GIMNAZJUM AKADEMICKIE

Z Encyklopedia Gdańska
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

< Poprzednie Następne >
Widok na kościół św. Trójcy
i klasztor franciszkanów,
w którym mieściło się Gimnazjum Akademickie, Der Stadt Dantzigk..., 1687
Rzut poziomy kościoła
św. Trójcy i Gimnazjum Akademickiego, Barthel Ranisch, 1695
Johann Botsack, rektor Gimnazjum Akademickiego
w latach 1631–1643
Abraham Calow, rektor Gimnazjum Akademickiego
w latach 1643–1650
Aegidius Strauch, rektor Gimnazjum Akademickiego
w latach 1670–1682, Johann Höhn jr, 1671
Samuel Schelwig, rektor Gimnazjum Akademickiego
w latach 1685–1715
Bartholomäus Keckermann, profesor Gimnazjum Akademickiego
w latach 1602–1609

GIMNAZJUM AKADEMICKIE (w roku 1558 Gymnasium Dantiscanum / Gimnazjum Gdańskie; od 1580 Gymnasium Academicum sive Illustre / Gdańskie Gimnazjum Akademickie), w okresie staropolskim jedna z najznakomitszych protestanckich szkół w Europie. Rozpoczęło działalność 13 VI 1558 w budynku klasztoru franciszkańskiego, przekazanego 30 IX 1555 władzom Gdańska na potrzeby oświaty przez ostatniego gwardiana Jana Rollawa ( franciszkanie, kościół i klasztor św. Trójcy). W pierwszym etapie, do roku 1580, było typową 4-klasową szkołą średnią o przewadze przedmiotów teologiczno-retorycznych. Obowiązujący program opracował w 1568 roku trzeci rektor Andreas Franckenberger. Zamknięta w 1576, w okresie wojny Gdańska z królem polskim Stefanem Batorym, otwarta ponownie w 1580 już jako Gimnazjum Akademickie. Był to efekt dążeń od połowy XVI wieku reprezentantów trzech największych miast Prus Królewskich (Gdańska, Torunia i Elbląga) do utworzenia na tym terenie protestanckiego uniwersytetu, przeznaczonego głównie dla mieszczan. Po niepowodzeniu planu skupiono się na przekształceniu trzech istniejących w tych ośrodkach miejskich gimnazjów w placówki akademickie. Reforma organizacyjna i programowa zapoczątkowana w Gdańsku w roku 1580 doprowadziła do powstania Gimnazjum Akademickiego w okresie rektoratu Jacoba Fabriciusa, reprezentującego wyznanie ewangelicko-reformowane. Umacniające się ambicje uniwersyteckie potwierdzały otwarte w latach 1580–1611 katedry teologii, filozofii, prawa i historii, retoryki, matematyki, medycyny z anatomią ( katedra anatomii), greki, hebrajskiego i języków orientalnych oraz powołany w 1589 roku lektorat języka polskiego. Wprowadzono też zwyczaje zbliżone do immatrykulacji, przemyślane i publikowane programy, przedłużono trwający 4 lata okres kształcenia (dzięki powołaniu dwóch klas akademickich) do 6–9 lat. Status absolwentów Gimnazjum można by porównać do obecnych licencjatów. Od schyłku XVI wieku zatrudniono wielu wyróżniających się uczonych, absolwentów uniwersytetów europejskich (głównie niemieckich i niderlandzkich), posiadających stopień doktora. Ułatwieniem miały być przyznawane stypendia i nawiązane jeszcze podczas studiów i peregrynacji akademickich kontakty naukowe oraz wykorzystywanie stale wzbogacanych zbiorów założonej w roku 1596 Biblioteki Rady Miejskiej.

Osiągnięcia związanych z Gimnazjum Akademickim uczniów i profesorów nierzadko weszły na trwałe do dziejów nauki europejskiej z różnych dziedzin wiedzy. Wybitnymi astronomami byli Jan Heweliusz i jego nauczyciel matematyki i astronom Peter Krüger, Heinrich Kühn, który jako pierwszy zastosował geometryczną interpretację liczb zespolonych, udoskonalił rozwiązywanie równań wyższych stopni, opracował prototyp elektroskopowej wagi analitycznej. Spośród przyrodników sławni byli Johann Reinhold (1729–1798) i jego syn Georg Adam (1754–1794) Försterowie, którzy podczas wypraw z Jamesem Cookiem w latach 1772–1775 przeprowadzili ważne badania z zakresu biologii mórz tropikalnych; G.A. Förster zaliczany jest do czołowych przeddarwinowskich ewolucjonistów na świecie. Pionierskie badania w dziedzinie fizyki prowadził Daniel Gralath starszy. Z grona zatrudnionych w Gimnazjum Akademickim przyrodników Johann C. Eichhorn zapoczątkował mikroskopowe badania pierwotniaków morskich, Joachim Oelhaf jako pierwszy przeprowadził w 1613 roku publiczną sekcję zwłok, Izrael Conradt sformułował pogląd dotyczący krążenia krwi w żywych organizmach. Z Gimnazjum związani byli Daniel Fahrenheit oraz Philipp Clüver, twórca geografii historycznej. Wyjątkowe znaczenie miały poglądy prof. retoryki Johanna Mochingera, który doceniał znaczenie ergonomii w pracy marynarzy, uwagi o fizjografii Polski Paula Patera, dzieła Bartholomäusa Keckermanna, wybitnego filozofa i polihistora przełomu XVI –XVII wieku, który dążąc do ujednolicenia podstaw geografii, opracował metodę badań rozwiniętą później przez Bernharda Vareniusa i Isaaca Newtona. Interesujące rozprawy dotyczące prawa morskiego opracowali Reinhold Curicke, Samuel F. Willenberg, Gottfried Lengnich. Duży rozgłos zyskały też dzieła historyczne i historiograficzne Joachima Pastoriusa, Johanna Schultza (Szołeckiego) i Gottfrieda Lengnicha.

