HONOROWE OBYWATELSTWO MIASTA

Z Encyklopedia Gdańska
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

< Poprzednie Następne >

HONOROWE OBYWATELSTWO MIASTA, przyznawane osobom szczególnie zasłużonym dla miasta, niezależnie od miejsca zamieszkania, nawiązuje do dawnych praw miejskich. Ustanowione przez pruską ustawę o samorządzie z 17 III 1831, obowiązującą w Gdańsku do 1920 roku. Z honorowym obywatelstwem nie wiązały się żadne przywileje, wnioski zgłaszało prezydium Rady Miejskiej lub Zarząd Miasta, wygasało z chwilą śmierci. Nominatowi wręczano dyplom podczas uroczystego bankietu. W latach 1831–1919 w Gdańsku wyróżniono tym tytułem 26 osób. W okresie II Wolnego Miasta Gdańska (WMG) brak było ustawodawstwa w tej kwestii, w nawiązaniu do dawnych pruskich ustaw nadano tytuł trzem osobom. W trakcie II wojny światowej Zarząd Miasta przyznał jedno honorowe obywatelstwo, w okresie 1945–1990, mimo braku ogólnopolskich przepisów, Rada Miejska zadecydowała o przyznaniu czterech dalszych. Na podstawie ustawy o samorządach z 8 III 1990 Rada Miasta 6 IV 1993 podjęła uchwałę o zasadach przyznawania honorowego obywatelstwa.

Brak uzgodnień w sprawie odebrania honorowego obywatelstwa był powodem licznych dyskusji, głównie dotyczących cofnięcia nadania tytułu zbrodniarzom wojennym ( Albert Forster, Adolf Hitler, Hermann Göring) czy przedstawicielom reżimu komunistycznego (Bolesław Bierut, Konstanty Rokossowski, Paweł Batow, Wiktor Kulikow). Sprawę odebrania im tytułu podnosił (w roku 2000) zwłaszcza ks. Henryk Jankowski, a nazistowskim zbrodniarzom (w 2008) Hans L. Fauth (obaj posiadają honorowe obywatelstwo z 2000 i 1994 roku). Nieformalne stanowisko władz Gdańska zakładało, że wygasa ono z chwilą śmierci uhonorowanego, dlatego nie trzeba tworzyć odrębnych przepisów. Sprzeczność z praktyką ujawniła się w roku 1998, z chwilą przyznania pośmiertnego honorowego obywatelstwa obrońcom ( obrona) Poczty Polskiej i Westerplatte, a w 2000 działaczom Wolnych Związków Zawodowych Wybrzeża i sygnatariuszom porozumień sierpniowych z roku 1980 (w tym niektórym osobom pośmiertnie). W 2006 roku dyskusja rozgorzała na nowo po ujawnieniu przez Güntera Grassa jego służby w formacjach SS. 27 XI 2008 Rada Miasta wydała oświadczenie, że w sprawie honorowego obywatelstwa sprzed 1945 stosuje punkt 3. dekretu Krajowej Rady Narodowej z 30 III 1945 o utworzeniu województwa gdańskiego, mówiący o utraceniu mocy na obszarach byłego II WMG wszystkich przepisów sprzecznych z ustrojem demokratycznego państwa polskiego. Uznano to za wystarczające, by honorowe obywatelstwo nadane przez władze II WMG i III Rzeszę uznać za niebyłe. W wypadku tytułów nadanych przed rokiem 1990 powołano się na uchwałę Rady Miasta z 18 XII 1990, która wyliczając wcześniejsze akty prawne nadal obowiązujące, nie przywołała wcześniejszych uchwał w sprawie honorowego obywatelstwa, czyli tym samym uznała je za niebyłe.

