BROWARY

Z Encyklopedia Gdańska
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

< Poprzednie Następne >
Browar Rodenackerów przy Hundegasse 11/12 (ul. Ogarna)
Browar Fischera w Nowym Porcie na druku reklamowym,
lata 30. XX wieku

BROWARY. Brak informacji i źródeł do dziejów browarnictwa w książęcym mieście na prawie lubeckim z XIII wieku. Na terenie powstałego w początku 2. ćwierci XIV wieku Głównego Miasta od roku 1342 istniał cech browarników, produkcja skupiała się przeważnie w jego prestiżowych miejscach: przy Langgasse (ul. Długa), Hundegasse (ul. Ogarna, do roku 1378 nosząca jedyną nazwę Brauergasse – Browarnicza; nazwa Hundegasse jako jedyna od 1415), Breitgasse (ul. Szeroka), Frauengasse (ul. Mariacka) i Brotbänkengasse (ul. Chlebnicka). W XVI wieku browary pojawiły się na większą skalę również na Starym Mieście: okolice Pfefferstadt (ul. Korzenna), Tischlergasse (ul. Stolarska), i na Starym Przedmieściu. Spis browarników z roku 1416 zawierał 376 nazwisk, po komasacji produkcji, według spisu z roku 1551, już tylko 146 (np. rodzina Hevelke ze Starego Miasta, z której wywodził się Jan Heweliusz, w 1580 posiadała 12 browarów, w tym największy przy obecnej ul. Grobla III, sięgający aż po obecną ul. Lawendową). W połowie XVIII wieku na terenie ówczesnego miasta Gdańska funkcjonowało 20 browarów, dodatkowo w osadach podmiejskich (poza jurysdykcją miasta, ale w obecnych granicach administracyjnych Gdańska) aż 120. Ubodzy browarnicy byli właścicielami urządzeń, budynki dzierżawili od bogatszych mistrzów, piwo warzono 2–3 razy w tygodniu. Typowy gdański browar XVI–XVII wieku składał się z browaru właściwego, składu na drewno, stajni, studni oraz składzików. Najważniejszymi urządzeniami browaru właściwego były: słodownia, warzelnia, izba do fermentacji oraz piwnice. W XVI i XVII wieku pojedynczy browar zatrudniał 10 i więcej pracowników. Byli to wysokiej klasy rzemieślnicy: piwowarzy i słodownicy, odpowiedzialni bezpośrednio za produkcję i jakość napoju, oraz robotnicy niewykwalifikowani: drwale, tracze, furmani, tragarze, służba. Wartość pojedynczych browarów wahała się w Gdańsku w 2. połowie XVI i 1. połowie XVII wieku od kilku do kilkunastu tysięcy grzywien. DK

W XIX wieku ze względu na ogólny kryzys gdańskiej gospodarki produkcja piwa malała (szczególnie odczuwany był spadek eksportu na rynek angielski piwa jopejskiego), zmniejszyła się również sieć browarów.

Sieć gdańskich browarów
w latach 1800–1945
Rok Liczba browarów
1808 32
1817 28
1839 19
1854 12
1858 9
1864 12
1874–1892 14
1893–1900 13
1908 10
1914 9
1921 6
1928 4
1935–1942 2
MrGl

Były to jednak browary nowoczesne, korzystające z przełomowych i najnowszych wynalazków w europejskim piwowarstwie (m.in. technologia oddolnej fermentacji, umożliwiająca produkcję pilznera; nowe sposoby dojrzewania i leżakowania, dające piwo typu lager; słodownie mechaniczne; pasteryzacja) i ogólnych przemian przemysłowych (np. kolei). Do ważniejszych należał późniejszy Richard Fischer Brauerei w Nowym Porcie, przy Weichselstraße 2 (ul. Starowiślna; zachowały się piwnice służące do leżakowania piwa), działający od roku 1820, założony (na bazie istniejącego jeszcze w 1817 browaru L. Broschke) przez Johanna Josepha Fischera, a następnie należący do jego syna Richarda ( Fischer, menonicka rodzina gdańskich browarników). Do roku 1914 nastawiony na eksport (beczkowy: Anglia, Belgia, Holandia, kraje skandynawskie), zatrudniający wówczas około 40–60 pracowników, o zdolnościach produkcyjnych 50 tysięcy hektolitrów piwa i 1000 ton słodu rocznie. W końcu lat 20. XX wieku zatrudniał 33 osoby, do rozwożenia produktów posiadał samochód ciężarowy, 9 zaprzęgów konnych i łódź motorową. Na fali notowanej od początku 2. połowy XIX wieku ponownej koniunktury od 1873 roku rozpoczął produkcję browar w Kuźniczkach (Danziger Aktien-Bierbrauerei (DAB)). Jego działalność doprowadziła z czasem do redukcji liczby mniejszych browarów, ale poprzez rozwój produkcji do zwiększenia liczby zatrudnionych.

