ŚWIETLICKI PAUL

Z Encyklopedia Gdańska
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

< Poprzednie Następne >
Kartusz nagrobny Paula Świetlickiego

PAUL ŚWIETLICKI (Schwidlitzki; 13 I 1699 Ostrowin koło Ostródy – 9 XI 1756 Gdańsk), pastor kościoła św. Jana, pedagog. Syn Marcina, pastora w Łynie (Lahna) koło Nidzicy (Neidenburg) (1692–1697) i w Ostrowinie (1697–1709), oraz Doroty z Brodowskich. W latach 1710–1712 uczeń gdańskiej szkoły św. Jana, w 1712–1720 uczeń gdańskiego Gimnazjum Akademickiego. W ostatnich latach nauki udzielał prywatnych lekcji języka polskiego, którego znajomość wyniósł z domu rodzinnego. 7 V 1720 odbył publiczną dysputę z Paulem Paterem o astrologii perskiej (Astrologiam Persicam, Ad Instantiam Legati Regis Persarum, Dum Gedani Degeret, Nuper Conscriptam, Nunc Ab Amicis Requisitam, Publicam In Lucem Protrahent Præses Pavlvs Pater, Mathemat. Prof. Publ. Et Respondens Paulus Swietlicki, Osteroda-Boruss…, Gedani 1720).

Studiował teologię na uniwersytecie w Lubece i Rostoku (1720), w Wittenberdze (1722) i w Holandii. Odwiedził również uniwersytety w Lipsku, Halle i Frankfurcie nad Odrą. W maju 1724 opuścił Wittenbergę i przez Hamburg udał się do Holandii, a następnie do Paryża (1725). Polecony przez posła szwedzkiego na dworze francuskim, barona Niklasa Petera von Geddę, w 1726 wyjechał do Anglii, gdzie przez dwa lata był nauczycielem domowym dwóch synów hrabiny von der Lippe. W 1728 w Londynie przyjął święcenia kapłańskie w obrządku luterańskim i wyjechał do Francji, gdzie objął stanowisko nadwornego kaznodziei, a następnie kaznodziei gabinetowego szwedzkiego ambasadora Carla Gustafa Jacobssona Sparre, którego reprezentował na kongresie pokojowym w Soissons.

Otrzymawszy od gdańskiej Rady Miejskiej propozycję pracy, z końcem 1728 wyruszył z Paryża i przez Strasburg, Frankfurt, Kassel i Wittenbergę i 26 X 1729 objął urzędy kaznodziei w kaplicy św. Anny i lektor języka polskiego w Gimnazjum Akademickim. Zrezygnował z nich w 1734, kiedy został diakonem w kościele św. Jana, od 1750 pastor tego kościoła. Wprowadzał w Gdańsku do teologii nowe, racjonalistyczne tendencje. Zalecał czytanie Biblii z naciskiem wyłącznie na aspekty moralne, nie zaś cudowne, przeciwstawiał się atakom Ministerium Duchownego na pietystów i innych nie-luteranów, spowiedź duchową opłacaną pieniędzmi nazywał „komorą celną” i nie zważając na silny sprzeciw zgodził się zostać ojcem chrzestnym dziecka angielskiego kaznodziei, Petera Haya. Doprowadziło to w 1736 do sporu teologicznego z kaznodzieją kościoła św. Jakuba Johannem Danielem Kickenbuschem (1696-1759). Rada Miejska próbowała łagodzić spór, zakazała polemik, w konsekwencji skazała Kickenbuscha na banicję. Podobny spór wywołał w 1748, gdy wprowadził do nauki religii nowy kierunek, pietyzm, co uzasadnił w dziele Ordnung des Heils (Gdańsk 1747, wyd. 2: 1749).

Był współzałożycielem Towarzystwa Przyrodniczego (1743). Na pierwszych czterech posiedzeniach Towarzystwa wykładał naukę o elastyczności powietrza, ilustrując je doświadczeniami. Zajmował się również mechaniką, np. mierzeniem sił poruszających się ciał. Był inicjatorem doświadczeń Daniela Gralatha z dziedziny elektryczności. Odrzucił propozycję pracy w Szwecji.

Autor kazań, mów pogrzebowych oraz prac teologicznych, między innymi Dissertatio Historico-Philologica De Locis Et Temporibus, Quae Fideles ante legem ceremonialem Precibus destinarunt (Schwiegerau, 1720), Antwort-Schreiben (1736), Glauben (1740), Die beharrliche Treue (1751).

Od 18 VI 1742 był żonaty z Luduigą Florenntiną Sonntag, córką przełożonego kościoła św. Jana i kwatermistrza Kwartału Rybackiego. Miał syna i dwie córki, z których Paulina Renata w 1762 roku została żoną ławnika Starego Miasta Paula Gottlieba Schnaasego (1728–1787), a Johanna Florenntina w 1765 Friedricha Muhla (1732–1797). MrGl JANSZ

Osobiste
Przestrzenie nazw

Warianty
Widok
Działania
Partner Główny



Wydawca Encyklopedii Gdańska i Gedanopedii


Partner technologiczny Gedanopedii