CZIRENBERG JOHANN

Z Encyklopedia Gdańska
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

< Poprzednie Następne >

JOHANN CZIRENBERG (1 IX 1574 Gdańsk – 21 IV 1642 Gdańsk), burmistrz Gdańska. Syn burmistrza Daniela Czirenberga (zm. 1602), jednego z głównych przywódców obozu kalwińskiego w Gdańsku, oraz Anny, córki ławnika Kaspra Schachmanna. W lipcu 1586 roku, razem z bratem Casparem, rozpoczął naukę w Gimnazjum Akademickim. W 1589 obaj studiowali w Akademii Krakowskiej, a w 1590 na luterańskim uniwersytecie w Lipsku.

Od 1603 roku był ławnikiem, w 1612 seniorem Ławy Miejskiej,. W 1615 został rajcą, w 1617 sędzią. Od 1630 był burmistrzem. Urząd pierwszego burmistrza pełnił w 1631, 1635 i 1639 roku, drugiego w 1630, 1634, 1638 i 1642, trzeciego w 1633, 1637 i 1641, czwartego w 1632, 1636 i 1640. W 1625, 1626 i 1636 był burgrabią królewskim w Gdańsku, w latach 1637–1642 protoscholarchą.

Do Ławy Miejskiej został powołany tuż po śmierci ojca, jednak ze względu na konflikt wyznaniowy w Gdańsku pomiędzy luteranami a kalwinistami, w którym stopniowo brała górę opcja luterańska, jego kariera urzędnicza rozwijała się wolniej, aniżeli można się było tego spodziewać. Zostawszy po 25 latach oczekiwania burmistrzem, zgodnie z obawami swoich wyznaniowych adwersarzy zaangażował się w obronę interesów kalwinizmu na gdańskim terytorium. Między innymi udaremnił w 1630 roku próbę urządzenia luterańskiej kaplicy w miejskiej posiadłości Grabiny-Zameczek, czego inicjatorem był burmistrz Eggert von Kempen.

W 1631 roku zaproponował innemu luterańskiemu burmistrzowi, Johannowi Ernestowi Schröerowi, odbycie dysputy między teologami kalwińskimi a luterańskimi o istotę sakramentu Wieczerzy Pańskiej. Dysputa miała propagandowo przeciwdziałać przejęciu władzy rektorskiej w Gimnazjum Akademickim przez luteranina Johanna Botsacka. W 1635 roku podczas negocjacji pokojowych w Sztumskiej Wsi, kończących pierwszą fazę konfliktu polsko-szwedzkiego, jako pierwszy (prezydujący) burmistrz często spotykał się z delegacjami mediującymi w sporze. Członek poselstwa francuskiego Charles Ogier przedstawił go jako czarującego towarzysza rozmów i oficjalnych spotkań, człowieka „bystrego” i jako kalwinistę „zgoła nie tak łatwowiernego”.

W 1637 roku przewodniczył delegacjom gdańskim na sejmiki generalne pruskie odbywające się w maju i w sierpniu w Malborku. Gdańszczanie, wśród nich także ówczesny rajca Nicolaus Pahl, zabiegali wprawdzie o ograniczenie wysokości podatków i taks od towarów, skupili się jednak na sporze ze szlachtą Prus Królewskich o nabywanie i posiadanie przez mieszczan dóbr ziemskich. W interesie inwestujących w ziemię patrycjuszy, do których należał, organizował wspólne stanowisko wielkich miast pruskich w tej sprawie. W październiku 1637 roku w Toruniu podpisał porozumienie z przedstawicielami szlachty i uzyskał ich zgodę na nabywanie ziemi przez wybrane rodziny Gdańska, Torunia i Elbląga.

