DEISCH MATTHAEUS

Z Encyklopedia Gdańska
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

< Poprzednie Następne >
Matthaeus Deisch według Jacoba Wessela, około 1760
Matthaeus Deisch z żoną, 1773, rysunek Daniela Chodowieckiego, który określał portretowanego jako „partacza”, autora „niedobrych rycin”
Frontyspis cyklu rycin 50 widoków Gdańska (50 Prospekte von Danzig)
Matthaeus Deisch (siedzi pośrodku ze szkicownikiem) Gdańsk w połowie XVIII wieku, 1761–1765, widok od strony obecnej ul. Chodowieckiego
Matthaeus Deisch, Widok z Biskupiej Górki, 1761–1765
Matthaeus Deisch Panorama miasta od strony Ogrodu Strzeleckiego, 1761–1765
Matthaeus Deisch Fontanna Neptuna, 1761–1765
Matthaeus Deisch Ratusz Starego Miasta, 1761–1765
Matthaeus Deisch Targ Maślany, 1761–1765
Matthaeus Deisch Targ Węglowy: po lewej fasada Zbrojowni, w środku Wieża Więzienna, po prawej widoczna Biskupia Górka, 1761–1765
Matthaeus Deisch Zbrojownia od strony wschodniej, 1761–1765
Matthaeus Deisch Zbrojownia od strony zachodniej, 1761–1765
Matthaeus Deisch Odwach
przy Przedbramiu ul. Długiej
, 1761–1765
Matthaeus Deisch Ujście Motławy do Wisły, 1761–1765
Matthaeus Deisch Żuraw nad Motławą i Długie Pobrzeże, 1761–1765
Matthaeus Deisch Piaskownia, 1761–1765
Matthaeus Deisch Brama Długich Ogrodów. Widok od strony miasta, 1761–1765
Matthaeus Deisch Brama Nizinna od południa, 1761-1765
Matthaeus Deisch Brama Oliwska z kościołem Bożego Ciała i Górą Gradową, 1761–1765
Matthaeus Deisch Brama Oliwska i lazaret Pockenhaus – Dom Ospy, 1761–1765
Matthaeus Deisch Brama
św. Jakuba od strony fosy
i przedpola
, 1761–1765
Matthaeus Deisch Brama
św. Jakuba od strony miasta
, 1761–1765
Matthaeus Deisch Brama Wyżynna, 1761–1765
Matthaeus Deisch, Widok Gdańska z Grodziska, 1761–1765
Matthaeus Deisch, Ratusz Głównego Miasta i Długi Targ, 1761–1765
Matthaeus Deisch Brama Zielona od strony Długiego Targu, 1761–1765
Matthaeus Deisch Brama Zielona od strony Motławy, 1761–1765
Matthaeus Deisch Złota Brama od strony ul. Długiej, 1761–1765
Matthaeus Deisch Brama Żuławska, 1761–1765
Matthaeus Deisch Brama Żuławska i kościół św. Barbary, 1761–1765
Matthaeus Deisch Kościół
św. Barbary
, 1761–1765
Matthaeus Deisch Kościół
św. Michała (Wszystkich Bożych Aniołów) na Aniołkach
, 1761–1765
Matthaeus Deisch Widok klasztoru w Oliwie, 1761–1765
Matthaeus Deisch Widok Motławy z Mostu Krowiego
w stronę Targu Rybnego
, 1761–1765
Matthaeus Deisch Polski Hak, 1761–1765
Matthaeus Deisch Skład drzewny w porcie, 1761–1765
Matthaeus Deisch, Stara Pakownia, 1761–1765
Matthaeus Deisch Stare Szkoty, 1761–1765
Matthaeus Deisch Dwór Artusa, 1761–1765
Matthaeus Deisch Dwór Bractwa św. Jerzego i Złota Brama, 1761–1765
Matthaeus Deisch Dwór Bractwa św. Jerzego, 1761–1765
Matthaeus Deisch Dwór
w Strzyży w Gdańsku
, 1761–1765
Matthaeus Deisch Dwór Popielny na Wyspie Spichrzów, 1761–1765
Matthaeus Deisch Dwór Smolny na Wyspie Spichrzów, 1761–1765
Matthaeus Deisch Mała Zbrojownia, 1761–1765
Matthaeus Deisch Ogród Strzelecki, 1761–1765
Matthaeus Deisch Okulary Steinbock'a i fort Grodzisko, 1761–1765
Matthaeus Deisch Okolice Świętej Studzienki, 1761–1765
Matthaeus Deisch, Kunszt wodny, 1761–1765

MATTHAEUS DEISCH (Matthäus Deusch) (18 VII 1724 Augsburg – 28 I 1789 Gdańsk), rytownik, posługiwał się technikami akwaforty i mezzotinty. Nauki w zakresie malarstwa i rytownictwa pobierał w rodzinnym mieście u Georga Philippa Rugendasa Starszego (1666–1742) i Georga Christopha Kiliana (1709-1781), utrzymywał się z prac dorywczych wykonywanych w czasie licznych podróży.