Niektóre browary były zakładane lub nabywane przez przybyszy, np. Leonhard Waas, w latach 1910–1913 właściciel browaru Allensteiner Brauhaus w Olsztynie, w Gdańsku nabywca w roku 1908 browaru P. Pentela przy Poggenpfuhl 43/45 (ul. Żabi Kruk), jego właściciel w latach 1914–1929, następnie działający na Śląsku w Radkowie; Heinrich Barczewski (25 VII 1867 Prusy Wschodnie – 23 V 1927 Gdańsk), chemik w słodowni w austriackim Stadlau i w szwajcarskim Brnie, kierownik browaru w Środzie Śląskiej, autor kilku liczących się wynalazków, m.in. aparatu do kontrolowania ciśnienia CO² w beczkach leżakowych, w Gdańsku notowany w roku 1895 jako technik, w latach 1908–1918 jako inżynier browarnictwa, 1896–1901 właściciel browaru we Wrzeszczu przy Hauptstraße 38 (al. Grunwaldzka; Święta Studzienka).

Wyłączając browar w Kuźniczkach, inne gdańskie browary zatrudniały w tym czasie do 286 osób i produkowały do 142 tysięcy hektolitrów piwa rocznie. Dalszy upadek nastąpił w wyniku kryzysu po I wojnie światowej, kiedy ponownie trudności z dotarciem na rynek angielski i nie tylko znacznie zmniejszył się wywóz do Polski, ale też pojawiła się konkurencja polskiego piwa. W efekcie doszło do przejmowania mniejszych browarów przez DAB (w 1929 przejął browar Leonharda Waasa, przestawiając go na produkcję wód mineralnych, w 1932 istniejący od 1. połowy XVIII wieku browar Wittów, przeznaczając go na magazyn, punkt sprzedaży i mieszkania), w efekcie od roku 1935 funkcjonowały już tylko 2 (DAB i Richard Fischer Brauerei). Zmniejszała się również produkcja: w 1905 – około 202 tysięcy hektolitrów, w 1927 – 150, w 1936 – 64. Po roku 1945 funkcjonował tylko browar w Kuźniczkach.

26 VII 2008 otwarto przy ul. Szafarnia 9, w spichrzu z XVIII wieku (Nowa Pakownia, której drugą część zajmuje Hotel Gdańsk), dwupoziomową restaurację Brovarnia Gdańsk firmy Minibrowary.pl., z historycznymi pamiątkami piwowarskimi, serwującą produkowane na miejscu piwo ze słodu i chmielu niemieckiej firmy Weyermann z Bambergu, w roku 2009 nagrodzoną przez Polską Kapitułę Bractwa Piwnego tytułem Minibrowar Roku 2008. MrGl