Od czerwca do grudnia 1637 roku główną kwestią debat stało się z kolei nałożenie nowych ceł morskich na handel gdański, a następnie próba blokady portu przez flotę w służbie króla polskiego Władysława IV. Odbył wówczas szereg konferencji z przedstawicielami Torunia i Elbląga oraz pozostawał w kontakcie z miastami Prus Książęcych, w tym z Królewcem, którego nowa taryfa celna także miała dotyczyć. Zabiegał również o interwencję księcia pruskiego, elektora brandenburskiego Jerzego Wilhelma Hohenzollerna oraz króla Anglii Karola I Stuarta. Celem tych działań było wywarcie presji na polskiego monarchę i polubowne rozwiązanie problemu. Ponadto aktywnie monitorował wysokość strat, jakie blokada spowodowała w handlu gdańskim w tym okresie. W grudniu 1637 roku zdjęcie embarga wymusiła eskadra okrętów duńskich. Po tych wydarzeniach wraz z rajcą Nicolausem Pahlem reprezentował Gdańsk – postawiony przed sąd królewski – na sejmiku generalnym w Grudziądzu (luty 1638) oraz na sejmie walnym w Warszawie (marzec 1638). W następnych latach udało się załagodzić konflikt z monarchą i Rzeczpospolitą. W 1637 roku prowadził także negocjacje z cystersami oliwskimi w sprawie rozgraniczenia posiadłości miejskich i zakonnych w majątku Grabiny na Żuławach Steblewskich.

Wśród jego zasług o charakterze kulturalnym należy wymienić ofiarowanie książek na rzecz Biblioteki Rady Miejskiej w 1598 roku. Nosiły one specjalny ekslibris herbowy rodu i zostały wpisane do pierwszego, zachowanego do dziś katalogu książek tej placówki bibliotecznej. W 1623 roku, z bratem Casparem, ufundował epitafium w gdańskim kościele Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny (NMP), upamiętniające zasługi wybitnego kalwińskiego filozofa i wykładowcy w Gimnazjum Akademickim Bartholomäeusa Keckermanna. W 1641, mimo że był zwalczającym przyozdabianie świątyń kalwinistą, jako zarządca Żuław Steblewskich zezwolił witrykusom na ufundowanie nowego ołtarza do kościoła w Kiezmarku.

Był właścicielem kamienicy przy Langgasse 29 (ul. Długa), około 1620 roku gruntownie przebudowanej i wyposażonej we wzorowaną na niderlandzkim manieryzmie fasadę, przypuszczalnie według projektu Abrahama van den Blocka, a od 1630 posiadłości w Oruni, której położeniem i urządzeniem zachwycał się wspomniany Charles Ogier.

15 VII 1600 roku ożenił się z Anną (zm. 30 III 1638), córką Michaela Kerla, rajcy (od 1577), siostrą burmistrza Ernesta Kerla. Z ich siedmiorga dzieci wieku w pełni dojrzałego dożyło dwoje. Syn Gottfried (2 IV 1611 Gdańsk – 27 XII 1689 Gdańsk), w 1663 ławnik, od 1687 rajca i w 1689 sędzia, był ostatnim męskim przedstawicielem rodziny. Córka Constantia (6 X 1605 – 1653, zmarła podczas zarazy) została w 1628 roku trzecią żoną rajcy Siegmunda Kerschensteina. Charles Ogier sławił ją w swoim dzienniku za niezwykłą urodę, wdzięk i mądrość (znała kilka języków, w tym francuski, łaciński, polski i szwedzki, oraz pięknie śpiewała). Czterech innych synów umarło w wieku młodzieńczym: Ernst (ur. 11 VII 1608 – 1627) we Włodawie, gdzie uczył się języka polskiego, Nathaniel (3 V 1616 – 1639) podczas pobytu w Paryżu.

Patron ulicy na Chełmie. SK

Osobiste
Przestrzenie nazw

Warianty
Widok
Działania
Partner Główny



Wydawca Encyklopedii Gdańska i Gedanopedii


Partner technologiczny Gedanopedii