W Gdańsku, do którego przybył w okresie Jarmarku św. Dominika w 1744, rytował mezzotintowy portret Hieronima Floriana Radziwiłła. Od 1749 związał się z Gdańskiem na stałe, zamieszkał w domu Lorenza Schneidera przy Poggenpfuhl (ul. Żabi Kruk). Początkowo prowadził sklepik z akcesoriami malarskimi, wykonywał na zamówienie portrety i ryciny, oferował swoje usługi także na targach i jarmarkach (np. w Elblągu, Braniewie, Królewcu). Reklamował się w „Danziger Anzeigen”, komentując swoimi pracami aktualne wydarzenia polityczne (na przykład Wykonanie wyroku na Robercie Damiens, zamachowcu na króla Francji Ludwika XV w 1757). Niektóre płyty odbijał na jedwabiu, licząc na bardziej wyrafinowaną klientelę. Utrzymywał się też z lekcji rysunku i grafiki. W 1754 znalazł się na skraju bankructwa, w celu ochrony przed wierzycielami otrzymał od władz Gdańska list żelazny.

W 1759 poznał przybyłego z Berlina Friedricha Antona Augusta Lohrmanna (1735 Berlin – 1800 Warszawa) i w latach 1761–1775, na podstawie jego rysunków, stworzył cykl rycin 50 widoków Gdańska (50 Prospekte von Danzig), dedykowanych Radzie Miejskiej, oferując 250 subskrybentom jeden widok co miesiąc. Szczególną uwagę zwracały panoramy Gdańska przedstawianego z perspektyw dotąd niestosowanych, bramy miejskie z systemem zwodzonych mostów, reprezentacyjne gmachy, tereny przedmiejskie i przemysłowe. We współpracy z Friedrichem Antonem Lohrmannem (zanim się z nim poróżnił, nie umieszczając na sztychach jego nazwiska jako rysownika) w latach 1762–1765 stworzył jeszcze serię 40 rycin Wywoływacze gdańscy (Danziger Ausrufer), przedstawiającą ulicznych handlarzy i wywoływaczy, dołączając do każdej zapis słowny i nutowy intonacji nawoływań przedstawianych osób (zob. ilustrację Społeczeństwo do końca I Wolnego Miasta Gdańska). W tym okresie mieszkał przy Wollwebergasse (ul Tkacka).

Nagrodzony 300 guldenami przez Radę Miejską, w roku 1763 otrzymał obywatelstwo miejskie i w 1769 pracę w komorze podatkowej, początkowo jako pisarz akcyzowy, od 1779 jako pierwszy pisarz.

Od 1765 do 1785 tworzył też portrety gdańskich patrycjuszy, kaznodziejów, uczonych i władców (między innymi Karla Groddecka, Ernsta Augusta Bertlinga, Johanna Benedikta Hoffmanna seniora, Petera Uphagena, Gottfrieda Lengnicha, Gottlieba Gabriela von Weickhmanna, Jacoba Wessela, Nathanaela Matthaeusa Wolfa, Heinricha Zernecke, króla polskiego Stanisława Augusta, Fryderyka II). Oferował też wizytówki, kartki z życzeniami świątecznymi i okazjonalnymi.

W 1766 wydał herbarz, zawierający 12 plansz, w 1767 drugi, z 41 planszami herbów i monogramów członków władz miasta, w 1769 ryciny przedstawiające trzy gobeliny wystawiane corocznie w Dworze Artusa, a projektowane przez Andreasa Stecha, w 1780 ryciny do książki dla dzieci o tematyce biblijnej. Pozostawił około 200 prac. Między innymi kilka z portretów duchownych kościoła św. Jana (między innymi diakona Karla Balthasara Nothwangera, pastora Nathanaela Friedricha Kautza, diakona Johanna Benjamina Heddinga) – miedziorytów wykonanych na podstawie obrazów olejnych Jacoba Wessela – do 1945 wisiało w Wielkiej Zakrystii tej świątyni.

Żonaty był z gdańszczanką Philippine Agate z domu Pollet, primo voto Pfundkeller (zm. 1781), bezdzietny. Testamentem przekazał majątek (szacowany na 3500 guldenów) między innymi bratanicy Constantinie Elisabeth Pollet. JANSZ






















































































































































































































































































































































































































































































Bibliografia:
Bahr Ernst, w: Fünfzig Prospecte von Dantzig. Nachdruck der Originalausgabe von Matthäus Deisch, Lüneburg 1976.
Daniel Chodowieckis Künstlerfahrt nach Danzig im Jahre 1773, hrsg. v. W. Franke, Berlin 1900.
Drost Willi, Kunstdenkmäler der Stadt Danzig, Bd. 1: Sankt Johann, Stuttgart 1957.
Gosieniecka Anna, Deisch Mateusz, w: Słownik Biograficzny Pomorza Nadwiślańskiego, t. 1, Gdańsk 1992 (tu dalsza bibliografia).
Schwarz Friedrich, Matthaeus Deisch, Mitteilungen des Westpreußischen Geschichtsvereins, Bd. 23, 1924.

Osobiste
Przestrzenie nazw

Warianty
Widok
Działania
Partner Główny



Wydawca Encyklopedii Gdańska i Gedanopedii


Partner technologiczny Gedanopedii