Gdańskie browary w latach 1800–1945
Lp. Nazwa Lokalizacja Lata działalności Właściciel Liczba pracowników
1. F. Dommer Langgarten 63 (ul. Długie Ogrody) 1820–1839 1820–1839 Franz Dommer (1779–1866)
2. Brauer Johann Ludwig Töpfergasse 5/6 i 5/8 (ul. Garncarska) 1800–1813 przed 1800–1813 Brauer Johann Ludwig (1756–1813) 1893 – 20
Brauer Hopp I.C. 1817–1840 1817–1840 Carl Izrael Hopp (1768–1840)
Brauer J.P. Kilp 1854–1881 1854–1881 Johann Peter Kilp (1815–1881)
Brauer R. Kilp 1881–1889 1881–1889 Robert Heinrich Kilp (1851–1889)
Brauer W.L. Rennwenz 1889–1895 1889–1895 Wilhelm Leo Rennwenz
3. L. Broschke Nowy Port 1817 1817 Ludwig Albert Broschke (1783–1840)
4. W. Janzen Stadtgebiet 24 (Oruńskie Przedmieście) 1839 1839 Wilhelm Janzen
5. Fischer I. Stare Szkoty przed 1800 – 1817 przed 1800–1817 Ignatius Fischer (1757–1825) 1897 – 16
1907 – 20
Fischer P. 1817–1851 1817–1851 Peter Heinrich Fischer (1785–1851)
Fischer A. jun. 1851–1878 1851–1878 Achill Adalbert Fischer (1827–1878)
Fischer A. jun. (A.Wolff) 1878–1904 1878–1904 August Martin Wolff (1846–1904)
A. Fischer jun. 1904–1918 1904–1918 Rudolf Alexander Winkelhausen (1849–1918)
6. Hopp J.C. Strzyża 1817 1817 Carl Izrael Hopp (1768–1840)
7. J. Jantzen St. Adalbert (Święty Wojciech) 1817 1817 J. Jantzen
8. Söncke J.B St. Adalbert (Święty Wojciech) 1817 1817 J. B. Söncke
9. Brennerei und Hefenfabrik St. Adalbert 43 (Święty Wojciech) około 1835 – 1905 1839–1870 Carl Wilhelm Siemens (1802–1881)
1870–1905 Wilhelm Jacob Siemens (1835–1905)
10. Bierbrauerei und Destillation St. Adalbert 49/50 (Święty Wojciech) przed 1850 – 1893 przed 1850 – 1876 David Wilhelm Penner (1836–1876) 1896 – 12
1897 – 13
1876–1893 Friedrich Wilhelm Penner (1842–1925)
W. Penner Nachfl. J. Gamm 1893–1920 1893–1917 Heinrich Julius Gamm (1861–1917)
1917–1920 Gamm H.J. spadkobiercy
11. Zimmermann A. Langfuhr (Wrzeszcz) 1817 1817 A. Zimmermann
12. von Steen H. Langfuhr (Wrzeszcz) 1839–1854 1839–1854 Heinrich von Steen (1791–1875)
13. Taubert 3. Damm 2 (ul. Grobla III) przed 1800 – 1808 przed 1800 – 1808 Johann Jacob Taubert (1738–1824)
Momber B. 1808–1824 1808–1824 Beerend Momber (1788–1824)
14. Störmer 3. Damm 7 (ul. Grobla III) przed 1808 1808 Jakob Störmer (1750–1811)
Gumlich J.G. 1817 1817 J.G. Gumlich
15. Groddeck K.A. 3. Damm 16/17 (ul. Grobla III) przed 1800 – przed 1839 1808 Karl Ernst Groddeck (1781–1812)
Groddeck A.T. 1817 A.T. Groddeck
16. Barg A.B. Hauptstraße 38 (al. Grunwaldzka) 1874–1884 1874–1884 August Bernhard Barg 1896 – 12
1897 – 8
Ziehm A. 1892 1892 Albert Ziehm
Danziger Vereinsbrauerei 1896–1901 1896–1901 Heinrich Barczewski (1867–1927)
17. Voigt H. Steindamm 4/6 (ul. Kamienna Grobla) 1839 1839 H.H. Voigt
18. Jenin W.L. Pfefferstadt 11 (ul. Korzenna) przed 1839 – przed 1859 1839 Wilhelm Ludwig Jenin (1805–1870)
19. Kniewel J. Pfefferstadt 18 (ul. Korzenna) przed 1800 – około 1810 przed 1800 – 1805 Johann Kniewel (1744–1805)