Obecnie za honorowych obywateli uważa się tylko tych, którzy otrzymali tytuły po 1990 roku. Podczas uroczystej sesji Rady Miasta oprócz dyplomu i wpisu do księgi pamiątkowej wyróżniony otrzymuje replikę dawnego krzesła w stylu gdańskim, prawo do bezpłatnych przejazdów środkami komunikacji miejskiej (od IV 2007 wprowadzono specjalne legitymacje) i miejsce pochówku w Alei Zasłużonych na cmentarzu komunalnym. Po roku 1993 zdecydowano się nadawać honorowe obywatelstwo zbiorowo: obrońcom Poczty Polskiej i Westerplatte w 1939 oraz członkom i sympatykom NSZZ „Solidarność”. Zobacz też starszy obywatel. MrGl

Honorowi obywatele miasta Gdańska
Data przyznania i wręczenia Imię i nazwisko Funkcja, zasługi
Marzec 1831 Johann Friedrich Constantin von Lossau Generał lejtnant, 1825–1831 komendant twierdzy Gdańsk i dowódca 2. dywizji piechoty; tytuł z chwilą opuszczenia Gdańska.
Koniec 1831 Wilhelm Baum Doktor medycyny, kierownik Szpitala Miejskiego w Gdańsku; tytuł za kierowanie walką z epidemią cholery w Gdańsku w 1831 roku.
1833 Gustav Adolf Leo Dyrektor generalny rejencji gdańskiej; tytuł z chwilą zakończenia pracy na tym stanowisku.
Luty 1841 Johann Karl Rothe Prezydent rejencji Gdańska; tytuł przy przejściu na emeryturę.
6 II 1842 Jacob Friedrich von Rüchel-Kleist Generał lejtnant, generał-gubernator twierdzy Gdańsk; tytuł na 50-lecie służby wojskowej.
17 II 1847
uroczystość wręczenia:
20 II 1847 w Nowym Porcie
Paul Matthias Wundsch Od 17 II 1847 królewski inspektor celny w Nowym Porcie; tytuł za 50 lat służby i popieranie rozwoju gdańskiego handlu.
13 VI 1849 Adolf Heinrich Wilhelm von Grabow Generał lejtnant, gubernator Gdańska; tytuł nadany przed objęciem stanowiska dowódcy okręgu wojskowego w Szczecinie.
1 IX 1849 ks. Stanisław Kostka Rosołkiewicz Proboszcz Kaplicy Królewskiej; tytuł w 50-lecie kapłaństwa.
7 XI 1849 Emil Friedrich Götz Lekarz, kierownik Szpitala Miejskiego w Gdańsku; tytuł za zasługi w walce z epidemiami cholery.
30 XI 1853
uroczystość wręczenia:
19 XII 1853 w Berlinie
Otto Theodor von Manteuffel
(3 II 1805 Lübben, Niemcy – 26 XI 1882 Krossen k. Luckau)
Polityk, minister spraw wewnętrznych Prus, od 19 XII 1850 do 5 XI 1858 premier Prus; tytuł za zasługi polityczne.
16 XII 1856 Friedrich Wilhelm Clausewitz 1842–1875 prezydent gdańskiej policji, organizator pierwszej w Gdańsku zawodowej straży pożarnej; tytuł w 25-lecie pracy zawodowej.
5 VI 1863 Robert Ludwig Hans Blumenthal 1841–1863 prezydent rejencji gdańskiej, czynny w sprawach miasta; tytuł przed mianowaniem na prezydenta rejencji w Sigmaringen (Badenia-Wirtembergia).
5 XII 1865 Matthias Gotthilf Löschin Pedagog, historyk, członek Rady Miejskiej; tytuł za wybitne zasługi na niwie oświaty, nauki i kultury w 50-lecie pracy zawodowej.
6 I 1885
uroczystość wręczenia:
10 II 1885 w Berlinie
Eduard Friedrich Wiebe Inżynier budownictwa, projektant systemu kanalizacyjnego Gdańska i osuszenia Dolnego Miasta; tytuł z okazji 80. urodzin.
