BASZTA JACEK

Z Encyklopedia Gdańska
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

< Poprzednie Następne >
Baszta Jacek w systemie zachodnio-północnych obwarowań Głównego Miasta na tzw. „Planie sztokholmskim” (rysunku aksjonometrycznym wykonanym piórkiem) przypisywanym Antonowi Möllerowi, około 1600: na pierwszym planie kościół św. Mikołaja i klasztor dominikanów, po lewej u dołu Brama Szeroka, w prawo Baszta Jacek, Baszta Dominkańska, Baszta Klasztorna, Baszta Katowska, Brama Zamkowa nad fosą (obecnie ul. Podwale Staromiejskie), kościół św. Ducha
Baszta Jacek widziana z Targu Drzewnego, karta albumu Aegidiusa Dickmanna z widokami Gdańska, 1617; po prawej na pierwszym planie Brama Szeroka
Baszta Jacek, Baszta Dominikańska i resztki murów obronnych Głównego Miasta, około 1830, autor ryciny nieznany
Conrad Anton Mann, Baszta Dominikańska i Baszta Jacek, 1855
Baszta Dominikańska i Baszta Jacek, 1879
Baszta Dominikańska i Baszta Jacek, 1894
Baszta Jacek, XIX/XX wiek
Baszta Jacek, fot. Kazimierz Lelewicz, w 1946
Baszta Jacek w 1953, po utracie części dachówek w trakcie wichury
Baszta Jacek, 2012

BASZTA JACEK, u zbiegu obecnej ul. Podwale Staromiejskie i Pańskiej (adres: Pańska 1). Początki budowy sięgają 3. ćwierci XIV wieku, ostateczny kształt uzyskała w początku XV wieku. Ośmioboczna (ośmiobok wpisany w koło o średnicy 8,7 m), ceglana, nakryta dachem namiotowym, znajdowała się w północno-zachodnim narożniku murów obronnych Głównego Miasta Gdańska. Najwyższa ze średniowiecznych baszt gdańskich (wysokość całkowita 36 m, wysokość trzonu baszty 22 m, 8 kondygnacji naziemnych), loch dostępny za pomocą drabiny. Grubość murów w kondygnacji przyziemia wynosi około 2,6 m, następnie zwęża się do 1,1 m w najwyższym punkcie.

W roku 1582 dominikanie z sąsiedniego klasztoru w ramach rekompensaty za majątek utracony w czasie rozruchów z 1577 wysuwali wobec Rady Miejskiej żądania przyznania im baszty. Zrezygnowali po wielu arbitrażach w 1584, kiedy Rada Miejska zobowiązała się nie przechowywać tam prochu i amunicji, udostępniać ją dominikanom na każde życzenie, a w razie zburzenia wybudować w jej miejsce na własny koszt mur obronny. W 1556 roku dodano namiotowy dach. W latach 1701–1741 po baszcie Dominikańskiej przejęła nazwę Kiek in de Kök („Patrz do Kuchni”), ponieważ widać z niej było spiżarnię i kuchnię klasztoru dominikanów, i nosiła ją do roku 1945. Obecna nazwa nawiązuje do św. Jacka, założyciela zgromadzenia polskich dominikanów. Górną kondygnację stanowią wystające przed lico murów ceglane arkady, wsparte na ceglanych konsolach. Nad arkadami znajdowały się do XVI wieku machikuły.

W 1945 roku zniszczeniu uległ dach i górne części murów, wypalone zostało wnętrze. Odbudowana w latach 1947–1955 zgodnie ze stanem z roku 1556 (wiosną 1953 potężna wichura strąciła część dachówek). Od 1962 roku na jej parterze mieści się zakład fotograficzny Foto Wieża Jacek. 24 II 1967 roku baszta została wpisana do rejestru zabytków. W 2000 roku przeprowadzono remont dachu (wymieniono poszycie dachowe na nową dachówkę). We wrześniu–październiku 2015 odsłonięto i zaizolowano fundamenty, chroniąc mury przyziemia przed wilgocią, odsolono mury do wysokości 2 m, wyremontowano klatkę schodową, stolarkę okienną i drzwiową. Administrowana przez Gdański Zarząd Nieruchomości Komunalnych. GS

Osobiste
Przestrzenie nazw

Warianty
Widok
Działania
Partner Główny



Wydawca Encyklopedii Gdańska i Gedanopedii


Partner technologiczny Gedanopedii