1805 – około 1810 Kniewel spadkobiercy
Kniewel A. 1810 – przed 1839 1810 – przed 1839 August Kniewel (1784 – przed 1839)
20. Schöler Pfefferstadt 20 (ul. Korzenna) przed 1800 – 1822 1800 Johann Friedrich Schöler 1897 – 17
1907 – 13
po 1800 – 1822 Carl Wilhelm Schöler (1743–1822)
Fischer A. 1822–1867 po 1822 – 1854 Anton Jacob Fischer (1793–1854)
1854–1867 Heinrich Alexander Fischer (1831–1867)
L.O. Kämmerer 1867–1891 1867–1891 Louis Ottomar Kämmerer (1834–1897)
Kämmerer L.O. Inh. Louis Nordt 1892–1911 1892–1911 Louis Nordt (1849–1911)
21. Veer de Pfefferstadt 21/22 (ul. Korzenna) 1808 1808 Veer de
22. Schöler Pfefferstadt 23/24 (ul. Korzenna) 1800–1810 przed 1800 – 1810 Carl Wilhelm Schöler (1743–1822) 1893 – 29
1894 – 27
1895 – 24
1896 – 24
1897 – 26
1907 – 33
Drewcke G.B. 1810–1838 1810–1838 Gottfried Beniamin Drewcke (1769–1845)
Drewcke O.F. 1838–1852 1838–1852 Otto Friedrich Drewcke (1808–1852)
von Puttkammer vormals O.F. Drewcke-Bierbrennerei 1853–1927 1853–1927 Eugen von Puttkammer i jego spadkobiercy
23. Readner Pfefferstadt 36 (ul. Korzenna) 1808 1808 Readner
24. Krüger Pfefferstadt 46 (ul. Korzenna) 1808 1808 Krüger 1895 – 17
1896 – 17
1897 – 17
Jenin L.A. 1817–1836 1817–1836 Ludwig August Jenin (1780–1836)
Jenin W.L. 1836–1860 1836 – około 1860 Wilhelm Ludwig Jenin (1805–1870)
Eisenhardt P.F. 1860–1887 około 1860 – 1870 Philipp Franz Eisenhardt (1824–1879) i Carl Kreyssig (1816–1891)
1870–1879 Phillipp Franz Eisenhardt
1879–1887 Max Eisenhardt (1861–1905)
Eisenhardt P.F. Nachf. Th. Holz 1887–1905 1887 – około 1905 Theodor Gottlieb Holz (1851–1928)
25. Ackermann Pfefferstadt 54 (ul. Korzenna) przed 1800 1808 Carl David Ackermann 1895 – 29
1897 – 21
Mayer H.W. około 1815 – 1856 około 1815 – 1856 Heinrich Walter Mayer (1790–1856)
Mayer H.W. 1856 – około 1907 1856 – około 1907 Heinrich Wilhelm Mayer (1832 – po 1916)
26. Mroczek C.F Pfefferstadt 55 (ul. Korzenna) przed 1800 – 1813 1808 Carl Friedrich Mroczek (1765–1835)
27. Weiss J. Ankerschmiedegasse 15 (ul. Kotwiczników) przed 1808 – przed 1858 1817–1821 1817–1821 Johann Michael Weiss (1743– 1821)
Weiss A.H. 1821 – przed 1839 1821 – przed 1839 August Heinrich Weiss (1780–1844)
Burkhard C.W.M. 1854 1854 C.W.M. Burkhard
28. Hildebrandt J. Schmiedegasse 30 (ul. Kowalska 30/31) 1808 1808 Johann Ernst Hildebrandt (1760–1824)
1813–1825 działalność zawieszona
G.F.A. Steiff około 1825 – 1898 około 1825 – 1860 Georg Friedrich Alexander Steiff (31 V 1797 Gdańsk – 10 VI 1860 Gdańsk, od 1822 członek Korporacji Kupców)
1861–1872 Georg Eduard Rohloff (1821–1883)
1872–1898 Johann Georg Lickfett (1817–1898) i Oscar Ernst Bischoff (1841–1922)
od 1899 wytwórnia likierów G.F.A. Steiff (z kantorem przy ul. Na Piaskach 2)
29. Danziger Aktien-Bierbraurei Browar w Kuźniczkach Labesweg 6 (ul. Lelewela) 1873–1945 1873–1945 Danziger Aktien-Bierbraurei (Spółka Akcyjna) 1893 – 50
1894 – 74
1895 – 75
1896 – 83
1897 – 89
1907 – 166