4 IX 1888
uroczystość wręczenia:
6 XI 1889 w Berlinie
Karl Adolf Ernsthausen 1879–1888 nadprezydent prowincji Prusy Zachodnie w Gdańsku, 1879–1880 prezydent rejencji gdańskiej, organizator życia administracyjnego i społecznego.
10 VII 1890 Leopold von Winter Nadburmistrz Gdańska 1863–1890, jedna z najwybitniejszych osobowości miasta 2. połowy XIX w.; tytuł po przejściu na emeryturę.
3 I 1893 Julius Albert Licht Inżynier budownictwa, architekt, 1856–1893 miejski radca budowlany, miał decydujący wpływ na inwestycje budowlane; tytuł w związku z przejściem na emeryturę.
21 III 1894
uroczystość wręczenia:
20 X 1894 w Berlinie
Leo von Caprivi
(24 II 1831 Berlin – 6 II 1899 Skórzyn k. Krosna Odrzańskiego)
Od 20 III 1890 do 1892 roku kanclerz Niemiec, 1890–1894 premier Prus; tytuł za wkład w rozwój wolnego handlu, przede wszystkim z Rosją. Dyplom ozdobiony malunkami Adolfa Männchena z widokami Gdańska.
9 XI 1895 Heinrich Rickert Poseł Gdańska do Reichstagu; tytuł za reprezentowanie interesów Gdańska, pozyskiwanie dotacji na inwestycje przemysłowe, portowe i drogowe; w 25-lecie pracy parlamentarnej.
25 III 1896 Carl Otto Steffens Przewodniczący Rady Miejskiej 1881–1898; tytuł w 70. rocznicę urodzin za wkład w rozwój gdańskiego przemysłu, portu, żeglugi, kultury i oświaty.
12 IV 1897
miejsce i uroczystość wręczenia:
14 IV 1897 w Dworze Artusa
Richard Theodor Damme Wiceprzewodniczący Rady Miejskiej 1864–1899, prezes korporacji kupców gdańskich 1884–1901.
2 VI 1898
miejsce wręczenia:
Zakład Kształcenia Położnych; bankiet wieczorem w sali Bractwa Strzeleckiego
Georg Friedrich Heinrich Abegg Lekarz w Gdańsku, położnik, prezes Fundacji Abegga; tytuł w 50-lecie pracy.
1 V 1899 Gustav Heinrich Gossler Prawnik, 1891–1902 nadprezydent prowincji Prusy Zachodnie ze stolicą w Gdańsku; tytuł za uzyskanie w 1899 zgody cesarza Wilhelma II na powołanie Technische Hochschule.
15 II 1903 Carl Hermann Emil Berenz Kupiec, przewodniczący Rady Miejskiej 1899–1901; tytuł za działalność społeczną w 70. urodziny.
6 VIII 1915
data wręczenia:
zapewne 24 IX 1915
Paul von Beneckendorff Hindenburg
(2 X 1847 Poznań – 2 VIII 1934 Ogrodzieniec / Neudeck k. Ostródy)
Feldmarszałek, 1925–1933 prezydent Niemiec; tytuł za zwycięstwa z 1914 roku.
6 VIII 1915 August Anton Ludwig von Mackensen Feldmarszałek, 1893–1898 dowódca regimentu huzarów w Gdańsku, 1901–1908 dowódca brygady huzarów w Gdańsku; tytuł za działania wojenne z 1914 roku.
3 X 1925
miejsce wręczenia:
Monachium
Max Halbe Dramaturg, powieściopisarz; tytuł w 60-lecie urodzin.
14 VII 1933
uroczystość wręczenia:
11 VIII 1933 w Sali Czerwonej Ratusza Głównego Miasta
Albert Maria Forster 15 X 1930 specjalny pełnomocnik Adolfa Hitlera w Gdańsku, od października 1939 gauleiter Okręgu Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie; tytuł za zwycięstwo NSDAP w wyborach w Gdańsku.
Uroczystość wręczenia:
20 IV 1939 w kancelarii Rzeszy w Berlinie