Zajęcia dydaktyczne w Gimnazjum Akademickim w XVI–XVII wieku odbywały się w małych grupach, często metodą seminaryjną; badania głównie indywidualnie. Dopiero w XVIII wieku organizowano dociekania zespołowe, które przyczyniły się do powołania 23 X 1720 roku towarzystwa naukowego Societas Litteraria, 2 I 1743 Societas Physicae Experimentalis, przekształconego po 10 latach w Towarzystwo Przyrodnicze. W siedzibie szkoły, w skrzydle wschodnim dawnego klasztoru franciszkanów, znajdowało się Małe Audytorium Anatomiczne i biblioteka, w skrzydle południowym reprezentacyjne Auditorium Maximum (m.in. sala uroczystości organizowanych przez Radę Miejską) oraz sale wykładowe. Pod koniec XVI wieku dobudowano skrzydło zachodnie, przeznaczone – obok sal wykładowych – na mieszkania. Rektor pełnił początkowo obowiązki pastora kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, w latach 1585–1799 kościoła św. Trójcy, lektor języka polskiego obowiązki kaznodziei kościoła św. Anny. Około roku 1600, w okresie największego rozkwitu, nauki jednorazowo pobierało 200 osób, w XVIII wieku zaczęło podupadać, w latach 1794–1799 nieobsadzone pozostawało stanowisko rektora. LM

W okresie I Wolnego Miasta Gdańska wojska francuskie przeznaczyły budynek szkoły na szpital i magazyny, w związku z czym zajęcia odbywały się w domu pastora Abrahama F. Blecha przy St. Trinitatis-Kirchengasse (ul. św. Trójcy). W roku 1810 zlikwidowano naukę języków orientalnych i starogreckiego, w 1812 teologii, prawa i medycyny. 18 VI 1815 władze pruskie przekształciły ją w 6-letnią szkołę średnią. 10 XI 1817 połączone ze szkołą mariacką, stało się 6-letnim Gimnazjum Miejskim, z siedzibą początkowo przy Kleine Krämergasse (ul. Podkramarska). RED

Rektorzy Gimnazjum Gdańskiego
1558–1559 Johann Hoppe
1560–1567 Heinrich Moller
1567–1576 Andreas Franckenberger
1576–1580 vacat
MrGl
Rektorzy Gimnazjum Akademickiego
1580–1629 dr Jacob Fabricius
1631–1643 dr Johann Botsack
1643–1650 dr Abraham Calow
1651–1669 dr Johann Maukisch
1670–1682 dr Aegidius Strauch
1685–1715 dr Samuel Schelwig
1717–1730 dr Johann Georg Abicht
1732–1752 dr Albert Menon Verpoortenn
1753–1769 dr Ernst August Bertling
1770–1794 dr Wilhelm Paul Verpoortenn
1799–1809 dr Daniel Gralath
1810–1811 dr Friedrich Theodor Rinck
1812–1813 Nicolaus Gottfried Christian Eckermann
(1784 – 13 III 1813 Gdańsk,
profesor łaciny i greki, zmarł na tyfus)
1814–1817 Christian Gottfried Ewerbeck
MrGl
Lektorzy języka polskiego w Gimnazjum Akademickim
1589–1592 Jan Rybiński
1592–1598 Adam Krüger
1598–1601 Nicolaus Volckmar
1604–1612 Jan Karol Milewitamus
1623–1630 Aleksander Kolumna
1630–1633 Marcin Deyka
1633–1644 Jan Guliński (Sniatowski)
1655–1656 Henryk Gülich
1656–1679 Jakub Praetorius
1679–1690 Stephani Jan Łaganowski
1691–1693 Jan Karol Woyna
1694 Jan Weber
1694–1698 Daniel Scheller
1698–1709 Piotr Michaelis
1709–1729 Jędrzej Waszeta
1730–1734 Paul Świetlicki
1735–1737 Jan Jerzy Godlewski
1737–1773 Jan Duchna
1773–1785 Johann Gottfried Guzowius
1785–1795 Johnn Wilhelm Lehmann
1796–1797 Matthias Crispin
1798–1817 Krzysztof Celestyn Mrongowiusz
MrGl
Osobiste
Przestrzenie nazw

Warianty
Widok
Działania
Partner Główny



Wydawca Encyklopedii Gdańska i Gedanopedii


Partner technologiczny Gedanopedii