CYBIS JAN

Z Encyklopedia Gdańska
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

< Poprzednie Następne >
Jan Cybis, lata 60. XX wieku
Jan Cybis Stół z jabłkami
i maską
, 1948

JAN CYBIS (16 II 1897 Wróblin (Śląsk Opolski) – 13 XII 1972 Warszawa), malarz, krytyk sztuki, jeden z głównych przedstawicieli koloryzmu, członek grupy kapistów. Syn Jana i Marii z domu Hajda. Absolwent gimnazjum w Głogówku. W roku 1919 porzucił rozpoczęte rok wcześniej studia prawnicze dla wrocławskiej Akademii Sztuki i Przemysłu Artystycznego (był uczniem ekspresjonisty Ottona Müllera). W 1920 pracownik propagandowy w czasie plebiscytu na Śląsku. W latach 1921–1924 studiował w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych (ASP) u Józefa Pankiewicza, Ignacego Pieńkowskiego i Józefa Mehoffera. W 1924–1931 z żoną i innymi członkami tzw. Komitetu Paryskiego, którego w 1923 był współzałożycielem (tzw. kapiści), przebywał w Paryżu.

Po powrocie do kraju w 1931 zamieszkał w Rudkach, majątku Potworowskich koło Poznania, potem w Warszawie i w Krakowie. W maju 1932 miał pierwszą indywidualną wystawę w Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie (TPSP). W 1933 ponownie przebywał w Paryżu, gdzie jego żona miała pierwszą indywidualną wystawę w „Galerie Renaissance”. Oboje wystawiali swoje prace na II wystawie „Grupy KP” w 1934 w warszawskim Instytucie Propagandy Sztuki (IPS). Reprezentował polską sztukę na Biennale w Wenecji (1934), wystawiał prace w Carnegie Institute w Pittsburgu (1938).

Od 1937 redaktor naczelny „Głosu Plastyków”. W latach 1937–1938 wyjeżdżał w lecie z żoną do Krzemieńca i Wiśniowca nad Horyniem, gdzie prowadził zajęcia w Rysunkowym Ognisku Wakacyjnym, organizowanym przez Liceum Krzemienieckie. W czasie okupacji przebywał między innymi w Sapanowie (powiat krzemieniecki, obecnie Ukraina), gdzie w 1941 rozpoczął pisanie dzienników.

W roku 1948 profesor ASP w Warszawie, w epoce socrealizmu, 1 IX 1951, ze względów ideologicznych odsunięty od pracy pedagogicznej, został kustoszem w Muzeum Narodowym w Warszawie. Od października 1955 do roku 1957 prowadził pracownię malarstwa w Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych w Sopocie (PWSSP; Akademia Sztuk Pięknych). W 1957 powrócił do macierzystej uczelni w Warszawie, gdzie pracował do 1968.

Po wojnie swoje prace prezentował między innymi w ramach monograficznych wystaw w warszawskiej Zachęcie (1956) i Muzeum Narodowym (1965). Brał udział w licznych wystawach polskiej sztuki za granicą, między innymi w Wenecji (Biennale 1948), São Paulo (V Międzynarodowe Biennale Sztuki 1959), Aleksandrii (Muzeum Sztuk Pięknych, 1959), Brukseli (Pałac Sztuk Pięknych, 1959), Sztokholmie (Królewska Akademia Sztuki, 1959), Paryżu (Musée National d'Art Moderne, 1961), Oslo (Galeria Narodowa, 1961), Essen (Folkwang Museum, 1962), Nancy (Musée des Beaux-Arts, 1967), Edynburgu (Szkocka Narodowa Galeria Sztuki Współczesnej, 1969), Chicago (1969), Waszyngtonie (1969) i Nowym Jorku (1969).

Propagowana przez niego estetyka kapistowska zakładała autonomię płótna budowanego barwą, konstytuowaną z kolei przez kontrast z innymi kolorami, traktowanie natury jako punktu wyjścia transpozycji, malarskiego rozstrzygnięcia na płaszczyźnie obrazu. Ogólny program wspólny był założycielom gdańskiej PWSSP. Indywidualny styl artysty wyróżnia połączenie wyrafinowanej kolorystyki i gęstej, fakturowej materii. W bliskich niekiedy abstrakcji obrazach olejnych, akwarelach i rysunkach przeważają akty, martwe natury, pejzaże, wśród których sporo jest widoków morskich, portów itp. (np. Łodzie rybackie, Plaża w Sopocie, Wybrzeże w Orłowie, Kuźnica – akwarela, Ustka – rysunek). Jego dziełem jest też polichromia na Rynku w Lublinie.

Odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi (1947), Orderem Sztandaru Pracy II klasy (1949) i Medalem 10-lecia Polski Ludowej (1955). Otrzymał nagrodę Ministerstwa Spraw Zagranicznych w Salonie Malarskim (1937) i Nagrodę Państwową I stopnia za całokształt twórczości malarskiej (1955). W 1973 ustanowiono doroczną nagrodę jego imienia, jedno z najbardziej prestiżowych wyróżnień artystycznych. W 1980 opublikowano Notatki malarskie – dzienniki z lat 1954–1966. Był tłumaczem dzieła Eugène Fromentina Mistrzowie dawni (Warszawa 1956). Na przełomie 1997/98 odbyła się w Galerii Sztuki Współczesnej „Zachęta” w Warszawie retrospektywna wystawa jego twórczości. Patron ulic na Ursynowie (Warszawa), w Prudniku, Opolu i Bytomiu.

Od 1924 żonaty z Hanną Rudzką-Cybis (25 VII 1897 Mława – 3 II 1988 Kraków), malarką-kapistką, pedagogiem, w 1945 współtwórczynią Związku Polskich Artystów Plastyków, pierwszą kobietą na stanowisku profesorskim na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie (1945 – nadzwyczajną, 1956 - zwyczajną), z którą rozszedł się w sierpniu 1939. Pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach. EKA

Osobiste
Przestrzenie nazw

Warianty
Widok
Działania
Partner Główny



Wydawca Encyklopedii Gdańska i Gedanopedii


Partner technologiczny Gedanopedii