Adolf Hitler
(20 IV 1889 w Braunau, Austria – 30 IV 1945 Berlin)
Kanclerz III Rzeszy; tytuł z inicjatywy gauleitera Alberta Forstera i Senatu II Wolnego Miasta Gdańska z okazji 50. urodzin.
Uroczystość wręczenia:
12 I 1943 w Berlinie
Hermann Wilhelm Göring
(12 I 1893 Rosenheim – 15 X 1946 Norymberga)
Marszałek III Rzeszy, dowódca Luftwaffe; tytuł z inicjatywy gauleitera Alberta Forstera z okazji 50. urodzin. Za futerał dyplomu służyła podstawa modelu okrętu „Peter von Danzig”.
7 VII 1947
uroczystość wręczenia:
Belweder w Warszawie
Bolesław Bierut, właśc. Bolesław Biernacki
(18 IV 1892 Rury Jezuickie, ob. część Lublina – 12 III 1956 Moskwa)
Prezydent PRL od 1947, premier PRL od 1952; Rada Miejska przyznała tytuł przez aklamację, licząc (bezskutecznie) na wsparcie finansowe obchodów 950-lecia Gdańska.
30 III 1949
uroczystość wręczenia:
10 IV 1949 w Legnicy
Konstanty Rokossowski
(21 XII 1896 Warszawa – 3 VIII 1968 Moskwa)
Od 29 VI 1944 marszałek ZSRR, od 7 XI 1949 marszałek Polski, od jesieni 1944 dowódca II Frontu Białoruskiego, walczącego następnie na Pomorzu Gdańskim; tytuł w 4. rocznicę zdobycia Gdańska, przyznany mocą wspólnej uchwały Miejskich Rad Narodowych Gdańska, Gdyni i Sopotu, przyjętej w gmachu Opery Bałtyckiej.
30 III 1965
uroczystość wręczenia:
podczas akademii w Hali Stoczni Gdańskiej z okazji 20-lecia zajęcia Gdańska
Paweł Batow
(1 VI 1897 Flisowo, gubernia jarosławska – 19 IV 1985 Moskwa)
W marcu 1945 dowódca 65. armii atakującej Gdańsk od strony Kolbud, Oruni, Żukowa i Siedlec, z punktem dowodzenia na Biskupiej Górce; generał armii ZSRR.
19 II 1977
uroczystość wręczenia:
21 II 1977 w Sali Czerwonej Ratusza Głównego Miasta
Wiktor Kulikow
(ur. 5 VII 1921 Wierchniaja Liubowsza, Kraj Stawropolski)
Szef sztabu 66. gwardyjskiej brygady pancernej, która w marcu 1945 walczyła w Gdańsku-Oruni (dworzec towarowy przy ul. Toruńskiej); od 1976 marszałek ZSRR; inicjatywa nadania honorowego obywatelstwa wyszła od władz państwowych.
18 V 1993
uroczystość wręczenia:
26 VII 1993 w Sali Czerwonej Ratusza Głównego Miasta
Günter Grass Pisarz, noblista.
8 III 1994
uroczystość wręczenia:
14 III 1994 w Sali Czerwonej Ratusza Głównego Miasta
Hans Lothar Fauth
(14 III 1928 Gdańsk – 8 I 2012 Lubeka)
Radny Lubeki, od 1981 organizator pomocy dla Gdańska.
25 V 1994
uroczystość wręczenia:
28 VI 1994 w Sali Czerwonej Ratusza Głównego Miasta
Gerard Labuda
(28 XII 1916 Nowa Wieś k. Kartuz – 1 X 2010 Poznań)
Historyk, mediewista, profesor Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu, pracownik Polskiej Akademii Nauk, autor prac naukowych o Gdańsku i Pomorzu.
25 V 1994
uroczystość wręczenia:
28 VI 1994 w Sali Czerwonej Ratusza Głównego Miasta
Ignacy Adamczewski Fizyk, prof. Politechniki Gdańskiej, specjalista z dziedziny jonizacji i przewodnictwa elektrycznego ciekłych dielektryków.
8 IX 1994
uroczystość wręczenia:
7 XI 1994 w Dworze Artusa
Hans Koschnick
(ur. 2 IV 1929 Brema)
