 28 (ul. Długa), której fasadę zdobił herb Ferberów.

W latach 1497–1513 był trzykrotne pasowany na rycerza. Po raz pierwszy w 1497, podczas wyprawy do Ziemi Świętej, kiedy w Jerozolimie mianowany został rycerzem Grobu Pańskiego i obrońcą wiary oraz Kościoła. Kolejnego pasowania dokonał 2 VI 1504 w Gdańsku, przed Dworem Artusa, król polski Aleksander Jagiellończyk. W 1513 otrzymał pas rycerski do króla Danii Chrystiana II. 18 V 1515, wraz z żyjącymi wówczas dziećmi: Barbarą, Johannem, Eberhardem, Tiedemannem i Georgiem oraz jeszcze nienarodzonym potomstwem, otrzymał od króla Zygmunta I szlachectwo, zatwierdzenie dotychczas używanego herbu własnego (trzech głów dzika), a także dożywotnio starostwo tczewskie i inne dobra ziemskie. Na prośbę kanclerza wielkiego koronnego Krzysztofa Szydłowieckiego, Zygmunt I Stary nadał wówczas także żonie burmistrza, Gertrudzie, herb rodziny Szydłowieckich – Odrowąż. 29 VII 1515 w Wiedniu otrzymał dokument szlachecki również od cesarza Maksymilian I Habsburga, a do herbu przydano wówczas ozdobę w postaci pawich piór i złotej korony. Był inicjatorem powstania najstarszego odpisu kronik gdańskich, opisujących dzieje ziem pruskich od początków aż po 1 połowę XVI wieku, znanego pod nazwą Kroniki Ferbera .

Był trzykrotnie żonaty, doczekał się sześciu córek i dziesięcioro synów. Z pierwszego małżeństwa, z Margarethe Valandt (zm. 12 X 1501), miał córkę Barbarę, żonę rajcy Jacoba Rhesena oraz trzech synów. Eberhard i Johann byli kanonikami warmińskimi, przy czym Johann pełnił dodatkowo w latach 1516-1530 także funkcję proboszcza w gdańskim kościele św. Jana. Trzecim synem był bliżej nieznany Tiedemanna. 14 II 1506 poślubił Katharinę Sidinghusen (zm. 15 VI 1511), wdowę po burmistrzu gdańskim Georgu Bocku, z której doczekał się synów: Maurycego i Georga oraz córek: Kathariny, Dorothey i Anny, jednak żadne z tych dzieci nie dożyło wieku dorosłego. Od 14 XI 1512 trzecią jego żoną była Gertruda (zm. 8 XI 1523), córka jednego z najzamożniejszych kupców gdańskich Georga von Rudena. Z małżeństwa tego przyszły na świat córki: Margaretha i Dorotha oraz pięciu synów, z których pierwszy urodzony z tego związku, Maurycy, zmarł jako niemowę. Wieku dorosłego dożyli natomiast Georg, kolejny Maurycy – późniejszy kanonik warmiński, Aleksander oraz najmłodszy, późniejszy burmistrz gdański Constantin.

Pochowany został w kaplicy św. Baltazara w kościele NMP. Zachowały się najstarsze, pochodzące z 2 połowy XV wieku, przedstawienia wizerunku burmistrza, umieszczone na powstałym w latach 1480-1484 awersie lewego skrzydła Dużego Ołtarza Ferberów i Małym Ołtarzu Ferberów (około 1484), które stanowią część wystroju rodowej kaplicy burmistrza. EB

Osobiste
Przestrzenie nazw

Warianty
Widok
Działania
Partner Główny



Wydawca Encyklopedii Gdańska i Gedanopedii


Partner technologiczny Gedanopedii