30. Bast & Co. GmbH Bierbrauerei Danziger Mumme Weidengasse 35/38 (ul. Łąkowa) 1925–1828 1925–1828 Bast & Co. GmbH
31. Baer Hundegasse 6/7 (ul. Ogarna) przed 1800 – 1808 przed 1800 – 1808 Ephraim Baer (Bähr, Bär, zm. 1809)
32. Dälmer A.B. Hundegasse 8/9 (ul. Ogarna)| przed 1800 – około 1920 przed 1800 – 1830 przed 1800 – 1830 Adam Beniamin Dälmer (1768–1830) 1893 – 24
1907 – 36
Dälmer C.A. 1830–1846 1830–1846 Carl August Dälmer (1791 – po 1840)
Durand F. 1846–1872 1846–1872 Franz Durand (1816–1891)
Fischer P. 1872 – około 1920 1872–1884 Paul Rudolf Fischer (1847–1884)
1884 – około 1920 Johanna Wentzel (córka R.F. Fischera)
33. Hahn Hundegasse 11/12 (ul. Ogarna) przed 1800 – 1815 przed 1800 – 1815 August Beniamin Hahn (1776–1815) 1893 – 24
1894 – 29
1895 – 30
1896 – 29
1897 – 28
1907 – 26
Mroczek C.A. 1815–1835 1815–1835 Carl Friedrich Mroczek (1765–1835)
W. Rodenacker 1835–1875 1835–1875 Wilhelm Theodor Rodenacker (1802–1875)
E. Rodenacker 1875–1918 1875–1918 Carl Eduard Rodenacker (1842–1927)
34. Krüger G. Hundegasse 16 (ul. Ogarna) 1797–1808 1797–1808 Georg Krüger
Kossakowski J. 1815–1842 1815–1842 Johann Kossakowski (1760–1842)
35. Germania-Brauerei Hundegasse 46 (ul. Ogarna) 1901–1905 1901–1903 Friedrich Lemon
1905 August Jürgensen
36. Mundt J.M. Hundegasse 127/128 (ul. Ogarna) przed 1800 – około 1850 przed 1800 – po 1831 Johann Michael Mundt
po 1831 – 1840 Carolina Constantia Mundt (wdowa)
1840 – około 1850 Eduard Mundt
37. Löwens J. Altstädtischer Graben 28 (ul. Podwale Staromiejskie) 1831 1831 Jacob Löwens (Metbrauer) (1772–1839)
38. Jantzen M. Röpergasse 20 (ul. Powroźnicza) przed 1808 1808 Michael Jantzen
39. F.J. Stolle Rittergasse 10 (ul. Rycerska) 1792–1834 1792–1825 Friedrich Jacob Stolle (1746–1825) 1893 – 34
1894 – 36
1895 – 36
1896 – 33
1897 – 35
1825–1830 Justina Florentina Stolle (wdowa)
1830–1834 Carl Gottlieb Mach (1784–1834)
J.-Witt-Brauerei 1834 – około 1909/1910 1834–1848 Jacob Witt (1780–1848)
1848–1881 Heinrich Richard Glaubitz (1810–1881)
1881–1894 Heinrich August Glaubitz (1844–1894)
1894 – około 1909/1910 Margaretta Glaubitz (wdowa) (1852–1924)
Alte Schloßbrauerei około 1910 – 1915 około 1910 – 1915 Danziger Aktien-Bierbrauerei, oddział
1916–1929, po zawieszeniu produkcji, magazyny Danziger Aktien-Bierbrauerei i rozlewnia napojów
40. Fischer J. Nowy Port, Weichselstraße 2 (ul. Starowiślna) 1820–1840 1820–1837 Johann Joseph Fischer (1787–1837) 1894 – 27
1895 – 27
1896 – 27
1897 – 16
(29 w gorzelni)
1907 – 36
1837–1840 J. Fischer (wdowa)
Richard Fischer 1840–1939 1840–1888 Richard Ignatz Fischer (1818–1888)
1888–1915 Georg Albert Fischer (1848–1915)
1915–1939 Erich Fischer (1882–1939)
Export und Lagerbierbrauerei 1939–1945 1939–1945 Paul Fischer (1884–1964)
41. B.H. Krüger Häkergasse 13/14 (ul. Straganiarska) przed 1800 – 1837 przed 1800 – 1837 Beniamin Gotthilf Krüger
G.H. Krüger 1837–1841 1837–1841 Gustav Heinrich Krüger (1803–1841)
Lämmer C. 1854 1854 Carl Lämmer