Polityk, m.in. burmistrz i prezydent Bremy 1967–1985; tytuł za zasługi dla współpracy polsko-niemieckiej.
24 IV 1997
uroczystość wręczenia:
30 VI 1997 w Dworze Artusa
George Herbert Walker Bush
(ur. 12 VI 1924 Milton, USA)
Prezydent USA 1989–1993; tytuł za wkład w działania na rzecz demokracji w Polsce.
24 IV 1997
uroczystość wręczenia:
30 VI 1997 w Dworze Artusa
Richard Karl von Weizsäcker
(ur. 15 IV 1920 Stuttgart)
Prezydent RFN od 1 VII 1984 do 30 VI 1994; tytuł za wkład na rzecz demokracji w Polsce.
24 IV 1997
uroczystość wręczenia:
30 VI 1997 w Dworze Artusa
Lech Wałęsa Przywódca Solidarności, prezydent Polski 1990–1995, noblista; tytuł za działania na rzecz demokracji w Polsce.
18 IX 1997
uroczystość wręczenia:
12 XII 1997 w Dworze Artusa
Marian Kołodziej Scenograf związany z Teatrem Wybrzeże; tytuł za całokształt twórczości artystycznej.
19 III 1998
uroczystość wręczenia:
3 V 1998 w Dworze Artusa
Ryszard Kukliński
(13 VI 1930 Warszawa – 11 II 2004 Tampa, USA)
Pułkownik Wojska Polskiego i armii amerykańskiej, agent CIA, przekazywał informacje dotyczące Układu Warszawskiego i wprowadzenia stanu wojennego w Polsce w 1981 roku.
21 V 1998
uroczystość wręczenia:
31 VIII 1999 w Ratuszu Staromiejskim
członkowie załogi Westerplatte z 1939 Tytuł przyznano 210 imiennie ustalonym członkom załogi, w tym 23 żyjącym, reszcie pośmiertnie; dyplom odebrały osobiście 2 osoby, pozostałym dostarczono go lub przesłano pocztą.
21 VI 1998
uroczystość wręczenia:
31 VIII 1999 w Ratuszu Staromiejskim
obrońcy Poczty Polskiej w Gdańsku w 1939 56 tytułów nadanych pośmiertnie, dyplomy odebrali członkowie rodzin.
24 VIII 2000
uroczystość wręczenia dla większości:
15 XII 2000 w Dworze Artusa
Działacze Wolnych Związków Zawodowych Wybrzeża i sygnatariusze porozumień sierpniowych w 1980: Lech Bądkowski (pośmiertnie), Henryka Krzywonos, Jerzy Borowczak, Stefan Lewandowski, Bogdan Borusewicz, Bogdan Lis, Joanna Duda-Gwiazda, Alina Pienkowska, Bogdan Felski, Ludwik Prądzyński, Wojciech Gruszecki, Józef Przybylski, Andrzej Gwiazda, Jerzy Sikorski, Stefan Izdebski, Lech Sobieszek, Jerzy Kmiecik, Tadeusz Stanny, Zdzisław Kobyliński, Andrzej Kołodziej, Anna Walentynowicz, Florian Wiśniewski W 20. rocznicę podpisania porozumień sierpniowych i powstania NSSZ „Solidarność”; przyjęcia tytułu odmówiła Anna Walentynowicz; Stefan Izdebski odebrał tytuł 18 II 2009; w 2003 ogłoszono, że Florian Wiśniewski był tajnym współpracownikiem SB, podjęto (bezskuteczną) próbę usunięcia go z listy honorowych obywateli.
24 VIII 2000
uroczystość wręczenia:
15 XII 2000 w Dworze Artusa
ks. Henryk Jankowski Proboszcz parafii św. Brygidy, kapelan Solidarności.
24 VIII 2000
uroczystość wręczenia:
31 VIII 2000 w Dworze Artusa
Margaret Hilda Thatcher
(ur. 13 X 1924)
Premier Wielkiej Brytanii 1979–1990; tytuł w 20-lecie strajków sierpniowych za wspieranie Solidarności i demokratycznej opozycji.
24 VIII 2000
dyplom przekazany drogą dyplomatyczną
Ronald Reagan
(6 II 1911 Tampico – 5 VI 2004 Bel Air, Kalifornia)
Prezydent USA 1981–1989; tytuł w 20-lecie strajków sierpniowych za wspieranie Solidarności i demokratycznej opozycji.
24 I 2002
uroczystość wręczenia:
14 V 2002 w Dworze Artusa
Andrzej Januszajtis Fizyk, znawca i popularyzator historii Gdańska, przewodniczący Rady Miasta 1990–1994.
29 VIII 2002
dyplom nieodebrany
Zbigniew Kazimierz Brzeziński
(ur. 28 III 1928 Warszawa)
Amerykański politolog, 1977–1981 doradca ds. bezpieczeństwa prezydenta USA Jamesa Cartera; tytuł w uznaniu zasług.
29 VIII 2002
uroczystość wręczenia:
6 X 2002 w Dworze Artusa
Jan Nowak-Jeziorański, właśc. Zdzisław Jeziorański
(3 X 1914 Berlin – 20 I 2005 Warszawa)
Polityk, politolog, żołnierz Armii Krajowej; tytuł w uznaniu zasług na rzecz niepodległej, demokratycznej Polski.
29 VIII 2002
uroczystość wręczenia:
28 IV 2003 w Dworze Artusa
Dieter Schenk
(ur. 4 III 1937 Frankfurt n. Menem)
Prawnik, pracownik policji, działacz Amnesty International, opublikował w Niemczech książkę Poczta Polska w Gdańsku – dzieje niemieckiego zabójstwa sądowego; przyczynił się do przeprowadzenia w 2001 przez sąd krajowy w Lubece rewizji nadzwyczajnej procesu obrońców Poczty Polskiej w 1939; tytuł nadany na wniosek rodzin zamordowanych pocztowców.
10 VII 2003 Zygmunt Chychła Bokser, zdobył pierwszy polski złoty medal olimpijski po II wojnie światowej: 1952 Helsinki).
18 X 2004 ks. Stanisław Bogdanowicz Proboszcz kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny 1979, pisarz, historyk.
31 I 2008 Ryszard Kaczorowski
(ur. 26 XI 1919 Białystok – 10 IV 2010 Smoleńsk)
Ostatni prezydent Rzeczypospolitej Polskiej na Uchodźstwie: 19 VII 1989 – 22 XII 1990.
23 IV 2009
uroczystość wręczenia:
21 VI 2010 w Dworze Artusa
Tadeusz Mazowiecki
(ur. 18 IV 1927)
Premier Rzeczypospolitej Polskiej (1989–1990); tytuł za walkę z systemem, reformy gospodarcze i działania na rzecz pojednania polsko-niemieckiego.
23 IV 2009
uroczystość wręczenia:
19 V 2010 w Ludwigshafen
Helmut Kohl
(ur. 1930)
Kanclerz Niemiec (1982–1998); tytuł za działania na rzecz pojednania polsko-niemieckiego.
26 V 2011
uroczystość wręczenia:
18 VI 2011 w Dworze Artusa
Ludwik Wiśniewski Dominikanin, duszpasterz akademicki przy kościele św. Mikołaja 1963–1966 i 1968–1972; tytuł za „wychowanie pokoleń gdańskich niepokornych”, ukształtowanie młodych gdańskich działaczy opozycji w czasach PRL.
26 V 2011
uroczystość wręczenia:
9 IX 2011 w Dworze Artusa
Andrzej Zbierski Za działalność patriotyczną i naukową.
28 I 2016
uroczystość wręczenia:
12 III 2016 w Dworze Artusa
Andrzej Wajda Reżyser teatralny i filmowy; tytuł przyznany jako wyraz uznania za działania popularyzujące i promujące Gdańsk w kraju i za granicą.
28 IV 2016 Tadeusz Gocłowski
MrGl
Osobiste
Przestrzenie nazw

Warianty
Widok
Działania
Partner Główny


Wydawca Encyklopedii Gdańska i Gedanopedii


Sponsor tytularny


Patron roku 2015


Partner technologiczny Gedanopedii