A. Krüger 1862–1870 1862–1870 August Heinrich Krüger
42. Baer E. Breitgasse 44 (ul. Szeroka)
po 1815 w kompleksie browaru G. Lincka, Breitgasse 48/50
przed 1800 – 1814 1808 Ephraim Bär
1815 Georg Linck
43. Wunnicker Breitgasse 48 (ul. Szeroka)
po 1815 w kompleksie browaru G. Lincka, Breitgasse 50
przed 1800 – 1815 1808 Friedrich Gottfried Wunnicker
44. G. Linck Breitgasse 50 (ul. Szeroka), po 1839 nr 47/50 przed 1800 – około 1865 przed 1800 – 1858 Georg II Linck (1775–1858)
1858 – około 1865 Wilhelm Gustav Linck (1805–1876) i Otto Ferdinand (1813–1883)
45. Erdmann Breitgasse 56/57 (ul. Szeroka) przed 1808 1808 Erdmann
Grangé Noel 1817 1817 Noel Grangé (1769–1839)
46. Dauter M. Breitgasse 85 (ul. Szeroka) 1808 1808 Michael Dauter
Otto Schwartz około 1862 – 1869 około 1862 – 1869 Otto Emil Schwartz (1834 – przed 1892)
47. Peters Breitgasse 94 (ul. Szeroka) przed 1800 – 1810 1808 Wilhelm Peters
48. Zimmermann C. Breitgasse 113 (ul. Szeroka) 1817 1817 C. Zimmermann
49. Axt J.C. Breitgasse 120 (ul. Szeroka) przed 1817 – 1844 przed 1817 – 1844 Johann Christian Axt (1767–1844)
50. Krumbügel C.W. Mattenbuden 31 (ul. Szopy) po 1815 – około 1850 1817 C.W. Krumbügel
Krumbügel J.W. 1831 – około 1850 Johann Wilhelm Krumbügel (1804–1850)
51. Bethge J.F. Heilige-Geist-Gasse 124 (ul. św. Ducha) 1808–1817 1808–1817 Johann Friedrich Bethge
52. Stürmer Johannisgasse 67 (ul. Świętojańska) 1808 1808 Stürmer
53. Tilesius Holzmarkt 4 (Targ Drzewny) przed 1800 1808 Carl Ludwig Tilesius
Zielinski von C.J. 1817 1817 C.J. Zielinski
Axt C.A. przed 1831 – około 1855/1856 przed 1831 – około 1855/1856 Carl August Axt (1797–1888)
54. Störmer Fischmarkt 25 (Targ Rybny) 1808 1808 Jakob Störmer
55. Rexin Fischmarkt 31 (Targ Rybny) 1808 1808 Rexin
56. Siemens D. An der Schneidemühle 11 (ul. Tartaczna) 1831–1834 1831–1834 Daniel Siemens (1771–1834)
57. Danziger Malz- und Exportbierbraurei Ohra-Hauptstraße 4 (Trakt św. Wojciecha) 1901 1901 Bernhard Behrendt
58. Erste Danziger Weiss- und Doppelmalzbierbrauerei Poggenpfuhl 43/45 (ul. Żabi Kruk) 1902–1929 1902–1909 Peter Pantel
1913 Pantel Peter Inh. Max Sokołowski
1914–1929 Leonhard Waas (?–1939)
MrGl
Hurtownie i magazyny portowe browarów spoza Gdańska*
Nazwa i lokalizacja Lata działalności Uwagi
Brauerei Englisch Brunnen
Große Schwalbengasse 34 (ul. Jaskółcza)
1905–1920 hurtownia, browar z Elbląga (Brauerei Englisch Brunnen Elbing, Englisch-Brunnen-Straße 2)
Bergschlößchen-Brauerei
Bärenweg 3 (ul. Mickiewicza)
około 1912 – 1921/1922 filia browaru sopockiego Petrus Wanninger i Walter Wanninger
Hafenstraße 23 (Nabrzeże Oliwskie), w porcie, magazyn 1900–1907 Gesellschaft für Brauerei, Spirtus- und Preßhefefabrikation
Brabank 4 (Stara Stocznia), hurtownia 1908 Höcherlbräu
*Bez związku z browarami produkcyjnymi.
MrGl
Osobiste
Przestrzenie nazw

Warianty
Widok
Działania
Partner Główny



Wydawca Encyklopedii Gdańska i Gedanopedii


Partner technologiczny Gedanopedii